ДЕФОРМАЦИЯ ФОРЛАНДА

Forland deformatsiyasi — forland platformaning bir qismi boʻlib, miogeosinklinalga tutashadi, orogenetik mintaqa bilan genetik bogʻlangan boʻladi. Kordiler turidagi chekka harakatchan mintaqalarda uning kontinental tomonida uchraydi. Alp-himolay mintaqasida forland platformaning choʻkindi va strukturali qismida ajratiladi. Demak, forland platformaning ostki surilma (poddvig) zonasi hisoblanib, kontinentlarning toʻqnashuvidan hosil boʻladi. Alp mintaqasida — strukturalar shimolga Yevropa forlandiga, Himolayda — janubga Hindiston forlandiga toʻnkarilgan. Forlandning deformatsiyalanishidan yirik koʻtarilmalar vujudga keladi, ularning yadrosi poydevor jinslaridan tarkib topadi. Koʻtarilmalar oraligʻida chuqur havzalar yuzaga keladi. Deformatsiyalanishning bunday turi german turidagi tektonika yoki poydevorning burmalanishi deb nomlanadi. Xaritalarda forland kengligi 15-100 km, uzunligi 30 dan 300 km gacha boʻlgan keng koʻtarilma shaklida ifodalanadi. Koʻpgina koʻtarilmalar choʻkindilar ostida qolib ketadi, ayrimlari yoriqlar bilan chegaralanadi. Forlandning chekka strukturalarini koʻndalang kesimida oddiy tashlama-uzilmalar bilan bir qatorda, ikkilamchi buzilish strukturasi hamda siljish amplitudasi 12 km ga yetadigan surilmalar ham uchraydi. Ayrim joylarda yosh jinslar ustiga surilgan, uzunligi 16—24 km li poydevor surilmalari kuzatiladi. Koʻpgina qoʻsh koʻtarilmalar — havzalar nomutanosib boʻlib, havzaning eng chuqur qismi ostida qoʻshni koʻtarilmaning yadro jinslari yotadi, koʻtarilmaning qarshi tomonidagi qanotlari esa qiya joylashadi. F.d.ning yuzaga kelishini olimlar turlicha talqin qilishadi. Ayrimlarining (fiksistlar) fikricha, deformatsiyalar bloklarning vertikal yoʻnalishda koʻtarilishi va tik yotuvchi tashlama-uzilmalarning hosil boʻlishi bilan bogʻliq. Boshqa olimlar (mobilistlar) F.d.ni gorizontal harakatlar bilan bogʻlab, Tinch okean tomonidan boʻlayotgan gorizontal kuch taʼsirida yer poʻsti deformatsiyalanadi deb hisoblaydilar. Gorizontal deformatsiyalanish tektonik plitalarning global harakati bilan bogʻliq deb tushuniladi.