от 1. Одам ҳамда умуртқали ҳайвонларнинг эшитиш ҳамда мувозанат аъзоси ва унинг ташқи қисми.
Одамнинг қулоғи.
Отнинг қулоғи.
Қулоқ пардаси.
Қулоқ супраси.
Қулоқ касалликлари.
Қулоққа болдоқ тақмоқ.
Қулоғини (қулоғидан) чўзмоқ.
Қий-чув, чағир-чуғур қулоқни кар қилади. — Ойбек, Танланган асарлар
қўчқор қўнғироқли қулоқларини эркаланиб силкиди. — Газетадан
2. Баъзи нарсаларнинг ушлаш, илиб қўйиш ёки маҳкамлаш учун хизмат қиладиган қисми.
Челакнинг қулоғи.
Ёғоч каравотнинг қулоғи.
Чиғириқнинг қулоғи.
Қозончининг эрки бор, қайдан қулоқ чиқарса. — Мақол
3. Бош кийимларнинг қулоқларни ва иякни ёпиб, иссиқ тутиб туриш учун тушириб қўйиладиган узун қисми.
4. Баъзи механизм ва мусиқа асбобларининг бураб ишга тушириш ёки созлаш учун хизмат қиладиган қисми.
Дуторнинг қулоғи.
Машшоқлар ўз асбобларининг қулоқларини бураб, созини тўғрилашди. — А. Қаҳҳор, Сароб
Шу машинанинг қулоғини бурасанг, лаганча гир-гир айланиб, ашула, дутор-тамбур ванғиллайверади. — Ойбек, Танланган асарлар
Ота радионинг қулоғини буради. — Н. Мақсудий, Юксалиш
Манов боғични — парда, Манов ипни тор дейди. Манов — қулоқ, бу — харрак, Яъни эшак боладир. — Э. Воҳидов, Куй авжида узилмасин тор
5. с. т. Автомобил, трактор ва шу кабилар машиналарни бошқариш учун хизмат қиладиган қурилмаси; рул.
Ҳушёрлик билан машина қулоғини бураб кетаётган ёш шофёр Козим, ўзининг ҳарбий ҳолатда эканини сезиб, ниҳоятда ғайратланган. — М. Мухамедов, Машқ
6. с. т. Ўсимликнинг барг ёки ниҳол ёзадиган ери; дастлабки ниҳолча, баргча.
Уч юз гектарча ернинг ғўзаси учинчи марта экилди. Аммо биз ҳам бўш келмадик: ғўза қулоқ кўрсатди дегунча парваришлаб, яганалайвердик. — Й. Шамшаров, Енгиш
Баҳор жалалари полларни сувга тўлдириб, шоли қиёғининг қулоғидан тортиб чиқарди. — С. Аҳмад, Уфқ
Ариқ бўйидаги икки қулоқ бўлган ялпизнинг ҳиди бирам димоғга ёқади. — Газетадан
- Жон қулоғи билан ёки жон қулоғини тутиб Бутун диққат-эътибор билан; эшитишга бутунлай берилиб. Мажлис аҳли унинг нутқини жон қулоғи билан тинглади. — Н. Сафаров, Оловли изларМиллатнинг буюк ўғлонлари, оқила ва зарифалари сўзлаганда, уларни жон қулоғимиз билан эшитамиз. — Ғ. Саломов, Таржима назариясига киришунинг гапларига жон қулоғини тутиб турган Нуқранинг секин нафас олиши — нафис кўксининг секин бориб келиши ҳам сезилиб турарди. — Мирмуҳсин, Нуқра
- Икки қулоғи Ўрин келишигидаги сўз билан қўлланиб, бутун эшитиш, диққат-эътибор шу сўз билдирган шахс ёки нарсага қаратилганликни билдиради. Тун ярмидан оғиб, атроф жимиши билан икки қулоғим деразада бўлади. Дераза тагига нўхатдек нарса тушса сезаман — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди
- Оғзи қулоғида Ниҳоятда хурсанд. жа хурсанд, оғзи қулоғида, ёʻрғалаганча кетяпти. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқТўранинг оғзи қулоғида, кўнгли нимадандир таскин топган эди. — Н. Фозилов, Дийдор
- Қулоқ бермоқ Муҳаррир бир ярим соат бекорга ўтган вақтга ачиниб, бизга қулоқ берди. — А. Қаҳҳор, Сароб
- Қулоқ-мияни емоқ (ёки қоқмоқ) Илгари Эркак деган рўзғорни бут қилиб қўяди-да! деб шанғиллаб, қулоқ-мияни ерди — ЁшликБувниса хола эрининг қулоқ-миясини қоқиб, шу йил Содиқжон каникулга келганида, албатта уйлантириб қўяжагини айтди. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди
- Қулоқ осмоқ Агар суриштириб, ҳақиқатни ўрнига қўяман деса, унинг ва у сингариларнинг сўзини ҳамма ерда тинглашади. — Р. Раҳмонов, Тиниб-тинчимас
- Қулоқ солмоқ 1. Эшитиб эътиборини қаратмоқ; қулоқ тутмоқ. Ҳамма жим туриб қулоқ солди. Ҳеч қандай овоз ёʻқ эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунчаРаъно ҳам Анварнинг сўзига диққат билан қулоқ солар ва кўпинча ҳисобсиз саволлари билан уни кўмиб ташларди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаёнҲусайн Бойқаро Навоийни қаттиқ ҳурмат қилади, унинг оқилона гапларига қулоқ солади. — ЎТА
- Қулоқ тишлаш Тўтихон билан Набижоннинг юлдузи бир-бирига тўғри келмади. Ёшликдаги қулоқ тишлашлар ҳам чиппакка чиқди. — Муштум
- Қулоқ тутмоқ Эшик ёпилгач, бошлиқ зипиллаганча юриб, остонага яқинлашди-да, эгилиб, қабулхонага қулоқ тутди. — Н. Аминов, ҚаҳқаҳаФотима бундоқ қулоқ туца, маърузачиларнинг гаплари юз фоиз тўғри. — Т Ашуров, Оқ от
- Қулоқ эшитмаган Ҳеч ким эшитмаган, ҳеч кимга маълум бўлмаган. Замин қандайдир кучли қувватдан титраб кетди ва шу лаҳзада қулоқ эшитмаган портлаш рўй берди. — Газетадан
- Қулоқ қоқмай Ҳеч қандай эътирозсиз, гап-сўз қилмай. Бунинг ғайриқонуний эканлигини тушуниб турган йигит жиндаккина деб аталган 600 сўмни қулоқ қоқмай эплаштириб олиб келди. — Муштум
- Қулоққа олмоқ Эшитиб, унга эътибор қаратмоқ, амал қилмоқ. [Отабек] гўё мажбурият остида ота насиҳатини қулоққа оладигандек бўйин эгиб ўтирар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Қулоғи битмоқ Эшитмайдиган бўлиб қолмоқ (асосан вақтинча эшитмай қолмоқ). Муттасил портлашлар зарбидан Аҳмаджоннинг қулоғи битган, бирон жойга снаряд ёки бомба тушганини тупроқ кўтарилиб тушганидангина билар эди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз
- Қулоғи динг
- Қулоғи динг бўлмоқ (ёки тиккаймоқ) Бирор нарса таъсирида ҳушёр тортиб, эшитишга шайланмоқ. Ҳасаналининг қулоқлари тиккайиб, ўрнидан турди, кўзи олаланган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Қулоғи ёʻқ Гап уқмайдиган; қулоқсиз. Қулоғи ёʻқ бола бўляпсан.
- Қулоғи остида (ёки тагида) қолмоқ Ўлмоқ. Қушхонага кириб, не кўз билан кўрай, миққийнинг қулоғи остида қолган, яъни ўлган эди. — Ғ. Ғулом, Шум болаШундай қилинмаганда, ҳар икки томондан бир неча кишининг қулоғи остида қолиши турган гап эди. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари
- Қулоғига айтадиган гап Ҳеч кимга эшиттирмай, фақат ўзига айтиладиган гап. иккита хат ёзди. Биринчи хат-ку бошдан-оёқ раҳматдан иборат эди, кейингисида қулоғингизга айтадиган гапим бор деган мазмунда шама қилди. — А. Қаҳҳор, Кўк конверт
- Қулоғига айтмоқ Ҳеч кимга эшиттирмай, фақат ўзига айтмоқ.
- Қулоғига етмоқ Эшитмоқ (эшитилмоқ). Бир кун Сирожиддиннинг: Фармоновга ўхшаган амалдорлар нўноқ дорбозни эслатади, дегани Фармоновнинг қулоғига етибди. — Мирмуҳсин, Созанда
- Қулоғига (гап) кирмайди 1. Эшитмайди, тингламайди. Олимжон, мани кўзим сандан бўлак болаларни кўрмайди. Сандан бошқанинг сўзи қулоғимга кирмайди. — Ҳамза, Танланган асарларБу боланинг қулоғига гап кирмайди.Унинг гаплари Меъморнинг қулоғига кирмади. — Мирмуҳсин, Меъмор
- Қулоғига кирмоқ Эшитмоқ, эшитилмоқ. Ногоҳ от дукури кириб қулоққа, Чўчиб уйғонади кекса чол мудроқ. — А. Орипов, Юртим шамоли
- Қулоғига қуймоқ Эсдан чиқмайдиган қилиб тушунтирмоқ, уқтирмоқ. Элчида айб ёʻқ. У ўз ҳукмдорининг қулоғига қуйиб қўйган гапларини гапирди — М. Осим, Тўмарис
- Қулоғидан кун кўринади Жуда ориқ. Қаранг, ҳаммасининг юзидан қони қочган. Қулоғидан кун кўринади. — Н. Сафаров, Уйғониш
- Қулоғим сенда Гапиравер, эшитаман (эшитяпман). Хўп, қани, қулоғим сизда — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Қулоғини бурамоқ 1. Жазо, танбеҳ тарзидаги бирор иш қилмоқ. Бу бола қулоқсиз бўлиб кетяпти, бир қулоғини бураб қўйиш керак;Ҳозир улар комиссияни кутяпти, ўқитувчиларнинг ҳам хўп қулоғини бурагандир, бир оз эсларидан чиқсин, кейин борамиз, деганди. — С. Зуннунова, Олов
- Қулоғини пишитмоқ (ёки пишиқтирмоқ) Жўрахонни ҳам сўроққа чақириб қолишлари мумкинлигини ўйламаган эди. Қизнинг қулоғини пишиқтириб қўймаганига мана энди афсус еб қолди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.
- Қулоғини ушлаб кетмоқ Ёʻқ бўлмоқ. Токи Яхшибоев қулоғини ушлаб кетмагунича чидашлари керак — М. М. Дўст, Лолазор