КОМПЛЕКС НЕФТЕГАЗОНОСНЫЙ РЕГИОНАЛЬНЫЙ

oʻrganilayotgan provinsiyaning bir necha yirik geostruktura elementlarini qamraydigan, juda katta hududlar chegarasida regional neft-gazlilikni tavsiflaydigan litologik-stratigrafik boʻlinma. Litosferada uglevodorodlar toʻplamlarini joylashish qonuniyatlarini oʻrgangan A. A. Bakirov (1969) R.n.m. hosil boʻlishida quyidagi omillar asosiy rol oʻynaydi deb hisoblaydi: — organik moddalar va ularni oʻrab turgan choʻkindilarning yigʻilishi anaerob geokimyoviy sharoitda, subakval muhitda, maʼlum geologik vaqtda, yer poʻstining muntazam ravishda choʻkish jarayonida sodir boʻladi. Bu davrda oʻziga xos termodinamik sharoitlar yuzaga kelib, neft yaratuvchi jinslardagi neft uglevodorodlari neftli ona qatlamlardan chiqib, kollektor-jinslarga koʻchib oʻtadi; — keyingi koʻtarilish harakatlarining rivojlanish fazalarida oʻrganilayotgan kesimning faol suv almashinuv va aeratsiya zonalarida boʻlolmasligi; — yotqiziqlar majmuasi tarkibida qulay kollektorlik xususiyatlariga ega boʻlgan jinslarning mavjudligi; — yotqiziqlar majmuasi tarkibida neft-gaz oʻtkazmaydigan, uyumlar saqlanishini taʼminlaydigan jinsqopoqlarning mavjud boʻlishi. R.n.m. tarqalgan hududlarda koʻpdan koʻp neft-gaz toʻplanadigan zonalar hamda yirik va oʻta yirik neft-gaz konlari hosil boʻladi. Shu sababli, neft-gazlilikni bashoratlashda ushbu majmualarni aniqlash va oʻrganish muhim ahamiyatga ega. Litologik-fatsiya nuqtayi nazardan R.n.m.lar turli-tuman boʻlib, terrigen va karbonat hosilalardan iborat boʻlishi mumkin. Dengiz, laguna, ayrim joylarda kontinental sharoitda hosil boʻladi. Masalan, Turon plitasida Amudaryo, Murgʻob va Janubiy-Mangishloq egilmalaridagi oʻrta yura, kellovey-oksford, neokom, apt-alb, ayrim joylarda yuqori boʻr yotqiziqlarida bir qator R.n.m. mavjud. Ular turli litologik-fatsiya sharoitlarda (dengiz, qirgʻoqoldi-laguna, kontinental) hosil boʻlgan terrigen, karbonat va karbonat-terrigen yotqiziqlardan tarkib topgan. Lekin ularning hosil boʻlishida umumiylik kuzatiladi, chunonchi ular subakval anaerob muhitda, geologik vaqtning maʼlum bir boʻlagida havzani nisbatan muqim choʻkish jarayonida toʻplangan. Ushbu neft-gazli oblastlardan shimolroqda joylashgan Sirdaryo egilmasi hududida esa xuddi shunday litologik-stratigrafik majmualar butunlay boshqa paleogeografik va paleotektonik sharoitlarda — asosan, konti-, Regional neft-gazli majmua