дунё
dunyoдунё
от 1. Бутун борлиқ; коинот, олам.
Боғ кўрки — бодом, Дунё кўрки — одам. — Мақол
Тил кичик бўлса ҳам, дунёни бузади. — Мақол
Дунёда онадан азиз, онадан мўтабар инсон ёʻқ. — Газетадан
Дунёда энг даҳшатли нарса — ёлғизлик. — Т. Ашуров, Оқ от
2. Борлиқнинг, мавжудотнинг айрим бўлаклари йиғиндиси, тўплами.
Юлдузлар дунёси.
3. Жонли табиатнинг айрим қисмлари, улар яшайдиган муҳит.
Ҳайвонот дунёси. Ўсимликлар дунёси.
Табиатни муҳофаза қилиш, жумладан, ҳайвонот дунёсини сақлаш ҳозирги даврда муҳим аҳамиятга эга. — Газетадан
Дарҳақиқат, булар [илонлар] газандалар дунёсининг турқи энг совуқ, заҳари энг ўткир вакиллари ҳисобланади. — Фан ва турмуш
Кариб денгизида жойлашган Ямайка ороли наботот дунёсининг бойлиги ва ранг-баранглиги билан машҳурдир. — Фан ва турмуш
4. Ижтимоий ҳаёт ёки турмушда юз берган (мавжуд бўлган) ҳолатга нисбатан, унга қарама-қарши бўлган бошқа бир ҳолат.
Шу ёʻсин қизлар ўзларининг бир ўртоқларини хотинлик дунёсига узатиб, мажлисдан тарқалишдилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
5. Атрофимизни ўраб турган бутун мавжудот; атроф муҳит.
Торга — тор дунё, кенгга — кенг дунё. — Мақол
[Отабек] Туш кўрар эди: Дунёни қоронғилик босган эмиш. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Кўзим очдинг, мен дунёни кенг кўрдим, Ўзимни ҳам одамларга тенг кўрдим. — Ҳ. Олимжон, Асарлар
6. Ер юзи ва ундаги барча одамлар, инсоният.
Ўзбек пахтакорининг довруғи дунёга таралди.
Бутун дунё сени олқишлар. — У. Исмоилов, Сайланма
7. Ер юзи, ундаги барча қитъалар, мамлакатлар.
[Ҳайдар ота:] Агар биров менга қолган умрингни дунёни саёҳат қилиб ўтказасанми? деса, ҳеч ўйлаб ўтирмасдан, шу супани бера қол, дер эдим. — А. Қаҳҳор, Асрор бобо
Агар дунёнинг нариги бурчагига сизни опичлаб боришга тўғри келсайди, мен севина-севина бажарардим. — Ойбек, Танланган асарлар
дунё аҳолисининг тенг ярми гуруч билан тирикчилик қилади. — К. Маҳмудов, Қизиқарли пазандачилик
8. Ҳаёт, тириклик.
Бу дунё ўтар-кетар, юзи қоралик қолар. — Мақол
Дунёнинг ишлари шунақа экан, дўстим. — К. Яшин, Ҳамза
Ким дунёдан тоқ ўтибдики, сиз ўтасиз? — С. Аҳмад, Уфқ
Дунё қизиқ экан. Қачон қарасангиз, етдим деганда қоқиласиз. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
9. кўчма Кишининг маънавий, руҳий олами, ҳаёти.
Сеҳрлар дунёси. Руҳий дунё. Хаёллар дунёси. Маънавий дунё. Тафаккур дунёси.
Шербекнинг дунёси бўм-бўш, ҳувиллаб қолгандек туюлди. Нигорасиз турмушида ҳаловат бўлармиди! — С. Анорбоев, Оқсой
Сўнагул ўз дунёси билан банд эди. — А. Мухтор, Давр менинг тақдиримда
Аязарда онанинг руҳий дунёси, фарзандга бўлган муҳаббати, орзу-ўйлари акс этади. — Саодат
Шу биргина сўз унинг [ Мадумарнинг] бутун ички ва ташқи дунёсини ўзида акс эттирган эди. — М. Исмоилий, Фаргона т.о.
Хаёллар дунёси кенг, ўткир фикрли бу ҳассос қиз берилиб, кичик-кичик ҳикоялар ёзар эди. — Ойбек, Нур қидириб
10. Маълум бир илм-фан, касб-ҳунар, ижтимоий ҳодиса соҳаси.
Адабиёт дунёси. Одамийлик дунёси. Таълим-тарбия дунёси.
Адабиёт дунёсида икки турли танқид бор: жиддий танқид ва ҳажвий танқид. — А. Қодирий, Кичик асарлар
11. Маълум бир ижтимоий тузумга, ўзига хос маданий ва ижтимоий-тарихий хусусиятларга эга бўлган омиллар билан бирлашган кишилик жамияти ва у мавжуд бўлган давр.
Қадимги дунё. Капитализм дунёси. Сивилизация дунёси.
- Бевафо дунё ёки дунёйи бевафо Ҳеч ким раҳм қилмайдиган, охири ўлим билан тугайдиган, беқарор ҳаёт. Пушти паноҳимиздан айрилганимиз ростми? Оҳ, бевафо дунё! — У. Қодиров, Юлдузли тунларБу бевафо дунёда истак ва заруратдан ташқари кўнгил деган нарса ҳам бор экан. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунчаЭй дунёйи бевафо! Онангдан айрилибсан, жиян! — Ойбек, Танланган асарлар
- Беш кунлик дунё Ўткинчи ҳаёт, қисқа умр. Умр қисқа, беш кунлик дунёда завқ суриш ғанимат. — Ойбек, Танланган асарларБеш кунлик дунёнинг лойқа сувини нима қиласан, жаннатдаги ҳавзи кавсарни ўйла, аблаҳ! — Ойбек, Танланган асарлар
- Бу дунё Диний тасаввурларда ердаги мавжуд, яшаб турилган дунё (нариги дунё, охиратга нисбатан). Ҳаммамиз ҳам бу дунёга меҳмонмиз. — Ж. Шарипов, ХоразмУнинг васлига етган йигитнинг армони бўлмаса керак бу дунёда! — К. Яшин, Ҳамза
- Дунёга келмоқ Туғилмоқ. Бу бош дунёга келиб, нималарни кўрмади-а? — А. Қодирий, Ўтган кунларМоҳирабонудан икки ўғил ва икки қиз дунёга келиб, тўнғичи — Азизбек тўртинчиси бизнинг Зайнаб эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Дунёдан ўтмоқ (ёки кетмоқ) Ўлмоқ, вафот этмоқ. — Тархон жаноблари дунёдан ўтибдилар, — деди сардор ёнидаги отлиққа. — Мирмуҳсин, МеъморТақдир орамизга жудолик савдосини соладиган бўлса, Иқбол дунёдан кетди, деб қўя қолинг. — Н. Сафаров, Танланган асарларПолопон вақтингиздаёқ ёруғ дунёдан кетдингиз. Мирмуҳсин, — Меъмор
- Дунё илми Дунёвий илм, реал илмий мушоҳада. Камина охират илмига, сиз дунё илмига моҳирсиз. — А. Қодирий, Кичик асарлар.
- Дунёйи қўтир ёки қўтир дунё Ҳар хил ҳодисалар, саргузаштлар (яхшилик, ёмонлик, мўлчилик, камчилик ва шу кабилар)га тўлиқ бўлган олам. Бу қўтир дунёда шунақа одамхўрлар борлигига ҳеч ақлим етмайди. — М. Исмоилий, Фарғонат.о.
- Дунёни танимоқ Ҳаёт тарзидан, турмуш сирларидан бохабар бўлмоқ; билим олмоқ. Ўқитувчи дунёни танитади, оламни чинакамига тушунтиради. — Фан ва турмуш
- Ёлғон дунё Нариги дунё (охират)га нисбатан сохта, алдамчи, ўткинчи ҳаёт. Аслини сўрасангиз, ҳаммамиз бу ёлғон дунёга меҳмонмиз. — К. Яшин, ҲамзаБу ёлғон дунёда қанча от суриб, нечоғлиқ жавлон урганимиз билан бир кун борар еримиз шул тупроқ экан, ҳайҳот! — С. Сиёев, Ёруғлик
- Ёруғ дунё Ер юзи, тириклик олами; рўшнолик. Бу ёруғ дунёга нима учун келдик? Ҳамза, — АсарларБиз ёруғ дунёни кўриш учун туғилганмиз, Турғуной! — А. Қаҳҳор, Асарлар
- Икки дунё айн. у дунё-бу дунё. Ўзи жуда ақлли-да устозимиз, бунақанги ақлли одамни икки дунёда ҳам тополмайсиз. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакатиУндай келин энди икки дунёда ҳам бу жаҳонга келмайди. — Э. Райимов, Ажаб қишлоқМен икки дунёда рози эмасман. — С. Аҳмад, ЮлдузЖон биродар, худо хайрингни берсин, бу яхшилигингни икки дунёда унутмасман. — С. Сиёев, Ёруғлик
- Мири (бири) кам дунё Нимадир етишмайдиган, нимадир кам бўлган ҳаёт, турмуш. Боболар: Дунёники мири кам икки! деганлар. — А. Қодирий, Ўтган кунларБири кам дунё. — Т. Ашуров, Оқ отБир кам дунё эмас бизнинг бу дунё: Барча ҳужайраси тугал бир олам. — Б. Бойқобилов, Мени кутинг, юлдузлар
- У дунё-бу дунё 1. Ҳар икки дунё, ҳозирги мавжуд дунё ва нариги — илоҳий дунё. [Волидамиз:] — У дунё-бу дунё мени рози қиламан десанг, шу хотинни рози қил! — дедилар. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариКимда-ким бировга қўл бериб, ихлос қўйса, у дунё-бу дунё хор бўлмайди. — МуштумВася Тюминга: — Хайр энди, ука, бу қилган яхшилигинг у дунё-ю бу дунё эсимдан чиқмайди, — дедим. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариСартарош у дунё-бу дунё хор бўлмайди. — Э. Райимов, Ажаб қишлоқБорди-ю, турмуш қурадиган бўлсанг, у дунё-бу дунё сендан рози эмасман. — С. Кароматов, Олтин қум
- У (ёки нариги) дунё Диний тасаввурларда кишилар ўлгач, унда абадий яшайдиган, илоҳий, охират дунё (бу, яшаб турилган дунёга нисбатан). У дунёда шунча нарса бўлса ҳам, ҳеч ким бу дунёдан кеткиси келмайди-я. — П. Турсун, ЎқитувчиБир-икки куннинг ичида кўзлари ич-ичига тушиб, нариги дунёга равона бўлди. — А. Қодирий, Ғирвонлик Маллавой
- Фоний дунё Ўткинчи, омонат ҳаёт, тез ўтиб кетадиган умр. Уста гўр ва жаҳаннам азобини фоний дунёда бир мартаба бўйнига олиб қўйгани учун унча тан тортмади. — А. Қаҳҳор, АсарларХўш, сиз бу фоний дунё лаззатидан кечган тарки дунё қилган пири муршидлардан бири экансиз — К. Яшин, Ҳамза
- Қайтиб келмас дунё Ўзбек ойим бўлса, эски гина ва адоватларни қайтиб келмас дунёсига жўнатди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Ўтар (ёки ўладиган) дунё айн. фоний дунё Қани, айт, бу ўтар дунё зеб-у зийнатлари, бу мозордаги омборларда ётган ҳисобсиз байтулмоллар фақат сенга керакми? — К. Яшин, ҲамзаФармон, кел, ўладиган дунёда бир отамлашайлик. — У. Исмоилов, Сайланма
- Бир дунё Жуда кўп, беҳисоб, беадад; жуда катта. — Оҳ, дадажон, мен шўрли қариган чоғингизда сизга бир дунё ташвиш бўлдим, — деди Эъзозхон. — Ҳ. Ғулом, МашъалҒалаба! Олти ҳарфдан иборат бу сўзда бир дунё қайғу, қувонч ва маъно бор! — Н. Сафаров, Оловли изларҲовлига чиқдим. Мени бир дунё юмуш кутиб турган эди. — С. Сиёев, Ёруғлик
- Дунёга устун бўлармидинг Умр қисқа, абадий яшармидинг деган маънони ифодалайдиган ибора.
- Дунёдан тоқ ўтмоқ Турмуш қурмасдан, ёлғиз яшамоқ, сўққабош бўлмоқ. На хотин, на бола-чақа бор. Дунёдан тоқ ўтдик ҳисоб. — Ойбек, Танланган асарларЭнди эр деган шу бўлибдими? Бундан кўра дунёдан тоқ ўтган яхшироқ, ёлғиз юрган тинчроқдир. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Дунёдан чироқчисиз бормоқ (ёки ўтмоқ) Фарзандсиз ўтмоқ, бефарзанд қолмоқ. Ёшим олтмиш тўртга етди, ўғлим-қизим бўлмади Дунёдан чироқчисиз бораман. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Дунё кўзига қоронғи бўлмоқ (ёки кўринмоқ) Ниҳоятда ғамга ботмоқ, юраги сиқилмоқ; ўта руҳий тушкунликка тушмоқ. Талъат биринчи курсданоқ Ҳамида деган қизни севиб қолган, шу қиз бўлмаса, дунё кўзига қоронғи, бемаъни кўриниб кетарди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
- Дунё кўрган Турмуш тажрибаларига эга, ҳаётнинг борди-келдисини кўрган. Биродар Икиром, сиз дунё кўрган бир кишисиз. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Дунёни сув босса, тўпиғидан келмайди (ёки тўпиғига чиқмайди) Беғам, парвойи фалак, ҳеч нарсадан ташвиши ёʻқ киши ҳақида. Бу одамлар тўрт ишкали бут, дунёни сув босса, тўпиғига чиқмайдиган кишилардай бамайлихотир, ҳузур қилиб кулишарди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Дунёни таниган ёки дунёдан хабардор Кўпни кўрган, кўп биладиган, билимли.
- Дунё тургунча туринг (ёки турсинлар) Узоқ умр кўринг. Дунё тургунча туринг, асти ғам кўрманг. — К. Яшин, Ҳамза
- Икки дунё бир қадам Писанд эмас, ҳеч гап эмас (кўпинча масофа ҳақида). Саёқ учун икки дунё бир қадам. — Ойбек, Танланган асарлар
- Икки дунёда Сира ҳам, асло, ҳеч. — Мен у билан икки дунёда чиқиша олмайман, — деди Тожибой. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Тарки дунё қилмоқ Ҳаёт лаззатларидан воз кечмоқ. Асли ўзим тарки дунё қилганман. — Ўзбек халқ достонлари
ДУНЁ
1. Атрофимизни ўраб турган бутун мавжудот, олам, жаҳон.DÜNYA
2. Бойлик, давлат.
дунё И
вселенная, земной шар, свет, мир
- дунё кўрган разг. видевший виды; проживший в роскошной жизни
дунё ИИ
посл. богатство, сокровище
дунё моли дунёда қолар богатства мира останутся на этом свете
дунё И
н world
дунё ИИ
н wealth, riches
ДУНЁ
1. dúnya, álem, jáhán, kosmos
2. átirap, ortalıq
3. jer júzi, insaniyat
4. ómir, tirishilik
5. baylıq, dúnya-mal
дунё И
Welt f
- дунё (жаҳон)да in der Welt
Синонимлари: жаҳон
дунё ИИ
Reichtum m, Schatz m, Hort m
Синонимлари: бойлик
дунё
world, universe
- дунё бўйлаб саёҳат voyage round the world
- замонавий (ҳозирги) дунё today's world (contemporary (present-day, modern) world)
- маънавий дунё spiritual (intellectual) world
- реал дунё world reality
бутун дунёни забт қилмоқ conquer the world
бутун дунёни қўрқувда ушламоқ keep the whole world in a state of fear
дунёга келтирмоқ bring into the world
дунёга ҳукмронлик қилмоқ dominate the world
дунёни икки қарама-қарши ижтимоий системасига бўлмоқ split the world into two opposing social system
дунёни ёʻқ қилмоқ destroy the world
дунёни янада хавфсизроқ қилмоқ make the world safer to live in
дунёни ўзгартирмоқ alter (change) the world
замонавий кишининг маънавий дунёсига (маънавиятига) таъсир қилмоқ influence the spiritual world modern man
Дунё
русчавселенная, миринглизчаuniverse, worldфрансузчаmonde, universарабчаاَلْكَوْنُ, الْفَضَاءُ, الْعَالَمُ, الدُّنْيَا