МЕХАНИЗМ ТЕКТОНИЧЕСКИХ ДВИЖЕНИЙ И ДЕФОРМАЦИЙ

turli togʻ jinslaridan tarkib topgan litosfera tuzilishini, uni nafaqat vertikal (radial), balki gorizontal (tangensial, yonlama) yoʻnalishlarda harakatlanishini, ichki va gravitatsion kuchlar taʼsirida elastik deformatsiyalanishini yuzaga keltiradigan kuchlar. Plitalarning harakatlanishi mantiyadagi umummantiya va issiqlik konveksiyasi bilan bogʻliq. Shuningdek, plitalarning siljish mexanizmida spreding oʻqi boʻylab ularning itarilishi, subduksiya zonalarida ogʻirlik kuchi taʼsirida soʻrilishi ham muhim rol oʻynaydi. V.Ye.Xainning (1995) fikricha, Yer rivojlanish tarixida arxey erasi uchun embrional plitalar tektonikasi, erta proterozoy — «kichik plitalar tektonikasi», oxirgi milliard yil uchun esa global masshtabdagi plitalar tektonikasi xarakterlidir. Bunga muvofiq, hozirga kelib plitalar tektonikasi ilmining asosiy mazmuni va qoidalari rivojlandi va takomillashdi (M.1-jadval)., Tektonik harakatlar va deformatsiyalar mexanizmi