МЕХАНИЗМ ТЕКТОНИЧЕСКИХ ДВИЖЕНИЙ И ДЕФОРМАЦИЙ

турли тоғ жинсларидан таркиб топган литосфера тузилишини, уни нафақат вертикал (радиал), балки горизонтал (тангенсиал, ёнлама) ёʻналишларда ҳаракатланишини, ички ва гравитацион кучлар таъсирида эластик деформацияланишини юзага келтирадиган кучлар. Плиталарнинг ҳаракатланиши мантиядаги умуммантия ва иссиқлик конвексияси билан боғлиқ. Шунингдек, плиталарнинг силжиш механизмида спрединг ўқи бўйлаб уларнинг итарилиши, субдуксия зоналарида оғирлик кучи таъсирида сўрилиши ҳам муҳим рол ўйнайди. В.Е.Хаиннинг (1995) фикрича, Ер ривожланиш тарихида архей эраси учун эмбрионал плиталар тектоникаси, эрта протерозой — «кичик плиталар тектоникаси», охирги миллиард йил учун эса глобал масштабдаги плиталар тектоникаси характерлидир. Бунга мувофиқ, ҳозирга келиб плиталар тектоникаси илмининг асосий мазмуни ва қоидалари ривожланди ва такомиллашди (М.1-жадвал)., Тектоник ҳаракатлар ва деформациялар механизми