ot 1. 1 Odam boshining old tomoni, old tomondan koʻrinishi; bet.
Choʻziq yuz. Qizil yuz. Kulcha yuz. Yuzini yuvmoq.
Boshqalar boʻlsa, Niyoz qushbegining soʻzidan keyin hojining yuziga tikilgan edilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Qizgʻin boʻgʻuvchi havo yuzga uradi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Kanizak durrasining uchi bilan yuzini bekitib, teskari oʻgirildi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
2. Inson betining u yoki bu tomoni; yonoq.
Raʼno supaga oyoq solintirib oʻtirib oldi. Kampir uni koʻrib, avval oʻzini yoʻqotib qoʻydi, keyin boʻynidan quchib, u yuzidan, bu yuzidan oʻpdi. — A. Qahhor, Koʻk konvert
Uning yuzlarida, dudoqlarida yigitning yuragini erituvchi bir tabassum yonadi. — Oybek, Tanlangan asarlar
bu yigitning surati oʻng yuzidagi qora xoli Shahzodaga uyqu bermay qoʻydi. — K. Yashin, Hamza
3. Biror narsaning ustki tomoni, yuzasi; sirt, sath.
Qir yuzini lolalar qoplagan. Koʻk yuzini bulut bosdi. Oyning yuzida ham dogʻ bor. — Maqol
Mana, ikki oyning ichida yaydoq dala yuzi yam-yashil gʻoʻza nihollari bilan qoplandi. — Gazetadan
Derazalarga urilgan yomgʻir parchalari oyna yuzini yuvib pastga oqardi. — E. Raimov, Ajab qishloq
uning qor yuzida jimirlab oʻynashi koʻzni qamashtirardi. — H. Shams, Dushman
4. Ayrim narsalarning u yoki bu tomoni, tarafi, qirgʻogʻi.
Koʻchaning ikki yuzida qator uylar.
— Daryoning bul yuzida qolib, ul yuzidagi yoriga yetolmay qaqshagan badbaxt oshiq shoʻri boshimda, — dedi Gʻulomjon. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Musulmonqul Chir-chiq boʻyiga kelib yetganda, qushbegi boshliq Toshkent yigitlari ham suvning berigi yuzida kutib turgan edilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
5. Obroʻ, eʼtibor; yuz-xotir.
Er yuzini yer ochar, yer yuzini er ochar. — Maqol
[Yusufbek hoji:] Har holda hurmatlarini bajo keltir, Margʻilon degan shahardan sening yuzingni deb keladilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
6. Kesish yoki chopish asboblarining tigʻi.
Pichoqning yuzi. Boltaning yuzi.
Goʻrkov ketmon ursa, yer naq toshday, ketmon yuzini qayiribdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
7. mat. Tekislik yoki sirtning chiziqlar bilan oʻralgan qismi; sath.
Doiraning yuzi. Uchburchak yuzi.
8. yoki Yuziga qaramaslik (bormaslik) Oʻzgaga berish, sarflash va shu kabilarda ayab, hisoblashib oʻtirmaslik.
Baraka top, aylanay, yigit degan shunaqa mard boʻlsa. Besh soʻm, oʻn soʻmning yuziga qaramasa! — O. Yoqubov, Tilla uzuk
Bular bir tiyin, ikki tiyin, besh tiyinning yuziga qaramay, choyga, nonga ortiqcha pul toʻlab ketar edilar. — Gʻ. Gʻulom, Shum bola
- Yer yuzi 1. Yerning yuzasi, sirti. Mamatov bilan Boboyorovlar brigadasida shudgor qilish oʻrniga faqat yer yuzi tirmalangan, xolos. — MushtumToshkent yer yuzining turli joylaridagi birodarlashgan shaharlar bilan mustahkam doʻstlik aloqalarini oʻrnatgan. — Gazetadan
- Yer yuzini koʻrmoq Dunyoga kelmoq, paydo boʻlmoq. — Buning oʻz oti oʻzi bilan. Yetti oyda yer yuzini koʻrdi. Yettivoy boʻladi-da, — debdilar [buvim]. — E. Raimov, Ajab qishloq
- Yorugʻ yuz bilan Hech qanday kamchilik yoki aybsiz holda. Barakali yuk bilan dekadaga otlanib, Yashin yorugʻ yuz bilan xushnud qadam tashladi. — Mushtum
- Yuz amri shirin Bet betga tushib turganda, yuz-xotirga borish, biror ish, xatti-harakatdan oʻzini tiyishni bildiruvchi ibora. — Toʻgʻri, yuz amri shirin-da! — Tursun aka jahl bilan eshikni yopib chiqib ketdi. — Mushtum
- Yuz bermoq Yuzaga kelmoq; boʻlmoq. Bu shu qadar tez yuz berdiki, Hafiz ham, uning yonida turgan odamlar ham yiqilganidagina koʻrib qolishdi. — Oʻ. Umarbekov, Yoz yomgʻiriAsosiy qurilish ishlari keng quloch ottirilgan boʻlsa, nega bunday hol yuz berishi mumkin?! — Oʻzbekiston qoʻriqlari
- Yuz koʻrar
- Yuz koʻrsatmoq Paydo boʻlmoq, koʻrinmoq. Xayol girdobida choʻmilib yotar, Unda yuz koʻrsatar yashnagan sarob. — R. Parfi, Koʻzlar
- Yuz ochmoq Namoyon boʻlmoq, oʻzini koʻrsatmoq. Yangi bir kitobni varaqlaganday, Kunlar oʻtadi-yu, yuz ochar bahor. — Yo, MirzoMashina koʻp yurmay, doʻnglikdan oʻtdi-yu, tamomila boʻlak manzara yuz ochdi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari
- Yuz tutmoq Oʻzi birikib kelgan soʻz anglatgan narsa, harakat, holat sari yoʻnalishni bildiradi. Inqirozga yuz tutmoq.Gulxaniy feodalizm tuzumining tushkunlikka yuz tutgan bir davrida Qoʻqon xonligida yashadi va ijod etdi. — OʻTAYuraklarni qattiq oʻynatgan hovliqish damlari oʻtdi, endi na-fas oʻnglanishga qarab yuz tutdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
- Yuz oʻgirmoq 2. Aloqani uzmoq; kechmoq. — Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarAgar yana bir ogʻiz soʻz aytsang, men sendan yuz oʻgiraman! — Mirmuhsin, MeʼmorQarindoshlarimiz ham dadamdan yuz oʻgirishgan. Piyanista deyishadi. — E. Raimov, Ajab qishloq
- Yuzi yorugʻ Ish-faoliyat, xatti-harakatida kamchiligi yoki aybi yoʻq holatli. Xirmonimiz barakali boʻlsa, davlatimiz, xalqimiz oldida yuzimiz yorugʻ boʻladi. — GazetadanEshitdim. Haytovur, bechora qizning yuzi yorugʻ boʻldi. — N. Safarov, Tanlangan asarlar
- Yuzi yoʻq Or-nomusi, uyati yoʻq; betsiz. Shu tobda Mir-badal koʻzimga koʻrinarmidi-ya. Yuzi yoʻq ekan! — N. Safarov, Tanlangan asarlar
- Yuzi chidamaslik Oriyati yoʻl qoʻymaslik. Hadeb ishdan javob soʻrab kelaverishga yuzim chidamay qoldi. — MushtumSodiqjon boyvachcha uch tanob yer, katakdek chorbogʻni anchadan beri koʻz ostiga olib yurar, lekin buni Poʻlat otaga aytishga yuzi chidamay kelardi. — K. Yashin, Hamza
- Yuzi shuvut Endi yuzi shuvut, nima qilishini bilmay oʻtiribdi. — S. Yunusov, Kutilmagan xazina
- Yuzi qora Aybdor, gunohkor holatli. oʻz joni va ikki bolasini deb, ikki lochinni tutib bersa, yuzi qora boʻlib, el ichida qanday bosh koʻtarib yuradi keyin. — K. Yashin, Hamza
- Yuzi qursin Nafrat, hazar ifodalovchi ibora. Yomonning yuzi qursin.
- Yuziga aytmoq Shaxsan oʻziga ochiq, roʻyirost aytmoq. U, majlislarda kimning aybi boʻlsa, shartta yuziga aytaverardi. — S. Ahmad, UfqHozir oʻzlari boʻlganda, yuzlariga aytar edim Yaxshisi, xalaqit bermasinlar. — N. Safarov
- Yuziga yopiq Qulf yoki boshqa narsa bilan mahkamlanmay berkitib (yopib) qoʻyilgan (eshik, deraza kabilar haqida). Burchakda, yerdan ikki yarim gazlar yuksaklikda kun botishga qaratib qurilgan ikkita koʻrimsiz bir betli eshiklar yuzlariga yopiq holda edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Yuziga yopmoq (yoki bekitmoq) Qulflamay yoki boshqa narsa bilan mahkam (ochilmaydigan) qilmay berkitmoq (yopmoq). Yuvosh gʻiyqillatmaslikka harakat qilib, derazani yuziga yopib qoʻydi. — E. Raimov, Ajab qishloqtuvoqni yopib, koʻcha eshikni yuziga bekitdi-da, supaga chiqib, omonatgina yonboshladi. — R. Fayziy, Hazrati inson
- Yuziga oyoq qoʻymoq (yoki tiramoq)
- Yuziga solmoq Taʼna, minnat tarzida oʻzicha gapirmoq. Uni yuz-xotir qilmay, zolimligini dangal yuziga solishdi. — K. Yashin, HamzaVaholanki, odamlar esida saqlab yurarkan. Yigʻib yurib, yuzingga solarkan. — I. Rahim, Zangori kema kapitani
- Yuzini yerga qaratmoq Yuzi shuvut holga solmoq, or-nomusdan xijolatli holga tushirmoq. Vatanning amri shu, burchingni bajar, Oxiri yuzimni yerga qaratma! — GʻayratiyHasan akaning yuzini yerga qaratadigan boʻldik. — E. Raimov, Ajab qishloq
- Yuzini koʻrmoq Oʻzi birikib kelgan soʻz anglatgan narsa, joy va shu kabilarda paydo boʻlmoq, koʻrinmoq maʼnosini bildiradi. Dunyo yuzini koʻrmoq.Lermontovning rus dramaturgiyasining ajoyib durdonalari hisoblangan sahna asarlari faqat bir necha oʻn yildan keyingina sahna yuzini koʻrdi. — Gazetadan
- Yuzini oʻgirmoq 1. Yuzini boshqa tomonga burmoq. — Sizning oldingizda yechinaymi? — Uyalsangiz, men yuzimni oʻgirib turay. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarAvom ulardan yuzini oʻgirgan — Mirmuhsin, MeʼmorFaqat kechagina yuzini oʻgirib olgan bu sitamkor baxt Madumar oilasiga toʻlib-toshib, quchoq ochib keldi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
- Qaysi yuz bilan Uyalmay-netmay, qanday qilib. Endi qaysi yuz bilan xalqqa qaraymiz? — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsaUndoq boʻlsa, bu yerga qaysi yuz bilan keladi? — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari