Философский роман

1. Oʻquvchidagi emotsionallikni kuchaytirish, uni ishontirish maqsadida obrazli rivoyat shaklida yozilgan falsafiy xarakterdagi asar. Bunday asarlar koʻproq Uygʻonish davri adabiyotida uchraydi. Masalan: Volter, Monteske, Didro va boshqalarning asarlari shular jumlasidandir. Rossiyada esa V. F. Odoyevskiy, A. I. Gersen, N. G. Chernishevskiy kabi yozuvchilar falsafiy asarlar yaratdilar. Falsafiy romanning qahramonlari bevosita yozuvchining gʻoyasini ilgari suradi, asar syujeti asosida yotuvchi konflikt esa biror falsafiy konsepsiya bilan bogʻliq holda hal etiladi, shuningdek, asarda badiiy shartlilik kuchsiz boʻladi. Falsafiy romanda badiiy-tasviriy vositalar badiiy romanning boshqa turlaridagidek tabiiy boʻlmaydi, yaʼni har bir vosita biror intellektual funksiya bajaradi., falsafiy roman

2. Gʻoyaviy-badiiy xususiyatlari jihatidan gʻoyat chuqur mazmunli va keng qamrovli romanlar ham falsafiy roman deb yuritiladi. Masalan: Servantes, Stendal, Dostoyevskiy romanlari kabi. Chunki bunday romanlarning ijodkorlari oʻz asarlarida buyuk faylasuflar singari inson hayoti va maishiy turmushining eng muhim, eng asosiy tomonlarini badiiy shaklda ochib beradilar, butun olam haqida yaxlit bir tasavvur hosil qiladilar. Falsafiy roman terminini Servantesning «Don-Kixot», Stendalning «Qizil va Qora», Dostoyevskiyning «Aka-uka Karamazovlar» kabi romanlariga nisbatan ham ishlatish mumkin. Hozir chet el adabiyotida Unamuno (Ispaniya), Sartr (Fransiya), Xaksli (Angliya) kabi yozuvchilar falsafiy romanlar ijod qilmoqdalar.