Qidiruv

Yupqa yoyilgan xamirni qoʻlda uzib, qiymali shoʻrvaga solib pishiriladigan taom.

fl. 1. Kuch bilan tortib, yulqib, butundan ajratmoq, butunni qismga boʻlmoq.

Hoʻkiz bir siltab, arqonni uzib yubordi.

Joʻra poshsha boʻynidan marvarid marjonini chiqardi-da, ipini shart-shart uzib, marvaridlarni kigizga toʻkdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Dutorchi dutorning qulogʻini jahl bilan qattiq burab, torini uzib yubordi. — A. Qahhor, Qanotsiz chittak

Ziyodaxon, zuvala uzar ekan, hazilomuz javob berdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Palak, novda yoki tupidan ajratib olmoq, kesmoq.

Qovun uzmoq. Pomidor uzmoq. Uzum uzmoq. Olma uzmoq.

Gulga termilib oʻtirishni emas, oʻsha gulni uzib, iskab yurishni yoqtiradi. — S. Siyoyev, Otliq ayol

3. Kesib, qirqib, joyidan boʻlak qilmoq.

Qilich bilan boshini uzmoq.

Gluxovning ikkala oyogʻini naq sonidan snaryad uzib ketdi. — T. Rustamov, Mangu jasorat

4. Turgan, yopishgan joyidan ajratmoq, xoli qilmoq.

Bu xarsangni yerdan uzib boʻlmaydi. Tandirdan non uzmoq.

Japaq qizchani bagʻridan zoʻrgʻa uzib, otilib tashqariga chiqdi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

Yunus tizzalarini ogʻriq kemirib yeb tashlayotgan boʻlsa ham, boshini yostiqdan uzib, qimirlatib qoʻydi. — S. Anorboyev, Oqsoy

5. Davom qildirmaslik; toʻxtatmoq, kesmoq.

Gapni uzmoq. Suhbatni uzmoq.

[ Saodat:] Qoʻrqmasim ham bormi, oʻzingga ehtiyot boʻl, xatingni uzma. — N. Safarov, Saodatning qissasi

Boʻy yetgan qiz, hozir sen bilan aloqani uzgan, uzmasa ham, boʻshashtirgan boʻlar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

6. Qarzni toʻlamoq, evazini bermoq (qaytarmoq).

[Gʻofir:] Shuncha qarzim bor ekanmi? Men buni qanday uzaman, boy ota? Hamza, — Boy ila xizmatchi

Olgan omonatini batamom uzdimi? — K. Yashin, Hamza

yurtdan yegan oshlarini uzish niyatida toʻy taraddudiga tushdi. — S. Ahmad, Xazina

7. Qattiq tishlamoq yoki chaqmoq; tishlab yoki chaqib yaralamoq.

Itning ishi — uzmoq, Yomonning ishi — buzmoq. — Maqol

Atrof-da gʻuv-gʻuv pashsha: oyoqlarga yopishadi, burun kataklariga suqiladi, quloqni uzadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

8. koʻchma Qattiq taʼsir qilib azob bermoq, ogʻritmoq, achishtirmoq (issiq, sovuq, zarb, gap-soʻz va shu kabilar haqida).

Qizilqumda qish izgʻirini badanni uzib ola boshlagan kezda, kechagi student trassaga kelib, kolonna mexanigi boʻlib ishga tushgan edi. — H. Nazir, Oʻtlar tutashganda

Shudgor, qizigan misday, oyoqni jizillatib uzib oladi. — F. Gʻulom, Tirilgan murda

Pishiq oʻrilgan charm qamchin bilan Yoʻlchining ochiq koʻkragini va boʻynini uzib oldi — Oybek, Tanlangan asarlar

oʻrtoq Debilov shu gaplari bilan Farmonqul akani bir uzib oldi. — S. Mahkamov, Shogird

ot Xalq kuylaridan biri.

ot 1. kam qoʻll. Kechirish, afv etish.

Yoshlikda hammadan ham xatolik oʻtadi. Kichikdan — xato, kattadan — uzr. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

2. Biron ish, xatti-harakatni oqlovchi narsa; sabab, vaj.

Ishlashdan qoʻrqishim toʻgʻrisidagi uzrimni aytib yigʻladim. — Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda

Uylanish sizga ham farz, ham qarz. Bunga qolganda, albatta, bir uzr koʻrsatolmaysiz. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Molimizni ortgan tuyakashlar shu saroyga tayinlangan edilar. — Har holda, bu uzr emas! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

3. Afv etish, kechirish haqidagi iltimos; kechirim.

Oʻtib ketgan, hozir hammamizni ham xijolatga qoʻygan ish toʻgʻrisida Farmonqul, uzr tariqasida boʻlsa ham, gap ocharmikin, deb xavotirda edim. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

4. und. s. Afv eting, kechiring maʼnolarida ishlatiladi.

— Uzr, sizni qoʻrqitib yubordim, — dedi Gʻulomjon. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

— Uzr, aybga buyurmaysiz, — dedi Nusratbek, olimni ishdan qoldirayotganiga iymanib. — S. Nurov, Narvon

ot 1. Transport yoʻllarining tutashgan, kesishib oʻtgan joyi.

Eng yirik temir yoʻl uzeli — A. stansiyasi uchun shiddatli jang davom etmoqda edi. — N. Safarov, Olovli izlar

2. Bir joyga oʻrnashtirilgan, vazifasi jihatidan bir-biriga bogʻlangan inshootlar, mexanizmlar, qurilmalar va shu kabilar yigʻindisi.

Gidroinshootlar uzeli.

Qotishma tayyorlash uzelida qishga yaxshi tayyorgarlik koʻrilmagan. — Gazetadan

3. Mashina yoki apparatning oʻzaro birikkan bir qancha sodda detallardan tashkil topgan yaxlit bir qismi.

Abdusattor traktorning uzellarini koʻzdan kechirdi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari

Shubhasiz, paxta terish mashinasida hamma uzel va agregatlar muhim. — Gazetadan

4. anat. Organizmdagi maʼlum hujayralarning gʻuj oʻrnashgan joyi; tugun.

Limfatik uzel. Nerv uzeli.

sft. 1. Oraliq masofasi (nisbatan) katta, nisbatan narida joylashgan; olis.

Uzoq qishloqdan keldi. Ovozi uzoq-uzoqlarga yetmoq. Tuyaga minib, uzoqni koʻzla. — Maqol

Sidiqjonning koʻzi daryoning u tomonida, uzoq ufqda miltillab turgan son-sanoqsiz chiroqlarga tushdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Bir mahalda uzoqda qora nuqta koʻrindi. — Mirmuhsin, Meʼmor

2. Vaqt eʼtibori bilan davomli, katta, koʻp.

Uzoq tikilmoq. Uzoq suhbatlashmoq. Uzoq kutmoq. Uzoq muddatli kredit. Uzoq yashamoq.

Bu jang uzoqqa bormaydi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Sidiqjon uzoq sukut qilib qolgandan keyin bosh chayqadi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

3. Doʻstlik, qarindoshlik, tanishlik va shu kabilar jihatdan bogʻlanish u qadar yaqin boʻlmagan, yaqin emas.

U yerda Elmurodning ham bir emas, koʻpgina uzoq qarindosh-urugʻlari bordir. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Mehmon uzoq qarindosh — otasining ammavachchasi — Ashirmat edi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

Nurining nikoh kuni u begona qiz — uzoq qiz butunlay tanish va yaqin boʻlib qoldi. — Oybek, Tanlangan asarlar

4. koʻchma Bevosita aloqasi, munosabati yoʻq; aloqasiz.

Bundoq maslahatlarda mahkama sohibi, ammo ilm-u fandan uzoq Ahmad Chalabiy ham bir chekkada esnab oʻtirardi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Sultonmurod shu vaqtgacha xalq tirikchiligidan uzoq yashar, uning dardlariga begona edi. — Oybek, Navoiy