Психолингвистическая теория перевода

Ҳарбий университет олимларининг хизматлари шарофати билан таржимашуносликда коммуникатив ёндашув доирасида махсус ёʻналиш – таржиманинг психолингвистик назарияси шаклланди. Таржиманинг психолингвистик назарияси ўз мавзуси сифатида таржиманинг психологик (психолингвистик) томонини тиллараро алоқа сифатида ўрганишни танлади. Унинг тадқиқот мавзуси (предмети) таржиманинг психологик (психолингвистик) аспектини тиллараро мулоқот аспекти сифатида тадқиқ этишдан иборат. Таржима илмида ушбу ёʻналишнинг услубий ва назарий асосларини А.Ф.Ширяев ишлаб чиққан. Олимнинг фикрича таржиманинг мақсади муайян тилда ёзилган фикр (жумла)ни қайта яратишдан иборат. Таржимон учун ижтимоий буюртма ишлаб чиқарилган маҳсулотнинг асосий параметрларини белгилайди. Таржимон фаолиятининг воситалари битта тилни эмас, балки иккита тилни ўз ичига олади. Таржимада воситаларни танлаш, предметнинг мақсади ва мотивлари билан эмас, балки фаолият обекти – манба матн билан боғлиқ. Таржима фаолиятини амалга ошириш усуллари учга бўлинади. Биринчи гуруҳ – тинглаш ва сўзлаш (гапириш), иккинчи гуруҳ таржима вазифаларини ҳал этиш жараёни – эквивалентлардан фойдаланиш, вариантлар ва контекстуал муқобилларни аниқлашни ўз ичига олади. Учинчи гуруҳ эса сўзлаш ва ёзишдан иборат. Таркибий жиҳатдан таржима фаолияти ўзаро боғлиқ таржима ҳаракатларининг кетма-кетлигидан иборат. Фаолият жараёнининг энг кичик бирлиги, бу микро фаолият тури бўлиб, умуман фаолиятнинг барча асосий хусусиятларини ўз ичига олади. Таржима фаолияти каби унинг таркибига кирувчи ҳар бир таржима ҳаракати уч фаза (босқич)ли тузилишга эга: ёʻналиш (мўлжал) олиш ва ҳаракат режасини ишлаб чиқиш ҳамда ишлаб чиқилган режани амалга ошириш босқичи ва натижани кўзланган мақсад билан таққослаш босқичи. Таржима фаолияти маҳсули таржима тилидаги матн ҳисобланади. Таржима, Таржиманинг психолингвистик назарияси