КОМПЛЕКС НЕФТЕГАЗОНОСНЫЙ РЕГИОНАЛЬНЫЙ

ўрганилаётган провинсиянинг бир неча йирик геоструктура элементларини қамрайдиган, жуда катта ҳудудлар чегарасида регионал нефт-газлиликни тавсифлайдиган литологик-стратиграфик бўлинма. Литосферада углеводородлар тўпламларини жойлашиш қонуниятларини ўрганган А. А. Бакиров (1969) Р.н.м. ҳосил бўлишида қуйидаги омиллар асосий рол ўйнайди деб ҳисоблайди: — органик моддалар ва уларни ўраб турган чўкиндиларнинг йиғилиши анаероб геокимёвий шароитда, субаквал муҳитда, маълум геологик вақтда, ер пўстининг мунтазам равишда чўкиш жараёнида содир бўлади. Бу даврда ўзига хос термодинамик шароитлар юзага келиб, нефт яратувчи жинслардаги нефт углеводородлари нефтли она қатламлардан чиқиб, коллектор-жинсларга кўчиб ўтади; — кейинги кўтарилиш ҳаракатларининг ривожланиш фазаларида ўрганилаётган кесимнинг фаол сув алмашинув ва аерация зоналарида бўлолмаслиги; — ётқизиқлар мажмуаси таркибида қулай коллекторлик хусусиятларига эга бўлган жинсларнинг мавжудлиги; — ётқизиқлар мажмуаси таркибида нефт-газ ўтказмайдиган, уюмлар сақланишини таъминлайдиган жинсқопоқларнинг мавжуд бўлиши. Р.н.м. тарқалган ҳудудларда кўпдан кўп нефт-газ тўпланадиган зоналар ҳамда йирик ва ўта йирик нефт-газ конлари ҳосил бўлади. Шу сабабли, нефт-газлиликни башоратлашда ушбу мажмуаларни аниқлаш ва ўрганиш муҳим аҳамиятга эга. Литологик-фация нуқтайи назардан R.n.m.lar турли-туман бўлиб, терриген ва карбонат ҳосилалардан иборат бўлиши мумкин. Денгиз, лагуна, айрим жойларда континентал шароитда ҳосил бўлади. Масалан, Турон плитасида Амударё, Мурғоб ва Жанубий-Мангишлоқ эгилмаларидаги ўрта юра, келловей-оксфорд, неоком, апт-алб, айрим жойларда юқори бўр ётқизиқларида бир қатор Р.н.м. мавжуд. Улар турли литологик-фация шароитларда (денгиз, қирғоқолди-лагуна, континентал) ҳосил бўлган терриген, карбонат ва карбонат-терриген ётқизиқлардан таркиб топган. Лекин уларнинг ҳосил бўлишида умумийлик кузатилади, чунончи улар субаквал анаероб муҳитда, геологик вақтнинг маълум бир бўлагида ҳавзани нисбатан муқим чўкиш жараёнида тўпланган. Ушбу нефт-газли областлардан шимолроқда жойлашган Сирдарё эгилмаси ҳудудида эса худди шундай литологик-стратиграфик мажмуалар бутунлай бошқа палеогеографик ва палеотектоник шароитларда — асосан, конти-, Регионал нефт-газли мажмуа