очерк

м ocherk

м -а ocherk

• очерк в газете/в журнале gazetada/jurnalda bosilgan ocherk
• очерк о строительстве канала kanal qurilishi haqidagi ocherk
• писать очерк ocherk yozmoq.

Oʻz hajmi jihatidan hikoyaga yaqin turgan, epik turga mansub badiiy publitsistik janrlardan biri. Ocherk gʻoyaviy-estetik jihatdan muhim ahamiyatga ega boʻlib, badiiy ijodga xos hamma xususiyat va talablar asosida yaratiladi. Biroq, shunga qaramay, ocherkning hikoya va boshqa epik janrlardan farqlanuvchi oʻziga xos xususiyatlari mavjud: 1. Hikoyanavis koʻpgina hayotiy voqealarni umumlashtiruvchi, aksariyat hollarda oʻzi kuzatgan hayotiy voqealar asosida badiiy toʻqimaga asoslanib, ularni ifodalovchi butunlay yangi voqea yaratsa, ocherknavis konkret tarixiy davrda yuz bergan voqeaning xarakterli oʻrinlarini aynan tanlab olish orqali uni tipiklashtiradi. Xuddi shuning uchun ham ocherknavis bevosita oʻzi koʻrgan, eshitgan voqealar, kishilar haqida yozadi va badiiy toʻqimaga keng yoʻl bera olmaydi. Shu maʼnoda ocherkdan hamma vaqt hujjatlilik talab qilinadi. 2. Hikoyada badiiy toʻqima birinchi oʻrinda turgani uchun yozuvchi oʻz fikrini xohlagan tarzda, xohlagan toʻqima epizod, xohlagan detal orqali (albatta, oʻquvchini ishontiradigan meʼyorda) tasvirlash imkoniyatiga ega. Ocherknavis bu imkoniyatlardan mahrum boʻlsa ham, uning oʻziga xos imkoniyatlari bor. Agar hikoyanavis oʻz koʻnglidagi gaplarini, oʻzi tasvirlayotgan shaxs yoki voqeaga munosabatini ochiq-oydin bayon etolmasa, ocherknavis oʻz muhokamasi, xulosasi va fikrlarini bemalol bayon qilish imkoniyatiga ega. Shu jihatdan ocherk janri hamma vaqt badiiy-publitsistik janr hisoblanadi. 3. Ocherk janrining oʻziga xosligi uning tuzilishida ham oʻz aksini topgan. Boshqa badiiy janrlarda yozuvchi oʻz maqsadini bayon etishi uchun qulay imkoniyatga ega. Masalan, voqealar tartibini oʻzi xohlaganicha, biroq tarixiy haqiqatga xilof tushmaydigan tarzda oʻrin almashtirishi, oʻzgartirishi mumkin. Ammo ocherkda yozuvchi tanlab olgan faktlarini oʻzi xohlagan tarzda oʻzgartirishga, oʻrin almashtirishga yoki ocherk qahramoniga oʻz xayrixohligidan kelib chiqib, unda uchramaydigan sifatlarni taqab qoʻyishga haqqi yoʻq. Demak, ocherk hujjatli, voqeiy-badiiy hikoyadir. Ocherk dastlab Gʻarbiy Yevropa mamlakatlaridagi maʼrifatchilik adabiyotida yuzaga keldi hamda oʻzining demokratik xarakteri, hayotning dolzarb masalalariga hozirjavobligi va boshqa jihatlari bilan XVIII asr realistik romanining taraqqiyotiga katta hissa qoʻshdi. Fransuz adabiyotida ham ocherk XVIII asrda, L. S. Merse, Retifa de la Bretonlar ijodida keng tarqaldi., ocherk