Қидирув

фл. 1. Қотмоқ феълининг орттирма нисбати.

Нон қотирмоқ. Совуққа қотирмоқ.

Гўштни, пиширмай, қотирмай, учаламиз еб бўлдик. — Эртаклар

Гоҳо тоғ томондан қуруқ ва аччиқ изғирин эсар ва қуёшда шилта бўла бошлаган қишлоқ кўчаларини даранглатиб қотириб ташлар эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Ёмғир ерни қотириб, захлатиб қўйди. — Ўзбекистон қўриқлари

2. кўчма с. т. Ўрнига келтириб ижро этмоқ, жуда яхши бажармоқ, қойил қилмоқ; ўринлатмоқ, дўндирмоқ, бопламоқ.

Ишни қотирмоқ. Гапни қотирмоқ.

Фелетонингизни ўқидим. Жуда қотирибсиз! — О. Ёқубов, Бир фелетон қиссаси

Уч жойга қотириб уй-жой қурдим — Муштум

Мен ундай қилдим, мен бундай қилдим, қотирдим, дўндирдим, деб осмондан келади. — А. Муҳиддин, Чап чўнтак

фл. 1. Нами, суви қочиб, қаттиқ ҳолга келмоқ, қаттиқ бўлмоқ; зид. юмшамоқ.

Алебастр тез қотади. Елим қуриб, қотиб қолибди. Қотган нон. Хамир тошдек қотибди.

Улар ўз қадамларининг тарашадай қотган ер билан уришиб тарақлашидан бўлак шарпа эшитмасдилар. — П. Турсун, Ўқитувчи

— Хизмат ҳақини аллақачон олганмиз, — деди куракчасидаги қотиб қолган лойни тозаларкан. — Н. Аминов, Суварак

2. Қимирлаш, ҳаракатланиш хусусиятини ёʻқотмоқ (тана аъзолари ҳақида).

Гардани қотмоқ.

Эрталабки гимнастика шалпайиш ва қотиб қолганликни ёʻқотади, қон айланишини тезлаштиради — Газетадан

Кела-келгунча машинада ўтиравериб, бели қотиб кетган Ҳожимурод у ёқ-бу ёққа юриб, чигилини ёзмоқчи бўлди. — С. Аҳмад, Жимжитлик

3. кўчма Қўрқув, ҳайрат ва бошқалар сабаб билан ҳаракатини тўхтатиб, қимир этмаган ҳолда бўлмоқ.

У на юришини, на юрмасини билмай, жойида тек қотди. — М. Ҳазратқулов, Журъат

Саратонда муаллақ қотган ҳаво ғубори шабнам билан яна ўз онаси — тупроқ оғушига оҳиста чўкди. — Саодат

Охунд билан қори бошлари ерга теггудек бўлиб, таъзимда қотган эдилар. — С. Сиёев, Аваз

4. кўчма Ҳаракациз, ривожланишсиз ҳолда бўлмоқ.

Адабиёт қотиб қолган нарса эмас.

У эски, сунъий ёʻлдан юрган, шеърда қотиб қолган, ҳозирги ҳаёт маъносини тушунмайдиган қалбаки шоирларга қамчин сола бошлади. — Ойбек, Нур қидириб

Бу домла [Салимхон Обидий] қотиб қолган одам., профессор унвонини ўша вақтда олиб қолди-ю, йигирма йилдан буён ҳеч нима қилгани ёʻқ. — Мирмуҳсин, Умид

5. Қаттиқ совқотмоқ, тўнгмоқ, музламоқ.

Совуқдан боланинг оёқ-қўли қотиб кетибди.

Қотиб ўласанми, ҳароми, исинмасанг нима қилади? — Ойдин, Ҳазил эмиш

6. Пишиқмоқ, чиниқмоқ.

Унинг тани қуёшда қорайди, мускуллари қотди.

7. кўчма Тўхтовсиз, қаттиқ кулмоқ ёки йиғламоқ.

Унинг гапига роса қотдик. Бола қотиб-қотиб йиғлар эди.

Алексей ва Элмурод унинг ҳикоясини ҳузур қилиб тинглаб, кула-кула қотдилар. — П. Турсун, Ўқитувчи

Бобом кулгидан қотиб қолади. — Ойбек, Болалик

8. Қаттиқ уйқуга кетмоқ; донг қотмоқ.

бизнинг қисм командири меҳмондорчиликдан саҳар пайтида келиб, қотиб қолган экан. — Т. Рустамов, Мангу жасорат

9. шв. Аралаштирмоқ, қориштирмоқ, қормоқ.

Бориб кирсам майдонга, Аччиғим тарқацам, деб. Душманларнинг қонини Бўз тупроққа қоцам, деб. — Равшан

10. Жуда озмоқ, ориқламоқ.

Болам бечорани тинч қўясанми, ёʻқми? Еган-ичгани татимай, кундан-кунга турнадек қотиб кетяпти ўзи. — О. Ҳусанов, Най

от 1. Баданда пуфакчалар ҳосил қилиб, қаттиқ қичиштирадиган юқумли тери касаллиги.

Тиқилинч ва ифлос жойларда, ётоқларда яшовчи кишилар турли терлама, қўтир ва бошқа шунга ўхшаш юқумли касалликларга дучор бўладилар. — Н. Исмоилов, Касалларни парвариш қилиш

2. Шундай касалликка ёʻлиққан.

Қўтир бола. Қўтир эчки.

Писмиқ, эгасидан хўп калтак еб, яна билтанглаб қолган қўтир итдек, эгилиб-букилиб, ерга сирпангандек бўлиб инқиллади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

от Одам ўлдирувчи ёки ўлдирган киши.

Ёмон шифокорнинг қотилдан фарқи ёʻқ. — Ў. Ҳошимов, Нур борки, соя бор

Демак, Бойсунқур мирзо бизнинг изимизга қўйилган қотилни пайқаб, муҳофаза сифатида овчи йигитларини ёʻллаган. — Мирмуҳсин, Меъмор

Унинг қонини даъво қиладиган кишиси бўлмаганидан, ҳукумат унинг қотилини топиш учун ортиқча ҳаракат қилмади. — С. Айний, Эсдаликлар

сфт. 1. Бадани камгўшт, аммо пишиқ.

У [вакил] қоп-қора, қотма, вужуди пай бир йигит бўлиб, афтидан ёшини чамалаш қийин эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Тош супачада қотмадан келган новча бир киши хаёлга чўмиб ўтирар эди. Т — уйғун, Найчининг қалби

2. Териси суягига ёпишган; озғин, ориқ.

Салтонбу ғам-у ғуссадан, муҳтожлик ва доимий очликдан сўлишиб кетган қотма юзини чўзғиловчи кулгидан ўзини тутолмай кулар эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

беқасам тўннинг олди очилиб қотма кўкраги кўриниб турар эди. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа

от 1. Бирга боқилаётган катта қўй тўдаси; қўй подаси; сурув.

Шу кеча тушимда чўпон бўлибман, Қўтонимни қирнинг тўрида кўрибман. — Ислом шоир

Май-донга бир қўтон қўйни ҳайдаб келишди. — Ғ. Расул, Тўнғич ўғил

2. Қўй ёки мол қамаладиган катта қўра ёки махсус бино; қўйхона, молхона.

Умарқул эрталаб, ердан қиров кўтарилай деган-да, қўйларни қўтондан ҳайдаб чиқарди. — О. Ҳусанов, Ҳаёт ишқи

— Оворагарчиликни айтмайсизми, — деди пақир ушлаб турган новча киши, — қишда қишлоққа, ёзда яйловга мол ҳайдаймиз. Шу ерга қўтон қурилса бўлмайдими? — И. Раҳим, Ихлос