Сатира

satira, hajv. Ijtimoiy hayotdagi nuqsonlarni, ayrim shaxs yoxud sotsial guruhlarga xos kamchiliklarni qattiq masxaralab, tanqidiy ruh bilan yozilgan asar. Satira termini keng maʼnoda, birinchidan, shaxsning voqelikka tanqidiy munosabatini, ikkinchidan, tanqidiy ruhdagi tasvir, maqola va badiiy asarlarni anglatadi. Bu ikki tushuncha bir-birini inkor etmaydi. Aksincha, ular oʻzaro mustahkam bogʻliqdir. Har qanday satirik asarning yaratilishiga shaxsning, yaʼni ijodkorning voqelik va kishilarga nisbatan tugʻilgan tanqidiy munosabati turtki boʻladi. Satirik badiiy asarlar, odatda, qoʻshiq va sof lirik asarlardan hajman katta boʻladi. Chunki, Belinskiy aytganidek, satirada ijodkorning mavzuga qarashi oʻz sezgi, his-hayajonlaridan ustun turadi. Satirik asarlar turli janrlarda ham nasr, ham nazm shakllarida yaratilishi mumkin. Masalan, V. Mayakovskiyning «Majlisbozlar» sheʼri, N. V. Gogolning «Revizor» komediyasi, M. Ye. Saltikov-Shedrinning «Bir shahar tarixi» povestlari satiraga misol boʻla oladi. Satira qadimgi Rim adabiyotida Goratsiy va Yuvenal tomonidan koʻplab yaratilgan. Italiya adabiyoti tarixida, ayniqsa, Imperiya davrida ijod etgan Detsim Yuniy Yuvenanish satirik asarlari mashhur. U oʻz satirasida turli tabaqa vakillarini — imperatordan tortib buzuqi ayol va erkaklargacha qattiq tanqid qiladi. Jamiyatga tanqidiy ruh bilan qarash asosan tanqidiy realizmga xos xususiyatdir. Shuning uchun tanqidiy realizm vakillari koʻplab satira asarlari yaratganlar.