қотмоқ
qotmoqқотмоқ
фл. 1. Нами, суви қочиб, қаттиқ ҳолга келмоқ, қаттиқ бўлмоқ; зид. юмшамоқ.
Алебастр тез қотади. Елим қуриб, қотиб қолибди. Қотган нон. Хамир тошдек қотибди.
Улар ўз қадамларининг тарашадай қотган ер билан уришиб тарақлашидан бўлак шарпа эшитмасдилар. — П. Турсун, Ўқитувчи
— Хизмат ҳақини аллақачон олганмиз, — деди куракчасидаги қотиб қолган лойни тозаларкан. — Н. Аминов, Суварак
2. Қимирлаш, ҳаракатланиш хусусиятини ёʻқотмоқ (тана аъзолари ҳақида).
Гардани қотмоқ.
Эрталабки гимнастика шалпайиш ва қотиб қолганликни ёʻқотади, қон айланишини тезлаштиради — Газетадан
Кела-келгунча машинада ўтиравериб, бели қотиб кетган Ҳожимурод у ёқ-бу ёққа юриб, чигилини ёзмоқчи бўлди. — С. Аҳмад, Жимжитлик
3. кўчма Қўрқув, ҳайрат ва бошқалар сабаб билан ҳаракатини тўхтатиб, қимир этмаган ҳолда бўлмоқ.
У на юришини, на юрмасини билмай, жойида тек қотди. — М. Ҳазратқулов, Журъат
Саратонда муаллақ қотган ҳаво ғубори шабнам билан яна ўз онаси — тупроқ оғушига оҳиста чўкди. — Саодат
Охунд билан қори бошлари ерга теггудек бўлиб, таъзимда қотган эдилар. — С. Сиёев, Аваз
4. кўчма Ҳаракациз, ривожланишсиз ҳолда бўлмоқ.
Адабиёт қотиб қолган нарса эмас.
У эски, сунъий ёʻлдан юрган, шеърда қотиб қолган, ҳозирги ҳаёт маъносини тушунмайдиган қалбаки шоирларга қамчин сола бошлади. — Ойбек, Нур қидириб
Бу домла [Салимхон Обидий] қотиб қолган одам., профессор унвонини ўша вақтда олиб қолди-ю, йигирма йилдан буён ҳеч нима қилгани ёʻқ. — Мирмуҳсин, Умид
5. Қаттиқ совқотмоқ, тўнгмоқ, музламоқ.
Совуқдан боланинг оёқ-қўли қотиб кетибди.
Қотиб ўласанми, ҳароми, исинмасанг нима қилади? — Ойдин, Ҳазил эмиш
6. Пишиқмоқ, чиниқмоқ.
Унинг тани қуёшда қорайди, мускуллари қотди.
7. кўчма Тўхтовсиз, қаттиқ кулмоқ ёки йиғламоқ.
Унинг гапига роса қотдик. Бола қотиб-қотиб йиғлар эди.
Алексей ва Элмурод унинг ҳикоясини ҳузур қилиб тинглаб, кула-кула қотдилар. — П. Турсун, Ўқитувчи
Бобом кулгидан қотиб қолади. — Ойбек, Болалик
8. Қаттиқ уйқуга кетмоқ; донг қотмоқ.
бизнинг қисм командири меҳмондорчиликдан саҳар пайтида келиб, қотиб қолган экан. — Т. Рустамов, Мангу жасорат
9. шв. Аралаштирмоқ, қориштирмоқ, қормоқ.
Бориб кирсам майдонга, Аччиғим тарқацам, деб. Душманларнинг қонини Бўз тупроққа қоцам, деб. — Равшан
10. Жуда озмоқ, ориқламоқ.
Болам бечорани тинч қўясанми, ёʻқми? Еган-ичгани татимай, кундан-кунга турнадек қотиб кетяпти ўзи. — О. Ҳусанов, Най
- Бети қотмоқ Сўкаверсанг, бети қотар, Ураверсанг, эти қотар. — Мақол
- Боши (ёки мияси) қотмоқ
- Гап (ёки сўз) қотмоқ
- Дийдаси қотмоқ Бу хил аламзадаларни кўравериб, дийдаси қотиб кетган собиқ милиционер Сайрамов: — Энди кўп ҳам ўйламанг, Баширжон ука, — деди. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа
- Донг қотмоқ
- Суяги қотмоқ (ёки қотган) 1. Суяги пишиқ (қаттиқ) ҳолга келмоқ; ўзини тута оладиган бўлмоқ. Суяги қотмаган бола;Суяги пахтачиликда қотган.Толиб ака суяги журналда қотган тажрибали ходим. — Ф. Мусажонов, ҲимматСуяги савдогарчиликда қотган бой, олтмишлардан ошганига қарамай, йигитларга ўхшаб кетадиган қиёфаси бор эди. — Ёшлик
- Тери қотмоқ Терлашдан тўхтамоқ ва мавжуд терлари қуримоқ. Зулфиқор баданидаги терлар қотиши билан яна тўнкани юмалата бошлади. — Мирмуҳсин, МеъморУнинг пешонасидаги реза-реза терлар ҳали қотганича ёʻқ. — Газетадан
- Тили қотган Тили гапга келмайдиган, айланмайдиган бўлиб қолган. Одамнинг ёши ўтиб, тили қотиб қолгандан кейин ўқий олмайди, деган гапга ишониб юрар эдик — П. Турсун, Ўқитувчи
- Тун қотмоқ Тун бўйи ухламаслик, ухламай тонг оттирмоқ. Гапи адо бўлмайдиган балога ёʻлиқдик, ўзимиз тун қотиб, ёʻл юриб келиб эдик. — Алпомиш
- Энсаси қотмоқ
- Ҳаром қотмоқ