Психолингвистическая теория перевода

Harbiy universitet olimlarining xizmatlari sharofati bilan tarjimashunoslikda kommunikativ yondashuv doirasida maxsus yoʻnalish – tarjimaning psixolingvistik nazariyasi shakllandi. Tarjimaning psixolingvistik nazariyasi oʻz mavzusi sifatida tarjimaning psixologik (psixolingvistik) tomonini tillararo aloqa sifatida oʻrganishni tanladi. Uning tadqiqot mavzusi (predmeti) tarjimaning psixologik (psixolingvistik) aspektini tillararo muloqot aspekti sifatida tadqiq etishdan iborat. Tarjima ilmida ushbu yoʻnalishning uslubiy va nazariy asoslarini A.F.Shiryayev ishlab chiqqan. Olimning fikricha tarjimaning maqsadi muayyan tilda yozilgan fikr (jumla)ni qayta yaratishdan iborat. Tarjimon uchun ijtimoiy buyurtma ishlab chiqarilgan mahsulotning asosiy parametrlarini belgilaydi. Tarjimon faoliyatining vositalari bitta tilni emas, balki ikkita tilni oʻz ichiga oladi. Tarjimada vositalarni tanlash, predmetning maqsadi va motivlari bilan emas, balki faoliyat obyekti – manba matn bilan bogʻliq. Tarjima faoliyatini amalga oshirish usullari uchga boʻlinadi. Birinchi guruh – tinglash va soʻzlash (gapirish), ikkinchi guruh tarjima vazifalarini hal etish jarayoni – ekvivalentlardan foydalanish, variantlar va kontekstual muqobillarni aniqlashni oʻz ichiga oladi. Uchinchi guruh esa soʻzlash va yozishdan iborat. Tarkibiy jihatdan tarjima faoliyati oʻzaro bogʻliq tarjima harakatlarining ketma-ketligidan iborat. Faoliyat jarayonining eng kichik birligi, bu mikro faoliyat turi boʻlib, umuman faoliyatning barcha asosiy xususiyatlarini oʻz ichiga oladi. Tarjima faoliyati kabi uning tarkibiga kiruvchi har bir tarjima harakati uch faza (bosqich)li tuzilishga ega: yoʻnalish (moʻljal) olish va harakat rejasini ishlab chiqish hamda ishlab chiqilgan rejani amalga oshirish bosqichi va natijani koʻzlangan maqsad bilan taqqoslash bosqichi. Tarjima faoliyati mahsuli tarjima tilidagi matn hisoblanadi. Tarjima, Tarjimaning psixolingvistik nazariyasi