Проект Hayot Foundation
Ру

Поиск

По запросу «yeng» — результатов: 718

Фильтр

Словарные статьи

525
yemoq

fl. 1. Taom isteʼmol qilmoq, ovqatlanmoq, tanovul qilmoq.

Qovun yesang — sahar ye, sahar yemasang — zahar ye. — Maqol

Birov ichib oʻlgan deydi, birov yomonroq ovqat yegan ekan deydi. — Guldasta

U [Bektemir] okopda qattiq nonni kisirlatib chaynab, konserva bilan qoʻshib, maza qilib yedi. — Oybek, Quyosh qoraymas

2. Tirikchilik yoki maishat uchun ishlatmoq, sarf qilmoq.

Yotib yeganga togʻ ham chidamaydi. — Maqol

U [mirzo] bir kunlik daromadini oʻn kun yer edi. — A. Qahhor, Mirzo

Hosilini yeganda eslasalar, bas, degan orzu-oʻyi qurshamish uni. — Guldasta

3. Oʻziniki qilmoq, oʻzlashtirib olmoq.

Uyezd hokimi akangni mingboshi qilaman deb, uch ming yigirma yetti soʻm pulini yeb, saylovda degrezlik Isomiddin degan jallobni saylagan ekan. — A. Qahhor, Yillar

Akam birovning tomini teshib qamalgan emas yo birovning haqini yegan emas. — Oybek, Tanlangan asarlar

4. Koʻchma Ishdan, safdan chiqarmoq; shikastlantirmoq, mayib qilmoq; oʻldirmoq.

Otni yeding, dedim ichimda. — Oybek, Tanlangan asarlar

— Shunday, doʻstim. Endi uning oʻzini yoʻq qilmasak, seni ham, meni ham yeydi — dedi Davlatyor. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Kambagʻalchilik odamning yorugʻ dunyodan boʻlgan umidini kemirib, zangday yeb tashlar ekan. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

5. Baʼzi soʻz-otlar bilan qoʻllanib, shaxsga shu soʻz bildirgan narsaning (zarbning) tegishi maʼnosini bildiradi. Masalan,, musht yemoq, qamchi yemoq, tepki yemoq, shapaloq yemoq, tarsaki yemoq va boshqalar

  • Adabini (yoki taʼzirini) yemoq vaqtincha qozongan muvaffaqiyatlari bilan taltayib ketgan fashistlar adablarini yemoqdalar. — N. Safarov, Tanlangan asarlarBoʻldi, yaxshilar, shuncha taʼzirini yedi, endi tavba qilgandir. — A. Muhiddin, Riyokor
  • Barham yemoq Dunyoda nohaqlik qancha kamaysa, tuhmat barham yesa, shuncha yaxshi. — Shuhrat, Jannat qidirganlar
  • Boshini yemoq Bu feʼling boʻlsa, yo murodingga yetasan, yo boshingni yeysan. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
  • Gap yemoq Qishning uzun kunlarida ulfatlar bu yerda gap yeyishadi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
  • Dakki (yoki dashnom) yemoq Kichkina bir qizchadan dakki yegan haligi ayol Ergashoyni talab berdi. — N. Safarov, Tanlangan asarlar
  • Dam yemoq
  • Zaxa yegan
  • Ilonning yogʻini yegan Shum ukasi, ilonning yogʻini yegan moʻltoni onasi borligini yashirgandir — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
  • Ichini (yoki ich-etini) yemoq Ruhan azoblanmoq, bezovtalanmoq. U shu ogʻir fikrlar bilan ichini yeb turganda, ichkaridan paranjili xotin chiqib, erkaklardan olisroqda toʻxtadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaSodda qishloq bolasi diliga tugilgan gaplarni aytolmay, koʻp vaqt ich-etini yeb, sarosimada yurdi. — S. Ahmad, Ufq
  • Lat (yoki shikast) yemoq Boʻronda lat yegan tomlar, taxta devorlar remont qilindi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchliHavo jangida shikast yegan nemis samolyoti yigirma-oʻttiz metr nariga kelib qoʻndi. — A. Qahhor, Oltin yulduz
  • Oftob yemoq Oftob taʼsiri oʻtmoq, tegmoq. Uzun shim kiygan bu yosh yigitning siniqqan rangiga koʻzi tushishi hamon, oftob yemagan studentlardan boʻlsa kerak, deb oʻyladi. — S. Anorboyev, Oqsoy
  • Pand yemoq
  • Pishirib ye (pishirib yesin, pishirib yeydimi) Oʻzingga buyursin, oʻzingdan boshqaga kerakmas maʼnosini bildiradi. Gulnor oʻlgur, seni birov pishirib yeydimi? — Oybek, Tanlangan asarlar
  • Pushaymon yemoq (yoki boʻlmoq) Biror ish, xatti-harakati uchun afsuslanmoq, afsus chekmoq. Hoy Sodiq, koʻzingni och! Keyin pushaymon yeysan! — S. Abduqahhor, Koʻzlar
  • Sovuq yemoq Sovqotmoq. Ot pishqirigʻidan choʻchib tushdi-yu, shundagina oʻzining sovuq yeya boshlaganini sezdi. — N. Fozilov, Diydor
  • Taraddudini yemoq (yoki koʻrmoq) Harakatini qilmoq. Urush taraddudin hammangiz yenglar. — Yusuf va Ahmad
  • Firib yemoq
  • Esini (yoki aqlini, miyasini) yemoq Hoy Yoʻlchi, esingni yedingmi? — Uyat. Oybek, Tanlangan asarlar
  • Quloq-miya(si)ni yemoq Gapiraverib joniga tegmoq. Bas qil, quloq-miyamni yeding!shsh Ey, qoʻying, afandim, shu gap bilan oʻn yildan beri quloq-miyamni yeysiz. — A. Muxtor, Opa-singillar
  • Gʻamini (yoki qaygʻusini) yemoq Tashvishini qilmoq, oʻylamoq. Taxtda oʻtirgan Nekolay sani, mani qaygʻumizni yeydimi? — Oybek, Tanlangan asarlarSiz, oʻgʻlim, gazet-pazetingizni koʻrib, kechqurunning gʻamini yeng. — A. Qahhor, Asror bobo
  • Gʻam yemoq
  • Yeb yuborgudek (yoki qoʻygudek) Oʻta gʻazab, jahl bilan. Sanobar koʻzlarini katta ochib, Eshon oyiga yeb yuborguday qaradi. — K. Yashin, HamzaU Sheraliga yeb qoʻygudek tikilib qoldi. — S. Karomatov, Oltin qum
  • Yegani oldida, yemagani ketida Roʻzgʻori yaxshi taʼminlangan, hamma narsa taxt, kamchiligi yoʻq. Nusratullaning yoʻli boshqa, uning tappa-tayyor ota mulki bor, yegani oldida, yemagani ketida. — A. Muxtor, Opa-singillar
  • Yemagan somsaga pul toʻlamoq Bekordan-bekor chiqimdor boʻlmoq, haq toʻlamoq; qilmagan ishiga javobgar boʻlmoq. Yemagan somsaga pul toʻlash, deb shuni aytadi — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Полная статья →
yengmoq

fl. 1. Kurash, jang va shu kabilarda gʻolib boʻlmoq, gʻalaba qozonmoq, raqibini magʻlubiyatga uchratmoq.

Makkor devni yengmoq. Musobaqada bizning komandamiz yengdi.

Yoʻlchi ham, Qora Ahmad ham musht bilan bir-birlarini yenga olmasliklariga ishonch hosil qilishdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Qarshilik, qiyinchilik va shu kabilarni bartaraf etmoq, uni yoʻq qilmoq, qiyinchiliklarni yengmoq.

Hayot nashidasi shu kurash, xavf-xatar, toʻsiqlarni yengib oʻtish, intilish bor uchun ham qiziq, lazzatli. — S. Nurov, Narvon

Jangchilarimiz bosqinchilarning qattiq qarshiligini yengib, Dneprdan ham kechib oʻtdilar. — Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi

3. Taʼsirini oʻtkazmoq, taʼsir kuchi gʻolib kelmoq (dard, kasal kabilar haqida).

Elgeldining koʻzlaridagi gʻazabni baxtsiz bir maʼyuslik yenggan edi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

Gʻam-koyish xiylagina yengib qoʻygan Marasul kirdi. — A. Qahhor, Ogʻriq tishlar

4. Oʻziga boʻysundirmoq, hukmiga olmoq.

Juvon toyni bemalol yengib ketayotgan boʻlsa ham, qishloqdan chiqquncha, Asqar ota juda toliqdi — A. Qahhor, Xotinlar

Toʻgʻri, besh-oʻn kun qattiqchilikni ustimizga olib, shu oz ulov bilan koʻklamni yengib olsak, koʻp odamlarning koʻzi ochilib ketadi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

5. Gap bilan ustun kelmoq, oʻz gapini oʻtkazmoq.

— Abdishukurni xudo gapga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pixillab. — Oybek, Tanlangan asarlar

Ota oʻgʻlini gap bilan yengib boʻlmasligini fahmlab, irgʻib turdi. — S. Siyoyev, Avaz

6. Haydamoq, minmoq (aravani).

Balki u [aravakash] oʻz aravasini emas, boy aravasini yengib ketayotgandir. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Полная статья →
yengil

YEŊIL ’vazni kam’, 'vazmin emas’. Yuki ye n g i l eshak yotagon boʻladi (Maqol). Bu sifat qadimgi turkiy tildagi ’vazni kam boʻl-’ maʼnosini anglatgan yeŋi-feʼlidan -l qoʻshimchasi bilan yasalgan: yeŋi- + l = yeŋil (ЭСТЯ, IV, 189); yeŋi- feʼli esa ’vazni kam holat’ maʼnosini anglatgan yeŋ soʻzidan -i qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, IV, 184): yeŋ + i = yeŋi-

1. Ogʻirligi, vazni kam, vazmin emas. . ■■

Yengil yuk. Yengil tosh. Yuki yengil eshak yotagʻon boʻladi — Maqol

Mansurov qoʻzini yengil deb oʻylab, boʻshroq olgan edi, juda ogʻir ekan, qoʻlini egib, tushib ketishiga sal qol- — P. Qodirov, Qora koʻzlar

2. Qalin va issiq boʻlmagan, yalang qavat; yupqa, yupun

Nuri yupqa, yengil roʻmol uchidagi tugunchakni yeshib, buklangan qogʻoz chiqardi- — Oybek, Tanlangan asarlar

Mezbonlar yengil kiyimda, baland ayvonning bahavo yeriga qoʻyilgan stolning ikki yogʻida xomush oʻtiri-sharedi — A. Qahhor, Mirzo

3. Kuchi, taʼsiri ortiq boʻlmagan; kuchsiz

Havo anchayin salqin edi.. Yengil shamol esardi — Oʻ. Umarbekov, Yoz yomgʻiri

Avazning dimogʻiga yengil sharob hidi urildi — S. Siyoyev, Yorugʻlik

4. Asta va muloyim, yoqimli

Yengil tabassum

Kiyim yechadigan joyda turib.. bir yigit bilan yengilgina salomlashdi — Mirmuhsin, Umid

Yigirma minut qadar vaqt oʻtgandan keyin, yengil taʼzim bilan Gulandom kirib keldi — Oybek, Tanlangan asarlar

5. Katta kuch-mehnat talab qilmaydigan; ogʻir, qiyin emas

Yengil vazifa. sht Bizga sizday bir odam kerak. Biznikida ish ming marta yengil — Oybek, Tanlangan asarlar

Chindan, adam borida oyimga yengil edi.. ishxonasiga borib kelishni bilardi, xolos — H. Nazir, Yonar daryo

6. U qadar jiddiy, xavfli boʻlmagan, ogʻir emas

Hozir ahvoli ancha yengil

Men janglarda uch marta yengil va ikki marta ogʻir yarador boʻldim — Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi

Tepki kasalligida.. nervsistema-sida ham har xil oʻzgarish boʻlib, yengil oʻtadigan meningit ham boʻlishi mumkin — "Saodat"

7. Ruhan erkin, tetik holatli, yoqimli his-tuygʻuli

Baʼzan kishi bir-biri bilan gaplashib, koʻnglidagini boʻshatib tursa, oʻzini yengil sezadi — P. Tursun, Oʻqituvchi

Oʻrtadagi noqulaylik, xijolatpazlik yoʻqoldi, tabiiy va yengil muhit paydo boʻldi — F. Musajonov, Himmat

8. Jiddiy, rasmona boʻlmagan, yengil-yelpi (fikr, mulohaza va shu kabilar haqida)

Bazi yengil mulohazalaring onangnikidan qolishmaydi, Otabek! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Men bir xizmatkorlaring boʻlsam.. Siz juda yengil oʻylaysiz — Oybek, Tanlangan asarlar

9. Yuzaki fikr yuritadigan, oʻz ishi, gap-soʻziga jiddiy eʼtibor bilan qaramaydigan; oyogʻi qingʻir

Oʻzingga munosib gapni gapir! Yengil boʻlma!A — Qahhor, Mayiz yemagan xotin

hovliqma, laqma, yengil Lutfiniso bunga chindan ishonar.. kim koʻrinsa, shunga koʻz yoshi qilar edi — Oybek, Tanlangan asarlar

Полная статья →

Показать все · 525 →

В определениях

56

Показать все · 56 →

Сказки

79
Abduaziz
Устное народное творчество

Abduaziz boy otasidan qolgan mol-mulkni sovurib, qirqta joʻrasidan yordam soʻraydi, ammo ular yordam bermaydi. Keyinchalik u karvon bilan safarga chiqib, quduqd

Aqlli qiz (2)
Устное народное творчество

Uch oʻgʻil va bir qizi bor otaning koʻzlari ojiz boʻlib qoladi. Qiz otasining koʻzini ochish uchun dori izlab, koʻplab qiyinchiliklarni yengib oʻtadi va oxir-oq

Aqlsizga ming soʻz oz
Устное народное творчество

Bir chol va kampir oʻzlarining yagona oʻgʻlini uylantirishga qaror qilishadi. Kelin uyga kelganidan soʻng, u hech qanday uy ishiga qoʻl urmaydi va chol-kampir u

Ayiqpolvon
Устное народное творчество

Uch opa-singil otalarining zolimligidan qochib, har biri oʻz yoʻliga ravona boʻladi. Kenja qiz Iqbol ayiq bilan turmush qurib, Ayiqpolvon ismli oʻgʻil koʻradi.

Baxtli kal
Устное народное творчество

Bu ertakda oʻtinchi kalning sarguzashtlari, uning topqirligi va sehrli kuchlar yordamida qiyinchiliklarni yengib oʻtishi hikoya qilinadi. Kal podshohning hiylal

Besh qiz
Устное народное творчество

Ushbu ertakda besh opa-singilning sarguzashtlari, ularning mehmonnavarligi va qiyinchiliklarga duch kelishi hikoya qilinadi. Ertakda sadoqat, xiyonat va adolatn

Показать все · 79 →

Диалектные материалы

58
Burmak
Xorazm viloyati · yengil tanbeh so‘z

Yengil tanbeh so‘z.

Chelwegey
Fargʻona viloyati · yelvagay

Qo'qonda gelwagey yoki gelwa tezag', ya'ni yengil aqlli odam

Häkəri
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · yengiltak

1. yengiltak, befarosat, befahm; 2. tannoz

Yengcha
Fargʻona viloyati · yengcha

Objuvoz qismi

araqchʻn
Surxondaryo viloyati · araqchin

erkaklarning telpak tagidan kiyadigan yengil bosh kiyimi

bä:wäk
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · chaqaloq; yengiltak, goʻl, sodda

Показать все · 58 →