{"headword": "Философский роман", "key": "filosofskiy roman", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь литературоведческих терминов", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "322"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Oʻquvchidagi emotsionallikni kuchaytirish, uni ishontirish maqsadida obrazli rivoyat shaklida yozilgan falsafiy xarakterdagi asar. Bunday asarlar koʻproq Uygʻonish davri adabiyotida uchraydi. Masalan: Volter, Monteske, Didro va boshqalarning asarlari shular jumlasidandir. Rossiyada esa V. F. Odoyevskiy, A. I. Gersen, N. G. Chernishevskiy kabi yozuvchilar falsafiy asarlar yaratdilar. Falsafiy romanning qahramonlari bevosita yozuvchining gʻoyasini ilgari suradi, asar syujeti asosida yotuvchi konflikt esa biror falsafiy konsepsiya bilan bogʻliq holda hal etiladi, shuningdek, asarda badiiy shartlilik kuchsiz boʻladi. Falsafiy romanda badiiy-tasviriy vositalar badiiy romanning boshqa turlaridagidek tabiiy boʻlmaydi, yaʼni har bir vosita biror intellektual funksiya bajaradi.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Gʻoyaviy-badiiy xususiyatlari jihatidan gʻoyat chuqur mazmunli va keng qamrovli romanlar ham falsafiy roman deb yuritiladi. Masalan: Servantes, Stendal, Dostoyevskiy romanlari kabi. Chunki bunday romanlarning ijodkorlari oʻz asarlarida buyuk faylasuflar singari inson hayoti va maishiy turmushining eng muhim, eng asosiy tomonlarini badiiy shaklda ochib beradilar, butun olam haqida yaxlit bir tasavvur hosil qiladilar. Falsafiy roman terminini Servantesning «Don-Kixot», Stendalning «Qizil va Qora», Dostoyevskiyning «Aka-uka Karamazovlar» kabi romanlariga nisbatan ham ishlatish mumkin. Hozir chet el adabiyotida Unamuno (Ispaniya), Sartr (Fransiya), Xaksli (Angliya) kabi yozuvchilar falsafiy romanlar ijod qilmoqdalar.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Философский роман", "raw_meaning": "— фалсафий роман. Бир-биридан кескин фарқланувчи икки хил маънода қўлланувчи термин: 1. Ўқувчидаги эмоционалликни кучайтириш, уни ишонтириш мақсадида образли ривоят шаклида ёзилган фалсафий характердаги асар. Бундай асарлар кўпроқ Уйғониш даври адабиётида учрайди. Масалан: Вольтер, Монтескье, Дидро ва бошқаларнинг асарлари шулар жумласидандир. Россияда эса В. Ф. Одоевский, А. И. Герцен, Н. Г. Чернышевский каби ёзувчилар фалсафий асарлар яратдилар. Фалсафий романнинг қаҳрамонлари бевосита ёзувчининг ғоясини илгари суради, асар сюжети асосида ётувчи конфликт эса бирор фалсафий концепция билан боғлиқ ҳолда ҳал этилади, шунингдек, асарда бадиий шартлилик кучсиз бўлади. Фалсафий романда бадиий-тасвирий воситалар бадиий романнинг бошқа турларидагидек табиий бўлмайди, яъни ҳар бир восита бирор интеллектуал функция бажаради. 2. Ғоявий-бадиий хусусиятлари жиҳатидан ғоят чуқур мазмунли ва кенг қамровли романлар ҳам фалсафий роман деб юритилади. Масалан: Сервантес, Стендаль, Достоевский романлари каби. Чунки бундай романларнинг ижодкорлари ўз асарларида буюк файласуфлар сингари инсон ҳаёти ва маиший турмушининг энг муҳим, энг асосий томонларини бадиий шаклда очиб берадилар, бутун олам ҳақида яхлит бир тасаввур ҳосил қиладилар. Фалсафий роман терминини Сервантеснинг «Дон-Кихот», Стендалнинг «Қизил ва Қора», Достоевскийнинг «Ака-ука Карамазовлар» каби романларига нисбатан ҳам ишлатиш мумкин. Ҳозир чет эл адабиётида Унамуно (Испания), Сартр (Франция), Хаксли (Англия) каби ёзувчилар фалсафий романлар ижод қилмоқдалар."}}]}