fl. 1. Zarb bilan kiritmoq (qoziq, mix kabilar haqida).
Yerga qoziq qoqmoq. Yogʻochga mix qoqmoq. || Ungur chuqurlashgan sari qoziqlar shu zaylda qoqib borilsa, yoʻldan adashmaymiz. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
[Unsin] Ichkari uyda oʻtirib, mahsilarga shon qoqadi, shondan tushiradi, pardozlaydi, qoragul, lok surkaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar
2. Mixlab yopishtirmoq, mahkamlamoq.
Pol qoqmoq. Otga taqa qoqmoq. Tomga tunuka qoqmoq.
Nima uchun devorlarga gilam qoqmadinglar? — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Nima boʻldi-yu, hech kim bilan kengashmay pravleniyening eshigiga shunday bir eʼlonnoma qoqib qoʻydi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
3. Urib ovoz chiqarmoq, taqillatmoq, dukullatmoq.
Hamma uxlaganda, u mullavachchaning hujrasini qattiqroq qoqsangiz, hammasini koʻrasiz. — J. Sharipov, Xorazm
Samandarov qalamning orqasi bilan stolni qoqib, gʻovurni bosdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
[Sharofat] Uyning narigi devorini qoqib, qoʻshnini chaqirish uchun oʻrnidan arang turdi. — H. Ziyoxonova, Arzanda
4. Yelkaga yoki orqaga kaft bilan sekingina urmoq, shappatilamoq.
Kerishayotgan jangchining yelkasiga panjasi bilan qoqib: — Ketdikmi, Dehqonboy! — dedi oʻzbek tilida bir jangchi. — N. Safarov, Jangchi shoir
Bobom meni qattiq quchib, qoʻli bilan orqamni bir-ikki qoqadi, tagʻin ishga tutinadi. — Oybek, Bolalik
5. Urib, chertib, silkitib va boshqalar yoʻl bilan ichidagi, ustidagi narsani tushirmoq, shu yoʻl bilan tozalamoq.
Gilamning changini qoqmoq. Iliq qoqmoq. Burnini qoqmoq. Dasturxonni qoqmoq. Kiyimlarni qoqmoq. Telpakning qorini qoqmoq.
U etakka ilashib qolgan paxtalarni qoqayotganda, boshidagi chopon birdan sirgʻalib, tushib ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Imom, toʻpolonda boshidan tushib, tuproqqa qorishgan sallasini qoqib-qoqib, qaytadan oʻrarkan, oʻz qavmiga vaʼz-nasihat qildi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Siz kelguningizcha, men koʻrpachalaringizni qoqib, supurib qoʻyaman. — Mirmuhsin, Meʼmor
6. Urib yoki silkib, mevalarni tushirmoq.
Jiyda qoqmoq. Olma qoqmoq. Shaftoli qoqmoq.
Salomatning onasi ellikboshining bogʻidagi azim tup yongʻogʻini qoqayotganda, yiqilib yotib qoldi. — S. Ahmad, Hukm
Men sizga aytsam, bahorda gul terib, kuzda oʻrik qoqib berib, koʻnglini olib yurdim. — P. Tursun, Oʻqituvchi
7. Biror aʼzoni silkitmoq, qimirlatmoq.
Qoshini qoqmoq. Qanot qoqmoq.
Shakar buvi belini ushlab, kiftini qoqqancha bobilladi. — H. Nazir, Tomosha
Rais darrov oʻrnidan turdi, bir qoʻlini orqasiga qoʻyib, ikkinchi qoʻlini boshi uzra kamalak qilib, ikki-uch yelka qoqdi-da, shunday yoʻgʻon gavdali boʻlishiga qaramasdan, bedanaday yoʻrgʻaladi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
8. koʻchma Holdan toydirmoq, toliqtirmoq.
— Yur biznikiga, — taklif etdi rais, — andak dam ol, birga ovqatlanaylik, mashina kishini qoqib qoʻyadi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar
Yoʻl qoqib, oʻzi adoyi tamom boʻlgan-u, ketidagi Zulxumordan nomus qilganidan ham yoʻldan qolmay chidab boradi. — M. Mansurov, Yombi
Kecha meni ot qoqqan ekan, oʻrnimga kirishim bilan qotib uxlabman. — A. Qodiriy, Uloqsa
9. etn. Qoqim qilmoq, qoqim qilib davolamoq.
Hakka kelib choʻqisin, Mulla kelib oʻqisin, Qoqimchi kelib qoqsin, Koʻzing suv boʻlib oqsin. — Folklor
- Jonimni qoqay Aylanay, oʻrgilay, tasaddugʻing boʻlay. Oʻtiring, aylanay, oʻtira qoling, jonimni qoqay. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
- Jonini qoqmoq Jonini, oʻzini fido qilmoq. Tabassum-la ikki yosh yerga boqib, Ona xizmat qilardi jonin qoqib. — M. Alaviya
- Im qoqmoq Bosh irgʻatib, im (imo) bilan ishora qilmoq. Seitov sekretarga chaqiring, deganday im qoqdi. — MushtumQizlar bu nima ekan, deb bir-birlariga im qoqishdi. — H. Nazir, Bir tup gʻoʻza
- Kiprik qoqmoq 1. Kipriklarni pirpiratib, koʻzni ochib yummoq. Sekretar qiz koʻzlarini suzib, bir-ikki kiprik qoqdi. — S. Ahmad, Bosh ogʻrigʻiTong otganda kiprik qoqmasdan, Tagʻin qir bagʻrida hozir boʻlaman. — Mirtemir
- Mijja qoqmaslik Boʻron boʻlib, kuchli yomgʻir quydi, brigadir mijja qoqmay dala aylandi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari
- Miyani (yoki quloq-miyani) qoqib qoʻlga bermoq Koʻp gap gapirib, javrab, joniga tegmoq. Toshkentdan yap-yangi mashina olib kelishi haqida maqtanaverib, miyamizni qoqib qoʻlimizga berdi. — I. Rahim, Zangori kema kapitaniBirodarlar, Rixsiyev quloq-miyamni qoqib qoʻlimga berdi — T. Murod, Ot kishnagan oqshom
- Ogʻziga qoqmoq (yoki urmoq) Gapini boʻlmoq, gapirtirmaslik. Darsiga tushunmay savol bersang, darrov ogʻzingga uradi. — R. Azizxoʻjayev, Yashil chayla
- Sim (yoki telefon) qoqmoq Isfandiyorga sichqonning uyasi ming tilla boʻldi. U ketma-ket Toshkentga sim qoqar edi. — S. Siyoyev, AvazMurodova Qosimovga, Qosimov esa boshqarmaga telefon qoqa boshladi. — I. Rahim, Ixlos
- Tanda qoqmoq Tikuvchilik arteliga tanda qoqaverib, ishdan qoladigan boʻldi — Gʻayratiy, Dovdirash
- Chetga qoqmoq Nazar-pisand qilmaslik, pastga urmoq. Keyin Gulnorga xudo beradi, u erka-arzanda xotin boʻlib koʻngliga nima kelsa, shuni qiladi, bizni har narsadan chetga qoqadi, balki boshimizda yongʻoq chaqadi. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Etak qoqmoq Bahridan oʻtmoq; kechmoq. — Tortaver aravangni oʻzlaring! — dedim-da, etak qoqib chiqib ketdim. — M. Abdukarimov, Chigal yozildiKoʻnsa, koʻndi, koʻnmasa, etagimni qoqib chiqaman-ketaman. — S. Ahmad, Ufq
- Eshik qoqmoq 1. Eshik taqillatmoq. Mashinadan tushib, oʻymakorli jigarrang bir eshikni qoqdim. — U. Nazarov, OdamlarIlgʻorlar uchun buyruq kuzda berilgan edi bahor eshik qoqyapti, qanisiz, opa? deydi. — N. Safarov, Xadicha Ahrorova
- Qanot qoqmoq Oʻy-xayolim Vatan boʻylab qoqadi qanot! — Yo. Mirzo, Oʻgʻil mehri
- Quloq qoqmoq 1. Quloq solmoq. Yoshlaringga arz etarmishsan: “Qachon tugar yorimning jangi? Yosh demishki: Gʻarbga quloq sol, Kelayotir zafar ohangi. — T. ToʻlaDono xalqimiz ham bu haqda hamisha qulogʻimizga qoqib turadi: Goʻzallik yuzda emas, aqlda! — M. Ismoiliy, Insonda hamma narsa goʻzal boʻlishi kerakHoji ona mening onam boʻladi! Kimki onamning soʻziga quloq qoqsa, xafa qilsa, unday xotin menga — taloq. — Hamza, Boy ila xizmatchiJonkeldi, oʻlib turgan ekan, quloq qoqmay, xoʻp dedi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar