МЕТОД АКТУАЛИЗМА

Yer tuzilishini, harakatini, rivojlanishini, litosferada sodir boʻladigan deformatsiyalarni, astenosfera va mantiyada yuzaga keladigan manbalarni zamonaviy — aktualizm nuqtayi nazardan oʻrganish metodi. 1960-yillarga kelib, Yer ilmi — geologiyada plitalar tektonikasi yoki litosfera plitalari tektonikasi deb nom olgan yangi nazariya shakllana boshladi. Bu nazariyaga koʻra, Yer qaʼrida kechadigan jarayonlar turli geologik davrlarda turlicha boʻlib, birgina nazariyaga boʻysunmasligi aniqlandi va keyingi yillarda olimlarning bu sohada olib borayotgan kuzatuvlari, plitalar tektonikasi nazariyasidan umum nazariyaga oʻtishdagi muhim bosqich boʻldi. Ayniqsa, qitʼalar harakati haqidagi fikrlarni rivojlanishiga okeanlarda olib borilgan kuzatuvlar katta turtki boʻldi. Okean sathi tuzilishi haqidagi maʼlumotlar koʻpayishi bilan plitalar tektonikasi nazariyasiga koʻpgina oydinliklar kirdi. Bu davrda okean ostida ogʻirlik kuchlarining taqsimlanishini oʻlchash orqali okean osti tuzilishini qisman aniqlash mumkin boʻldi. Keyinchalik, okean chuqurligini oʻlchaydigan exolotlar, magnit maydonini oʻlchaydigan magnitometrlar, issiqlik omilini oʻlchaydigan asboblar ixtiro qilindi. Ana shu asboblar yordamida okean osti tuzilishining xaritasi ishlab chiqildi. Shuningdek, suv osti kemalari va kosmosdan olingan fototasvirlardan foydalanib, okean oʻrtaliq togʻ tizmalari va okean novlari kashf etildi. Hozirgi vaqtga kelib sayyoramizning qattiq qobigʻining tarkibi va tuzilishini oʻrganish, ularning yotish holatlarini oʻzgartiruvchi jarayonlarni vujudga keltiruvchi kuchlarni va manbalarni aniqlash muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Bu maqsadda yuqorida qayd qilingan usullardan tashqari, maxsus geofizik metodlardan: seysmika, magnitometriya, gravimetriya, geotermiya, magnittellurli zondlash va b.; geokimyoviy metodlardan: petrokimyo va izotop kimyosidan, Aktualizm metodi