жон
jonжон
от 1. Диний-ибтидоий тасаввурларга кўра, инсон ва ҳайвон танасида бўладиган, уйқу чоғида (вақтинча) ёки ўлган вақтда танадан чиқиб кетадиган алоҳида кўзга кўринмас илоҳий куч, қувват; руҳ.
Жон бор жойда қазо бор. — Мақол
Одамнинг лойдан ясалишини, унга жон бағишланишини шундай қизиқ қилиб ўқиб бердики — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
2. Сезувчи, ҳис этувчи тан, бадан.
Бутун жоним қақшаб оғрияпти. Тиш оғриғим босилиб, жоним ором олди. Бетимнинг қалини —
жонимнинг ҳузури. — Мақол
Тим қоронғи, изғиринли кеча. Ёмғир худди жонга игна санчгандай, эзиб, муттасил саваларди. — Ойбек, Қуёш қораймас
Ғуломжон айвонда отаси билан турар, столларнинг қарсиллатиб синдирилаётганини эшитиб, худди ўз қовурғалари синдирилаётгандек, жони оғрир эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
3. Ҳаёт; ҳаёт-мамот; тириклик.
Кемага тушганнинг жони бир. — Мақол
Эчкига жон қайғу, қассобга ёғ қайғу. — Мақол
Жондан кечмасанг, иш битмас. — Мақол
Чечак Жамбул, сен Ватанни севасан, Керак бўлса, жонингни ҳам берасан. — Фозил шоир.
Отам мени жонидан ортиқ кўрар эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
4. Киши, одам.
Жон бошига. Биз тўққиз жон эдик.
Қорабулоқ қишлоғида бирорта уйғоқ жон қолмаган эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Ҳеч бир жон ёʻқки, они бўлмаса жононаси. — Ҳамза
Ҳамма ишни тўхтатиб, қимирлаган жонни теримга солар эканмиз. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби
5. Бир қатор аниқловчилар билан қўлланиб, бош, жусса маъноларини ифодалайди.
Қиз жонинг билан қаергача боролардинг? — И. Раҳим, Чин муҳаббат
— Ёш жонинг бор, қизим, — деди [Офтоб ойим], — бировга ёмонлик соғинма. А. Қодирий, Ўтган кунлар.|| — Вой шўрим, — деди Мастура. —
Жиндаккина жонингизга-я? Шу жуссангизга учта дард сиғадими? — А. Қаҳҳор, Минг бир жон
6. Куч, қувват, мадор.
Жони борича ҳаракат қилмоқ. Тезроқ қимирласанг-чи, жонинг борми?
Ҳожи секингина қўлини узатиб, қулоғини ушлади ва уч буклаб туриб қаттиқ қисди, жони борича қисди. — А. Қаҳҳор, Йиллар
Жони борича икки қўлидаги этик билан эшикни қамчилади. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар
7. Яхши кўрадиган, севимли, ёқимли киши ёки нарса ҳақида.
Олма —унинг жони. Жон дўстинг жонидан кечса ҳам, мол дўстинг молидан кечмас. — Мақол
Аммо лекин Мухторхон домла нафсамбирига одамнинг жони эди. — А. Қаҳҳор, Тўйда аза
8. Энг яқин, севикли кишиларга мурожаатда сўзловчининг уларга яқин муносабатини ифодалайди, бегоналарга нисбатан эса ҳурмат ёки хушомадни билдиради.
Жоним, дедим қулоғига, оҳиста, жон, деди. — Қўшиқлар
Гулнорнинг кўзлари очилиб кетди Ёʻлчига тикилди. — Нима қилди, жоним, — сўради Ёʻлчи, лекин бетобмисиз дейишга тили бормади. — Ойбек, Танланган асарлар
[Жамила Ғофирга:] Агар ўтирган жойингизга хас-хашаклар тўкилса, сочларим билан супурай жонгинам. — Ҳамза, Бой ила хизматчи.
9. “Опаси”, “акаси”, отаси ва шу кабилар сўзлар билан, баъзан ёлғиз жонидан шаклида сўзловчининг тингловчига яқин муносабатини, эркалаш ёки хушомад маъноларини ифодалайди.
— Опаси жонидан, дуторингизни чалинг тузукроқ, — деди у [Маликахон] Адолатга қараб,— ўйин-кулгига ташна бўлиб ётганмиз. — С. Зуннунова, Гулхан
10. Ҳаёт манбаи, ҳаёт бағишловчи нарса ҳақида.
Ёмғир — экиннинг жони.
Иссиқ — пахтанинг жони деган мақол ҳам бежиз айтилмаган. — Ш. Рашидов, Ғолиблар
11. Бирор иш, соҳа ёки доирада асосий, муҳим ўрин эгалловчи, илҳомлантирувчи, ташкилотчи шахс.
Жўраларининг жони. Давранинг жони. Мактабнинг жони.
12. Мурожаат қилинаётган шахсни билдирувчи сўздан олдин келиб, мурожаатдаги илтимос, илтижо маъносини кучайтиради, баъзан эркалаш маъносини билдиради.
Ниёз мен билан хайрлашар чоғида: — Жон Ҳожи ака! Энди гап шу ерда қолсин — деди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
— Урманг отамни! Жон амаки, урманг! — деб зор йиғлай бошлади болалар. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
13. Шахс билдирувчи сўзларга, кишилар отига қўшилиб, уларга кичрайтиш-эркалаш, ҳурмат маъносини беради, масалан,
онажон, бувижон, холажон, акажон, домлажон; — Салимжон, Қодиржон
14. кесим взф. Шукур.
Офицернинг шу кетиши бўлса, штабга етиб борса ҳам жон. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз
- Жон бермоқ 1. Вафот этмоқ, ўлмоқ. Вафот қилди жонкашим, дардкашим. Ҳозир қўлимда жон берди. — Ойбек, Танланган асарларЁʻқ, Хўжабековга ўхшаганлар осонликча жон бермайди. Ётиб қолгунча отиб қолади. — С. Анорбоев, ОқсойМусулмонлар! Яхши деб ёʻлида жон берганинг Азизбек бу кун сизларга яхшилигингизни ўттиз икки танга солиқ билан қайтармоқчи бўлди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Жон кирмоқ 1. Тирилмоқ. Балиққа жон кирди;Қутидор қайтиб ёʻлакка кириши билан Офтоб ойим ила Кумушга қайтиб жон кирган каби бўлди. — А. Қодирий, Ўтган кунларТабиатга жон кирди, толлар барг чиқарди. — Ж. Шарипов, Хоразм
- Жон олмоқ 1. Ўлдирмоқ. Мен ўзимнинг ашаддий душманим билан танҳо курашиб, ё жон бермоққа ва ё жон олмоққа қарор берган эдим. — А. Қодирий, Ўтган кунларЯмоқчини бўлса Исматҳожи ҳар куни масжидга чақириб, одамлар ўртасида ҳақорат қила бериб жонини олди. — Ойдин, Ямоқчи кўчди
- Жони бор 1. Тирик, жонли. Жони борнинг умиди бор.Танимда жоним бор экан,пахта беришга тиришаман. — Ш. Рашидов, ҒолибларГапингизнинг жони бор.
- Жони узилмоқ Вафот этмоқ, ўлмоқ.
- Жони чиқмоқ Жонинг чиққур! (қарғ.). Тер чиққандан жон чиқмас. — МақолИбн Синога касалнинг жони чиқмаган бўлса, бас экан, тузатар экан. — Ойбек, Танланган асарларТуф-э, қуриб кецин, жоним чиқиб кетди-я. — А. Қодирий, Ўтган кунларОларда кирар жоним, берарда чиқар жоним. — МақолПолвон келганда, темирчи шундай қилган эди, унинг жони чиқиб, тишини ғижирлатди. — А. Қаҳҳор, Сароб
- Жони ҳалқумига (ёки бўғзига, ҳиқилдоғига) келмоқ 1. Ўлар ҳолатга келмоқ, ўлгудай қийналиб кетмоқ. Душманлар жони ҳалқумига келганда мана бундай қутурадилар. — А. Мухтор, Опа-сингилларБоя нималарни сўзладингиз, сир очиладими, деб жоним бўғзимга келди. — А. Қодирий, Ўтган кунларҲамма ерда ҳам одамларнинг жони бўғзига келиб қолди, қизим! — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
- Жон(и) ачимоқ Ачиниб, дилдан хайрихоҳлик билдирмоқ; ачинмоқ. Унга жоним ачиди.
- Жондан ўтмоқ 1. Баданни, аъзони оғритмоқ, қақшатмоқ, зирқиратмоқ. Оғриқ жондан ўтди;Айниқса, бугунги сўзлар жон-жонимдан ўтиб кетди. — Ш. Рашидов, ҒолибларЭшоннинг даккиси жонимдан ўтгандан кейин қочдим. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Жонини койитмоқ Қийналиб, машаққат чекиб, бирор иш қилмоқ, қаттиқ уринмоқ. Қўшчинорликлар ёки қўғазорликлар у ёқда турсин, сувнинг бошида бўладиган бақақуруллоқликлар ҳам ўзи ёки уловининг жонини койитгиси келмас эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Жон сақламоқ Ўзини маънавий ёки жисмоний ҳалокатдан ёки оғир, мушкул аҳволдан сақлаб қолмоқ. Офтобдан дарахтларнинг тагида жон сақламоқ.У ҳамон ковакда жон сақлаб келмоқда. Бефаросат, лақма одамни кўрса, ковакдан секин чиқади, аллакимдан эшитган янгиликларни айтади, яна кириб кетади. — А. Қаҳҳор, Ҳи-ҳи
- Жон ҳовучламоқ Ўз ҳаётидан хавотир бўлмоқ, қўрқа-писа, хавотирда яшамоқ. Мирзо Ёдгорнинг боши кесилди. Унинг тарафдорлари жонларини ҳовучлаб, ин-инига кирди. — Ойбек, Навоий
- Жон(и)га ора кирмоқ 1. Ҳалокатдан ёки бирор кўнгилсиз воқеадан, танг ҳолатдан сақлаб қолмоқ. Булар жонларини фидо қилиб, мингларча кишиларнинг жонига ора кирдилар. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдузШундай дўппи тор келган пайтда Азим бойвачча Хол-хўжанинг жонига ора кирди. — С. Аҳмад, Ҳукм
- Жондан безор қилмоқ (ёки тўйдирмоқ) 1. Ўлимига рози қилмоқ; [Оқила:] Ўзингиз қачон борасиз? Болалар дада деб жонимдан безор қилишяпти. — А. Қаҳҳор, Оғриқ тишлар
- Жондан безор бўлмоқ (ёки тўймоқ) 1. Ўлимига рози бўлмоқ, яшашни истамаслик. Қуллар очликдан ўлсин, қароллар чарчаб, жонидан безор бўлсин, ҳар нима бўлса-бўлсин, сенга фойда бўлсин. — С. Айний, ҚулларОвозингни чиқарма, жувонмарг. Эшон поччанг эшитмасинлар. Нима, жонингдан тўйдингми? — П. Турсун, ЎқитувчиБас, пичоқ бориб суякка етди. Бошимни эгиб, индамай юрганим етар, жонимдан тўйиб кетдим. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли
- Жонини тикмоқ Ҳаётини бағишламоқ. Мен жонимни яхшилик ёʻлига тикканман, Зокиржон. — П. Қодиров, Уч илдиз
- Жони ёʻқ 1. Улик, жонсиз. Сойга қарасак, учта балиқ ётибди: иккитаси ўлик, биттасининг жони ёʻқ. — ЭртакларБир қўлимнинг жони ёʻқроқ. Сенинг муштингни ея бериб, жонимда жон қолган эмас. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариЖони ёʻқ ип. Жони ёʻқ мато.
- Жон олиб, жон бермоқ Бирор ишда астойдил ғайрат кўрсатмоқ; жонбозлик, фидокорлик қилмоқ. Бўтабой кечани кеча, кундузни кундуз демай, колхоз учун жон олиб, жон берди. — С. Аҳмад, Ҳукм
- Бир жон, бир тан бўлмоқ Бир ёқадан бош чиқармоқ, баҳамжиҳат бўлмоқ.
- Жон аччиғида (ёки ҳолатда) 1. Ўлим талвасасида. Офицернинг ўзи ҳам талвасада ҳолдан тойган эди, бунинг устига хотини полда юмалаб, жон аччиғида хирилларди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссасиЧеккасини зах ерга бериб йиқилган ва кесак каби ҳиссиз қизини [қутидор] жон ҳолатда қучоғига олди: Қизим Кумуш Кўзингни оч! — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Жон деб Хурсандлик билан, мамнуният билан, бажонидил. Агар лозим келса, тошкўмир конига бориб, кўмир қазиб келтиришга ҳам жон-жон деб кетар эдим. — А. Қаҳҳор, Сароб
- Жон кошки Кошкийди, қани эди-я.
- Жон куйдирмоқ 1. Бор куч-имконини аямай астойдил ҳаракат қилмоқ. Бутун жамоа байрамни муносиб кутиб олиш учун жон куйдириб ишламоқда;Беш болали бир аёлнинг Элмуродга жон куйдириб, уни ўз паноҳига олмоқчи бўлгани тўғрисидаги гаплар Бувинисога жуда хуш келди. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Жон талвасаси
- Жони кирмоқ 1. Ҳузур қилмоқ, маза қилмоқ, ором олмоқ. Уйига сув, газ ўтказиб, жони кирди. Тиш олдириб, жони кирди;Кино деса, жони киради.Аёллар: — Бўлмаса-чи! Ҳамманинг жони кирди. Қамишкапада ҳеч бунақа томоша бўлган эмас, — дейишди. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Жон(и)га тегмоқ Безор қилмоқ, кўнглига урмоқ, кўнглига тегмоқ. Мусофирчилик жонга тегади. — Ойбек, Танланган асарларБир иш буюрсанг, сўрай бериб жонга тегади. — Ойдин, Уялди шекилли, ерга қаради.
- Жоним билан Бош устига, жон деб, бажон дил. Агар шаҳарда зарур ишларингиз бўлмаса, мен билан бир ерга бориб келсангиз. —Жоним билан. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунчаАскарликка жоним билан бораман — П. Турсун, Ўқитувчи
- Жоним тасаддуқ
- Жўжабирдай жон
- Ўлмаган менинг жоним
ЖОН
1. Диний тасаввурларда жониворларнинг барҳаётлигининг ўлганда тандан жудо бўладиган, одамда эса руҳга айланиб абадий яшайдиган ғайритабиий омили.CAN
2. Сезувчи, ҳис этувчи тан, бадан.
жон
загадкапогов. душа
жони ёʻқ, урса йиғлайди не живое, а заплачет, если ударишь его (Звонок, колокольчик)
жондан кечмагунча жонона қайда, тоққа чиқмагунча дўлана қайда если не положишь душу, то где тебе видеть красавицу, и если не поднимешься в горы, то где тебе видеть боярышник; соотв. без труда не выловишь и рыбку из пруда; хочешь есть калачи, так не сиди на печи
Ватанимиз учун жонимизни фидо қиламиз мы пожертвуем жизнью за нашу Родину
- жондан севмоқ любить всей душой
- жоним мой милый, душа моя
- жонгинам мой миленький, душенька моя, милочка
- жон бермоқ испускать дух, умирать
- жон-дил билан (букв. душой и сердцем) со всей душой, с удовольствием
- бир тан, бир жон все как один
- жон куйдирмоқ ревностно относиться (к чему-л.)
- жон кирмоқ оживляться
- жони чиқди он рассвирепел; он разозлился; он умер
- жон-пони чиқиб кетди он испугался до смерти
- жонидан тўйди ему надоело жить
- жонига тегмоқ допекать (кого-л.); надоедать
- жоним-жоним деб жонингни олади ирон. говорит тебе: душа моя, душа моя, а сам душу у тебя вынимает; соотв. мягко стелет, за жестко спать
- жон талашиб ётмоқ быть на грани смерти
- жони ором олди он успокоился, освободился от мучений; он почувствовал облегчение.
жон
н soul, heart
- жоним билан with pleasure
ЖОН
1. jan, ilahiy kúsh, quwat, ruwx
2. dene
3. ómir, tirishilik
4. adam, kisi
жон
1. Seele f
жоним билан! Gerne!
Жонгинам! Mein Schatz!
2. Leben n
3. Person f
оила беш жондан иборат die Familie besteht aus fünf Personen
жон
life
- жонини фидо қилиб (жонидан кечиб) at the cost of one's life
Синонимлари: ҳаёт
Жон
русчадуша, духинглизчаspirit, soulфрансузчаâme, espritарабча1) نَفْسٌ (نُفُوسٌ)، قَلْبٌ، رُوحٌ (أَرْوَاحٌ)؛ 2) نَسَمَةٌ، أَحَدٌ