{"headword": "dunyo", "key": "dunyo", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Butun borliq; koinot, olam.", "examples": [{"text": "Bogʻ koʻrki — bodom, Dunyo koʻrki — odam.", "source": "Maqol"}, {"text": "Til kichik boʻlsa ham, dunyoni buzadi.", "source": "Maqol"}, {"text": "Dunyoda onadan aziz, onadan moʻtabar inson yoʻq.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Dunyoda eng dahshatli narsa — yolgʻizlik.", "source": "T. Ashurov, Oq ot"}]}, {"order": 2, "text": "Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami.", "examples": [{"text": "Yulduzlar dunyosi.", "source": ""}]}, {"order": 3, "text": "Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit.", "examples": [{"text": "Hayvonot dunyosi. Oʻsimliklar dunyosi.", "source": ""}, {"text": "Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot dunyosini saqlash hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar dunyosining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.", "source": "Fan va turmush"}, {"text": "Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot dunyosining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.", "source": "Fan va turmush"}]}, {"order": 4, "text": "Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat.", "examples": [{"text": "Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik dunyosiga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}]}, {"order": 5, "text": "Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit.", "examples": [{"text": "Torga — tor dunyo, kengga — keng dunyo.", "source": "Maqol"}, {"text": "[Otabek] Tush koʻrar edi: Dunyoni qorongʻilik bosgan emish.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Koʻzim ochding, men dunyoni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.", "source": "H. Olimjon, Asarlar"}]}, {"order": 6, "text": "Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat.", "examples": [{"text": "Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi dunyoga taraldi.", "source": ""}, {"text": "Butun dunyo seni olqishlar.", "source": "U. Ismoilov, Saylanma"}]}, {"order": 7, "text": "Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar.", "examples": [{"text": "[Haydar ota:] Agar birov menga qolgan umringni dunyoni sayohat qilib oʻtkazasanmi? desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.", "source": "A. Qahhor, Asror bobo"}, {"text": "Agar dunyoning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "dunyo aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.", "source": "K. Mahmudov, Qiziqarli pazandachilik"}]}, {"order": 8, "text": "Hayot, tiriklik.", "examples": [{"text": "Bu dunyo oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.", "source": "Maqol"}, {"text": "Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.", "source": "K. Yashin, Hamza"}, {"text": "Kim dunyodan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?", "source": "S. Ahmad, Ufq"}, {"text": "Dunyo qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.", "source": "Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol"}]}, {"order": 9, "text": "Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti.", "examples": [{"text": "Sehrlar dunyosi. Ruhiy dunyo. Xayollar dunyosi. Maʼnaviy dunyo. Tafakkur dunyosi.", "source": ""}, {"text": "Sherbekning dunyosi boʻm-boʻsh, huvillab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!", "source": "S. Anorboyev, Oqsoy"}, {"text": "Soʻnagul oʻz dunyosi bilan band edi.", "source": "A. Muxtor, Davr mening taqdirimda"}, {"text": "Ayazarda onaning ruhiy dunyosi, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.", "source": "Saodat"}, {"text": "Shu birgina soʻz uning [ Madumarning] butun ichki va tashqi dunyosini oʻzida aks ettirgan edi.", "source": "M. Ismoiliy, Fargona t.o."}, {"text": "Xayollar dunyosi keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi.", "source": "Oybek, Nur qidirib"}]}, {"order": 10, "text": "Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi.", "examples": [{"text": "Adabiyot dunyosi. Odamiylik dunyosi. Taʼlim-tarbiya dunyosi.", "source": ""}, {"text": "Adabiyot dunyosida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.", "source": "A. Qodiriy, Kichik asarlar"}]}, {"order": 11, "text": "Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xususiyatlarga ega boʻlgan omillar bilan birlashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr.", "examples": [{"text": "Qadimgi dunyo. Kapitalizm dunyosi. Sivilizatsiya dunyosi.", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/dunyo"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "63"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot, olam, jahon.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Boylik, davlat.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ДУНЁ", "raw_meaning": "DÜNYA 1.Атрофимизни ўраб турган бутун мавжудот, олам, жаҳон. 2.Бойлик, давлат."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "425"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "dunyo I", "raw_meaning": "вселенная, земной шар; свет; мир; ◊ ~ ko‘rgan разг. видевший виды; проживший в роскошной жизни."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "425"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "dunyo moli dunyoda qolar", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "dunyo II", "raw_meaning": "богатство, сокровище; ~ moli ~da qolar посл. богатства мира останутся на этом свете."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "471"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "dunyo I", "raw_meaning": "n world"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "471"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "wealth", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "dunyo II", "raw_meaning": "n wealth; riches"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "34"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}, {"order": 4, "text": "", "examples": []}, {"order": 5, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "DUNYO", "raw_meaning": "1. dúnya, álem, jáhán, kosmos; 2. átirap, ortalıq; 3. jer júzi, insaniyat; 4. ómir, tirishilik; 5. baylıq, dúnya-mal."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "46"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "jahon"}], "extra": {"raw_word": "dunyo I (jahon)", "raw_meaning": "Welt f; ~da in der Welt"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "46"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "boylik"}], "extra": {"raw_word": "dunyo II (boylik)", "raw_meaning": "Reichtum m, Schatz m, Hort m"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "71"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "butun dunyoni zabt qilmoq", "source": ""}, {"text": "butun dunyoni qoʻrquvda ushlamoq", "source": ""}, {"text": "dunyoga keltirmoq", "source": ""}, {"text": "dunyoga hukmronlik qilmoq", "source": ""}, {"text": "dunyoni ikki qarama-qarshi ijtimoiy sistemasiga boʻlmoq", "source": ""}, {"text": "dunyoni yoʻq qilmoq", "source": ""}, {"text": "dunyoni yanada xavfsizroq qilmoq", "source": ""}, {"text": "dunyoni oʻzgartirmoq", "source": ""}, {"text": "zamonaviy kishining maʼnaviy dunyosiga (maʼnaviyatiga) taʼsir qilmoq", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "дунё", "raw_meaning": "world, universe; бутун дунёни забт қилмоқ conquer the world; бутун дунёни қўрқувда ушламоқ keep the whole world in a state of fear; дунё бўйлаб саёҳат voyage round the world; дунёга келтирмоқ bring into the world; дунёга ҳукмронлик қилмоқ dominate the world; дунёни икки қарама-қарши ижтимоий системасига бўлмоқ split the world into two opposing social system; дунёни йўқ қилмоқ destroy the world; дунёни янада хавфсизроқ қилмоқ make the world safer to live in; дунёни ўзгартирмоқ alter (change) the world; замонавий (ҳозирги) дунё today's world (contemporary (present-day, modern) world); замонавий кишининг маънавий дунёсига (маънавиятига) таъсир қилмоқ influence the spiritual world modern man; маънавий дунё spiritual (intellectual) world; реал дунё world reality."}}, {"dictionary": {"name": "Maʼnaviyat lugʻati", "title": "МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Маҳмудов, Низомиддин; Саидқулов, Зокиржон; Сотимов, Ғофуржон; Нишонов, Манабжан; Абдуллаев, Абдулҳай; Байназарова, Аслия (2012). МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ. Tashkent: Маънавият.", "url": "https://til.uz/lugatlar/manaviyat-lugati/", "page": "50"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Дунё", "raw_meaning": "вселенная; мир universe, world monde, univers اَلْكَوْنُ، الْفَضَاءُ، الْعَالَمُ، الدُّنْيَا"}}]}