Qidiruv

fl. 1. Qaytmoq feʼlining orttirma nisbati.

Koptokni tepib, orqaga qaytarmoq. Podani iziga qaytarmoq. Traktorni oʻngga qaytarmoq. Asliga qaytarmoq. Hayotga qaytarmoq. Xatga javob qaytarmoq. Teshaning yuzini qaytaradigan yogʻoch. Nur qaytaradigan oyna. Yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq.

Gulnor bogʻda ishlashga yugurar ekan, Gulsumbibi qaytardi. — Oybek, Tanlangan asarlar

[Oʻzbek oyim:] Kecha oʻrda bek oyimdan menga arava kelgan ekan, feʼlim aynab turgan edi, bor-may, aravani boʻsh qaytardim. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Xafa boʻlma. Onani qaytarib boʻlmaydi Singlingni qidirib topamiz. — N. Safarov, Sharq tongi

2. Olingan narsani joyiga qoʻymoq yoki egasiga keltirib bermoq, yubormoq.

Qarzni qaytarmoq. Kitobni kutubxonaga qaytarmoq. Ishlatilgan asboblarni joy-joyiga qaytarib qoʻymoq.

Toʻlagan akaning arizasini, oti bilan sigirini qaytarib berish — ertaga yana bir necha ariza tushuviga yoʻl ochish demakdir. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Saltonbu ichilmagan suvni kuraga qaytarib toʻkdi-yu, shoshib kelib, un yoniga choʻnqaydi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

3. Takror qilmoq, takror etmoq, takrorlamoq.

Savolni qaytarmoq. Xatoni qaytarmoq. Darsni qaytarmoq. Xatni qaytarib oʻqimoq.

[Ashulani] Ikkinchi qaytarib aytishda unga Xonimbibi qoʻshilishdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Rais Nizomiddinovga tanbeh qildi: — Gapirilgan gaplarni qaytarmang-da, hatto oʻzingiz aytgan gaplarni takrorlayotirsiz! Konkret faktlarga oʻting. — A. Qahhor, Munofiq

4. Bukmoq, qayirmoq.

Etakni qaytarmoq. Yoqani qaytarmoq. Dasturxonning chetini qaytarib tikmoq.

Munisxon qora bar-xit paltosining yoqasini boshigacha qaytargan va uchini bir qoʻli bilan iyagi ostidan ushlagan, birovni kutgan vaziyatda turar edi. — A. Qahhor, Sarob

5. Kimsani biror nomaqbul yoki nojoʻya ishdan, xatti-harakatdan tiyilishga undamoq, tiymoq.

Ichkilikdan qaytarmoq. Chekishdan qaytarmoq.

Menga shuncha yaxshi-lik qildingiz yangi kelgan vaqtingizda meni yomon yoʻldan qaytardingiz. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

6. Daf qilmoq, yoʻq qilmoq, yoʻqqa chiqarmoq.

Hujumni qaytarmoq. Birlashgan yovni qaytarar. — Maqol

Batalon shu kuni kechgacha dushmanning oʻn uch martaba qilgan shiddatli atakasini qaytardi. — A. Qahhor, Oltin yulduz

7. etn. Qaytariq qilmoq, qaytariq qilib daf etmoq, yoʻq qilmoq.

Margʻilonlikning domlasi juhud ham emas, musulmon ham emas. Hindilarning ham hannosi, bas, hannosning sehrini na musulmon domlasi qaytarsin-u, na juhud. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

8. Rad etmoq, yoʻq demoq, qabul qilmaslik.

Raʼyini qaytarmoq. Iltimosini qaytarmoq.

Aqlli, nomusli qiz oʻz dadasining gapini hech vaqt qaytarmaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Dadamga mening arzimni aytsangiz, albatta, qaytarmas. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

9. Qusmoq, qayt qilmoq.

Oʻrnimdan tursam, boshim aylanadi, ovqat yesam, qaytarib tashlayman. Oydin, Sadagʻang boʻlay, komandir.

fl. 1. Kelgan yoki kelayotgan tomoniga yoʻnalmoq, yurmoq; aylanib dastlabki yeriga kelmoq.

Orqasiga qaytmoq. Sayohatdan qaytib kelmoq. Iziga qaytib ketmoq. Avtobus shu yerdan qaytadi.

U [Sidiqjon] uyga xiyla taʼbi ochilib qaytdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. koʻchma Yana oldin boʻlgan ishga, aytilgan gap, fikr va shu kabilarga kelmoq.

Lirik chekinishdan keyin asosiy mavzuga qaytmoq.

ajoyib zamondoshimizning dostoni uzun. Vaqti bilan unga yana qaytarmiz. — N. Safarov, Olovli izlar

3. Avvalgi holati, darajasi va shu kabilarga kelmoq, uni egallamoq.

Mana, yiqildim, deb it azobini koʻrgan mingboshi mana endigina asliga qaytib, erkin nafas oldi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

4. maxs. Toʻsiqqa urilib, yoʻnalishini oʻzgartirmoq.

Oq sirtdan nur yaxshi qaytadi.

5. koʻchma Voz kechmoq, tark etmoq, chekinmoq.

Fikridan qaytmoq. Soʻzidan qaytmoq. Aytar soʻzni ayt, aytmas soʻzdan qayt! — Maqol

Uni, xudodan qaytgan, deb tayoq bilan savaladilar. — M. Oʻrinxoʻjayev, Unutilmas kunlar

6. (asosan boʻlishsiz shaklda) Oʻzini tiymoq; tiyinmoq.

U hech narsadan qaytmaydi. Sen uchun oʻlimdan ham qaytmayman.

Homid bu tuhmatdan ham qaytmas va oʻz tuhmatini mahkama oldida mantiqiy ravishda isbot ham qila olur edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

ulardan pul undirib olish, benzinni talon-toroj qilishdan ham qaytmaydi. — Gazetadan.

7. Darajasi, kuchi pasayish, soʻnish tomonga yoʻnalmoq.

Bemorning isitmasi qaytdi. Sovuq qaytdi. Bozor qaytdi. Undan ixlosim qaytdi.

Kech kirib, quyoshning tapti qaytganda, vagon-remont zavodining yoshlari sahna yasadilar. — A. Muxtor, Opa-singillar

Nizomiddinovning titrogʻi qaytgandek boʻldi. — S. Ahmad, Hukm

8. Qabul qilinmay, oʻtmay yoki ortib qolib qaytarilmoq, qaytarib berilmoq yoki qaytarib yuborilmoq.

Mol bozordan qaytdi. Pul ortib, yuz soʻmi qaytib keldi. Un soʻmdan uch soʻm qaytdi.

Boʻlmasa, bu yoqqa ola qoling, qaytgan mol oʻzimizga tan! — Yoshlik

9. Evazi tegmoq, evazi egasiga kelmoq.

Bolang tufayli har qancha ogʻirchilik boʻlsa, ustingga ol. Bu qarz bolangdan qaytadi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Bu yaxshiliklaringiz bizdan boʻlmasa, xudodan qaytsin. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

10. Toʻmtoq, oʻtmas boʻlib qolmoq (narsalarning uchi yoki tigʻi haqida).

Pichoqning yuzi qaytibdi.

11. kam qoʻll. Burilmoq, qayrilmoq.

Ana shu yoʻl bilan toʻgʻri borib, chapga qaytasiz. — Guldasta

12. s. t. Keksalik holatida boʻlmoq, shu holatda (yoshda) oʻzini bardam tutmoq.

Baʼzi odamlar keksayganda yaxshi qaytadi.

Keksayganda Akbar akadek qaytish boshqalarga ham nasib boʻlsa edi. — Y. Shamsharov, oʻurumsaroyliklar

13. shv. Oʻlmoq, vafot qilmoq.

Koʻngil aynib, yegan-ichganini qaytarib tashlamoq, qusmoq.KUSMAK

• -qilmoq

• ~ qaytarmoq chew the cud, ruminate (animals)