қаттиқ
qattiqқаттиқ
сфт. 1. физ. Одатдаги шароитда ўз шакли ва ҳажмини сақлайдиган.
Қаттиқ жисм. Қаттиқ модда. Қаттиқ ва суюқ ёқилғилар.
2. Умуман, шакл ўзгаришларига, ташқи таъсирга яхши қаршилик кўрсатадиган; синдириш, ушатиш, кесиш қийин бўлган.
Қат-тиқ ёғоч.
Бу ёқнинг тоши у ерники сингари қаттиқ, яхлит эмас, жуда бўш, ғўраша эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.
Шу тош қурутни талашасизлар. Мана, кўрдингларми, қаттиқ — тишларингни ушатади. — Ойбек, Танланган асарлар
Энг нозик ниҳоллар ҳам тошдай қаттиқ ерни, қоялардаги ёриқларни ёриб, ўсиб чиқади. — Газетадан
3. Баданга, қўлга ботадиган; салга эзилмайдиган, босилмайдиган.
Қаттиқ ўрин. Қаттиқ хамир.
У [Тўлаган ака] тикандай қаттиқ соқолини Сидиқжоннинг юзига ишқаб пичирлади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
4. Маҳкам, мустаҳкам, пишиқ.
Белбоғни қаттиқ боғламоқ.
Холиқов ўрнидан туриб, унга пешвоз чиқди ва қаттиқ қўл қисиб кўришиб, креслога таклиф қилди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил
Энди гап шу: оёқни қаттиқ тиранг насияни тезроқ ундиринг. — Ойбек, Танланган асарлар
5. Белги даражаси юқори (ортиқ) бўлган; кучли, зўр, жуда.
Қаттиқ товуш. Қаттиқ оғриқ. Қаттиқ изтироб. Қаттиқ шамол. Қаттиқ совуқ. Қаттиқ зарба. Қаттиқ ҳурматламоқ. Қаттиқ азоб чекмоқ. Қаттиқ чарчамоқ.
Гулнор Ёʻлчини қаттиқ севади. — Ойбек, Танланган асарлар
Неъмат Хайдарович, хотиним қаттиқ касал — Н. Қобил, Беморлар
Касалнинг қаттиқ илтимоси ва талабига кўра, кабинетдаги телефонни каравот ёнига ўрнатдилар. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли
Ўзбек ойим ўғлининг бунчалик қатъий кетишини кутмаган эди ва бу ёʻсин қаттиқ муомалани-да Отабекдан биринчи мартаба кўрар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Бу овозни ким эшитарди, қаттиқроқ чақирсанг-чи! — Б. Раҳмонов, Баҳор арафаси
Кечки пайт ёға бошлаган ёмғир ярим кечага борганда чақмоқ, момақалдироқ аралаш қаттиқ қуйди. — С. Зуннунова, Гулхан
6. Қийинчилик, машаққат билан бўладиган, куч, меҳнат, машаққат талаб этадиган; оғир, қийин, машаққатли.
Қаттиқ меҳнат.
Бу уйдаги хотинлар Унсинни қаттиқ юмушларга сола бошладилар. — Ойбек, Танланган асарлар
Қаттиқ кундан бизларни халос этган отамдир, Мен шу мусофир отамдан хабар оламан. — Зулфизор билан Авазхон
7. с. т. Сарф-харажат, умуман, чиқимга тоби ёʻқ, унга чидамайдиган.
Ундан бирон нарса сўраш керак эмас, ўлгундай қаттиқ одам.
- Бети (ёки юзи) қаттиқ
- Қаттиқ ботмоқ (ёки тегмоқ) Хафа қиларли, ранжитадиган даражада таъсир қилмоқ. Бу гап Тўхта холага қаттиқ ботди. Кампир Бозоровнинг юзига ғазабли кўзларини тикди. — И. Раҳим, Чин муҳаббатДаминжоннинг Ма-шинамнинг ақли бултурдан бери сизникига қараганда кўпроқ кирганга ўхшайди, дегани Шермат акага жуда қаттиқ тегган эди. — А. Ҳайитматов, Шонли авлод
- Қаттиқ гап Менинг шунчалар қаттиқ гапларимга қандай чидадинг? — К. Яшин, Ҳамза
- Қаттиқ олмоқ Қаттиқ ботадиган даражада қабул қилмоқ. — Қанақа хато экан? — кўнглига қаттиқ олгандек секретарга қаради раис. — Н. Сафаров, Оловли излар
- Қаттиқ турмоқ Гап-сўзидан, азм-қароридан қайтмаган ҳолда ўзини тутмоқ. Мен ўнинчи синфни тамомлагунимча эрга тегмайман, деб қаттиқ туриб олдим. — Б. Раҳмонов, Баҳор арафаси
- Қаттиқ тутмоқ 1. Қаттиқ риоя қилмоқ, амал қилмоқ. Урф-одатларни қаттиқ тутмоқ;Шариат хотинни қаттиқ тутиш керак дейди-ю, аммо хотинни қанча қаттиқ туцангиз, шунча ғафлатда қоласиз. — А. Қаҳҳор, Майиз емаган хотин