{"headword": "КОМПЛЕКС НЕФТЕГАЗОНОСНЫЙ РЕГИОНАЛЬНЫЙ", "key": "kompleks neftegazonosniy regionalniy", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "236"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "oʻrganilayotgan provinsiyaning bir necha yirik geostruktura elementlarini qamraydigan, juda katta hududlar chegarasida regional neft-gazlilikni tavsiflaydigan litologik-stratigrafik boʻlinma. Litosferada uglevodorodlar toʻplamlarini joylashish qonuniyatlarini oʻrgangan A. A. Bakirov (1969) R.n.m. hosil boʻlishida quyidagi omillar asosiy rol oʻynaydi deb hisoblaydi: — organik moddalar va ularni oʻrab turgan choʻkindilarning yigʻilishi anaerob geokimyoviy sharoitda, subakval muhitda, maʼlum geologik vaqtda, yer poʻstining muntazam ravishda choʻkish jarayonida sodir boʻladi. Bu davrda oʻziga xos termodinamik sharoitlar yuzaga kelib, neft yaratuvchi jinslardagi neft uglevodorodlari neftli ona qatlamlardan chiqib, kollektor-jinslarga koʻchib oʻtadi; — keyingi koʻtarilish harakatlarining rivojlanish fazalarida oʻrganilayotgan kesimning faol suv almashinuv va aeratsiya zonalarida boʻlolmasligi; — yotqiziqlar majmuasi tarkibida qulay kollektorlik xususiyatlariga ega boʻlgan jinslarning mavjudligi; — yotqiziqlar majmuasi tarkibida neft-gaz oʻtkazmaydigan, uyumlar saqlanishini taʼminlaydigan jinsqopoqlarning mavjud boʻlishi. R.n.m. tarqalgan hududlarda koʻpdan koʻp neft-gaz toʻplanadigan zonalar hamda yirik va oʻta yirik neft-gaz konlari hosil boʻladi. Shu sababli, neft-gazlilikni bashoratlashda ushbu majmualarni aniqlash va oʻrganish muhim ahamiyatga ega. Litologik-fatsiya nuqtayi nazardan R.n.m.lar turli-tuman boʻlib, terrigen va karbonat hosilalardan iborat boʻlishi mumkin. Dengiz, laguna, ayrim joylarda kontinental sharoitda hosil boʻladi. Masalan, Turon plitasida Amudaryo, Murgʻob va Janubiy-Mangishloq egilmalaridagi oʻrta yura, kellovey-oksford, neokom, apt-alb, ayrim joylarda yuqori boʻr yotqiziqlarida bir qator R.n.m. mavjud. Ular turli litologik-fatsiya sharoitlarda (dengiz, qirgʻoqoldi-laguna, kontinental) hosil boʻlgan terrigen, karbonat va karbonat-terrigen yotqiziqlardan tarkib topgan. Lekin ularning hosil boʻlishida umumiylik kuzatiladi, chunonchi ular subakval anaerob muhitda, geologik vaqtning maʼlum bir boʻlagida havzani nisbatan muqim choʻkish jarayonida toʻplangan. Ushbu neft-gazli oblastlardan shimolroqda joylashgan Sirdaryo egilmasi hududida esa xuddi shunday litologik-stratigrafik majmualar butunlay boshqa paleogeografik va paleotektonik sharoitlarda — asosan, konti-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "КОМПЛЕКС НЕФТЕГАЗОНОСНЫЙ РЕГИОНАЛЬНЫЙ — Регионал нефть-газли мажмуа", "raw_meaning": "ўрганилаётган провинциянинг бир неча йирик геоструктура элементларини қамрайдиган, жуда катта ҳудудлар чегарасида регионал нефть-газлиликни тавсифлайдиган литологик-стратиграфик бўлинма. Литосферада углеводородлар тўпламларини жойлашиш қонуниятларини ўрганган А. А. Бакиров (1969) Р.н.м. ҳосил бўлишида қуйидаги омиллар асосий роль ўйнайди деб ҳисоблайди: — органик моддалар ва уларни ўраб турган чўкиндиларнинг йиғилиши анаэроб геокимёвий шароитда, субаквал муҳитда, маълум геологик вақтда, ер пўстининг мунтазам равишда чўкиш жараёнида содир бўлади. Бу даврда ўзига хос термодинамик шароитлар юзага келиб, нефть яратувчи жинслардаги нефть углеводородлари нефтли она қатламлардан чиқиб, коллектор-жинсларга кўчиб ўтади; — кейинги кўтарилиш ҳаракатларининг ривожланиш фазаларида ўрганилаётган кесимнинг фаол сув алмашинув ва аэрация зоналарида бўлолмаслиги; — ётқизиқлар мажмуаси таркибида қулай коллекторлик хусусиятларига эга бўлган жинсларнинг мавжудлиги; — ётқизиқлар мажмуаси таркибида нефть-газ ўтказмайдиган, уюмлар сақланишини таъминлайдиган жинсқопоқларнинг мавжуд бўлиши. Р.н.м. тарқалган ҳудудларда кўпдан-кўп нефть-газ тўпланадиган зоналар ҳамда йирик ва ўта йирик нефть-газ конлари ҳосил бўлади. Шу сабабли, нефть-газлиликни башоратлашда ушбу мажмуаларни аниқлаш ва ўрганиш муҳим аҳамиятга эга. Литологик-фация нуқтаи назардан Р.н.м.лар турли-туман бўлиб, терриген ва карбонат ҳосилалардан иборат бўлиши мумкин. Денгиз, лагуна, айрим жойларда континентал шароитда ҳосил бўлади. Масалан, Турон плитасида Амударё, Мурғоб ва Жанубий-Мангишлоқ эгилмаларидаги ўрта юра, келловей-оксфорд, неоком, апт-альб, айрим жойларда юқори бўр ётқизиқларида бир қатор Р.н.м. мавжуд. Улар турли литологик-фация шароитларда (денгиз, қирғоқолди-лагуна, континентал) ҳосил бўлган терриген, карбонат ва карбонат-терриген ётқизиқлардан таркиб топган. Лекин уларнинг ҳосил бўлишида умумийлик кузатилади, чунончи улар субаквал анаэроб муҳитда, геологик вақтнинг маълум бир бўлагида ҳавзани нисбатан муқим чўкиш жараёнида тўпланган. Ушбу нефть-газли областлардан шимолроқда жойлашган Сирдарё эгилмаси ҳудудида эса худди шундай литологик-стратиграфик мажмуалар бутунлай бошқа палеогеографик ва палеотектоник шароитларда — асосан, конти-"}}]}