Поиск

fl. 1. Qanot vositasida havoda harakatlanmoq, qanot qoqib, biror tomonga yoʻnalmoq; parvoz qilmoq.

Qush qanoti bilan uchib, quyrugʻi bilan qoʻnar. — Maqol

Bahor hididan besaranjom boʻlgan qargʻalar qagʻillab dalalar ustida uchardi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Maxsus mexanizmlar, apparatlar yor-damida havoda bir tomonga yoʻnalmoq; parvoz qilmoq.

Balandda, yulduzli koʻkda, qayoqqadir samolyotlar uchib oʻtdi. — Oybek, Quyosh qoraymas

Asad modeli esa, Tik va tez uchar edi. — T. Toʻla

3. Yelmoq, esmoq (shamol haqida).

Meʼmorning diqqatini keng va yam-yashil dala, gʻir-gʻir uchayotgan shabada, adirlardagi qip-qizil gilam lolalar tortsa ham — Mirmuhsin, Meʼmor

4. Shamol, zarb yoki boshqa narsa taʼsirida havoda biror yoʻnalishda harakatlanmoq.

Havoda momiq oq tolalar argʻamchi boʻlib uchib yurardi. — Gazetadan

Tepada ruhni sugʻurib olayotgandek xunuk ingrab uchgan snaryadlar atrofda yorilmoqda. — Oybek, Quyosh qoraymas

5. koʻchma Havoda kezmoq, parvoz qilmoq (mavhum narsalar haqida).

Kuy uzoqdan, boynikidan uchar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Yodimdadir achchiq dardlarim kabi Fazolarda uchar xayolim. — R. Parfi

Qoʻshiq uchar edi koʻk-da bearmon. — A. Oripov, Yurtim shamoli

6. koʻchma Juda katta tezlikda harakatlanmoq.

Tepalikka uchib chiqayotgan otning tuyogʻi yerdan bosh koʻtarib, bugun-erta ochilay deb turgan lola gʻunchasini ezib, yanchib oʻtdi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

Mashina shiddat bilan qaltis togʻ yoʻlidan uchib ketdi. — Gazetadan

poyezd choʻldan koʻm-koʻk vodiyga birdan uchib kirarkan fargʻonalik askarning koʻzlaridan ixtiyorsiz ravishda qaynoq yosh tomchilagan edi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

7. Qor, muz ustida sirpanmoq, toygʻanoq otmoq.

Chanada uchmoq.

Momiq qor koʻrpasiga burkangan Chimyon togʻlari bagʻrida yoshlar changʻi uchishmoqda. — Gazetadan

8. Mavjud yeridan uzilib otilib ketmoq.

Togʻdan uchgan katta-katta toshlar. Bola mototsikldan uchib ketdi.

Soqolli soldat ot tagida qoldi, unisi otdan uchib, yumalanib ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

9. Sinib uzilmoq, sinmoq.

tovoqning jinday joyi uchgan ekan. — Mushtum

Shishasi yarmidan uchgan kichkina lampani tutatib, yolgʻiz oʻtirar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

singan, cheti uchgan, chegali piyola, choynaklar. — Oybek, Bolalik

10. Asab yoki boshqa taʼsir sababli pirpiramoq, titramoq (lab, kiprik kabi aʼzolar haqida).

Onasi tebranib qoʻydi. Qovoqlari pir-pir uchdi. — J. Abdullaxonov, Oriyat

Bu bolaning bir qadar oʻzini mustahkam tutishi Tolib akaga yoqmadi, labi asabiy uchdi. — F. Musajonov, Himmat

Ogʻzining ikki chekkasida zulukday osilib turgan yoʻgʻon moʻylovlari bir-ikki uchdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

11. koʻchma Berilmoq, qiziqmoq, asiri boʻlmoq (asossiz, nomaqbul ravishda).

Shirin gapga uchma, maqtaganni quchma. — Maqol

[Rashida] Kursdoshi Temurning yengiltak gaplariga uchdi-yu, Roʻzimatni butunlay unutdi. — Toʻlqin, Ogʻir eslash

[Eldor:] Darvoqe, Rayhonning nimasiga ucha qoldim? — J. Abdullaxonov, Tong yorishgan sohilda

Aqlli odamlar maqtovli va balandparvoz soʻzlarga uchmaydilar — N. Safarov, Olovli izlar

12. Kayf taʼsirida es-xushini yoʻqotmoq, oʻzidan ketmoq.

Afandi boʻza ichib, uchib qolibdi. — Mushtum

Maʼmurjon koʻchadan ichib kelgan ekanmi, yuz gramm shampanni otdi-yu, uchib qolishiga sal qoldi. — Sh. Xolmirzayev, Toʻlqinlar

13. Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻzlar anglatgan narsaning yoʻq boʻlishi (yoʻqolishi), ketishi maʼnosini bildiradi.

Barakasi uchmoq. Hushi boshidan uchmoq. Kayfi uchmoq.

1. Narsalarning ingichkalashgan, oʻtkir tomoni. — ichida. Maqol

Nayza uchi. Xanjar uchi. Kr-ziqning uchi. Ignaning uchi. Tikan zahri — uchida, dushman zahri

Juvon Sidiqjondan pichoq soʻrab olib, ikkita bodring archidi, birini oʻzi tishlab, ikkinchisini pichoq uchida Sidiqjonga uzatdi — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Mir-zakarimboy soqolining uchini barmoqlari bilan chimtib, kulib qoʻydi — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Yogʻoch, ip, sim va b. ensiz, uzun narsalarning tomonlaridan biri, bir tomon oxiri, boshi

Tayoqning uchi. Arqonning uchi

3. Narsalarning oʻzi birikkan, oʻrnashgan joydan tashqari yoʻnalgan tomoni, oxiri

Barmoqning uchi. Choynak joʻmragining uchi. sht Akramjonni bir nav quchoqlagan boʻldim, juvonga esa qoʻlimning uchini berdim — A. Qahhor, Ming bir jon

Uning yuzida, shunday burnining uchida xoli bor. U — Umarbekov, Yoz yomgʻiri

vafot etgan xolasini esladi va koʻzidan tirqirab chiqqan yoshini yeng uchi bilan artdi — I. Rahim, Ixlos

4. Chorburchak buyumlarning tomonlari tutashgan joyi, burchagi

Fanerning toʻrt uchidan ushlab koʻtarmoq

Polvon yelkasiga tashlab chiqqan qiyigʻini oldida, ikki uchidan ushlab, birikki aylantirdi — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

5. mat. Chiziqlarning yoki sirtlarning oʻzaro tutashib, kesishib, burchak hosil qilgan nuqtasi

6. Narsalarning yuqori qismi, tepasi, boshi. .1 nur. Gʻayratiy

Minoraninguchi. Daraxtninguchi. Simyogʻochning uchi. tsh Teraklar uchida oʻynar qizi

Bir kupi oʻrikning uchiga chiqib.. atrofni tomosha qildim — Oydin, Sa-dagʻang boʻlay, komandir

Devorga tashqaridan qoʻysh!gan keng narvonlarning uchlari xiyol chiqibturardi — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

7. koʻchma Biror narsaning boshlanish qismi, boshi

Sir(ning) uchini soʻz ochar — Maqol

U \ Elmurod] hali bu muvaffaqiyatning faqat uchigina ekanini hech bir unutmadi — P. Tursun, Oʻqituvchi

Nuri bu voqeaning uchini eshitgan hamon bezgakday qaltirab ketdi — Oybek, Tanlangan asarlar

umumiy chuqurlik nuqtasi

ot shv. ayn. Tom I.

Kecha koʻhna ark oldidan oʻtgandim, koʻzim doʻkoningga tushdi: devori qiyshaygan uchagi bosay deb turibdi. — J. Sharipov, Xorazm

sft. 1. Uchmoq feʼlidan sifatdosh.

Uchar baliqlar.

Uchar qushdan ulgi olgan jonivor, Minganning koʻnglida qolmaydi gʻubor. — Yodgor

2. koʻchma Uchganday tez yuradigan, juda tez chopadigan; chopqir.

Boʻtaboy aka bu kunlarda oʻzini hali ot minishni durustroq bilmay turib, juda uchar otda uloqqa kirgan kishiday seza boshladi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

3. koʻchma Hiyla-nayrang bilan har nar-sani undira oladigan, har narsaga erisha oladigan; epchil.

Toʻlqinjon, kim aytadi seni olgʻir, uchar yigit deb. Mana yarim yilcha boʻlib qolibdi-ku, bitta qishloqi qizning muhabbatini qozonolmaysan. — F. Musajonov, Huri

Jonkuyar, halol kishilar oʻgʻriga chiqarildi. Oʻndan toʻqqizini urayotgan ayrim ucharlarning boshi silandi. — V. Mahkamov, Aybsiz aybdorlar

sft. 1. Bir tomoni borgan sari ingichkalashib tugallanadigan.

Navoiy sallasiz, uchli taqya kiygan, boshi bir oz egik. — Oybek, Navoiy

Tursunoy nimranggina uzunchoq yuzi, uchli iyagi bilan onasiga oʻxshab ketardi. — A. Muxtor, Opa-singillar

2. Uchi bor; uchi muayyan shaklga ega.

Uzun yogʻoch boshiga bogʻlangan qayirma uchli oʻtkir temir oydinda yaltirardi. — J. Sharipov, Xorazm