Қидирув

фл. 1. Тирамоқ, тақамоқ.

Тахтанинг бир учини деворга қадамоқ.

— Бу яшамай ўлгурнинг ўзи ёмон, — деди опа муштини ерга қадаб. — А. Қаҳҳор, Сароб. Бектемир.

Иккита танкни кўрди, бири қийшайган, иккинчиси эса тумшуғини ерга қадаган. — Ойбек, Қуёш қораймас

2. Санчмоқ, суқмоқ.

Ханжар қадамоқ.

Пичоқчанинг учини консерва банкасига қадаб, безакдор сопи устидан кафти билан ура бошлади. — Н. Аминов, Суварак

3. Тўғнамоқ, тақмоқ.

Тўғноғич қадамоқ. Тўғноғич билан қадаб қўймоқ.

Мен бирон қоғозни ўқимасдан қўл қўйсам, сен бирон кўйлакнинг ёқасини қийшиқ қадаб қўйсанг, ишга совуққонлик билан қараганимиз учун жавобгар бўламиз. — А. Қаҳҳор, Айб кимда?

Дасторпеч гавҳарларни Ботирнинг салласига қадаб қўйди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

4. Ўрнига тушириб бириктирмоқ; солмоқ, тақмоқ (тугма, пистон ва шу кабиларни).

Гимнастёркасининг ёқасига қўл юборди-ю, тугмасини қадашга улгуролмай, яна сўзида давом қилди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

5. Ўрнатмоқ, тикмоқ; босиб, суқиб, ўрнига жойлаштирмоқ.

Глухов пичоқ билан бирпасда беўхшовгина юлдуз ясади, бармоқдай қизил қалам билан уни бўяди-да, ёғочга бириктириб, қабрга қадади. — Ойбек, Қуёш қораймас

6. кўчма Экмоқ, тикмоқ.

[Бўтабой] Шудгорни кесиб, чигит қадаётганлар олдига борди. — С. Аҳмад, Ҳукм

от этн. Киши вафотидан кейин унинг кейинги маросимларидан бирини, масалан, йигирмаси ёки қирқини бирор яқин қариндошиникида ўтказиш одати, таомили.

Қаъда қилмоқ.

от Май ичиладиган идиш; жом.

Биллур қадаҳ. Олтин қадаҳ. Бир қадаҳ вино,

Мударрисов бўшаган қадаҳни дастурхон четига қўяр экан, кампир дуруст-ку, дегандай қош қоқиб, Йигиталига қараб қўйди. — Д. Нурий, Осмон устуни

Ароқдан қилқиллатиб қуйиб, ўрнидан турди Қадаҳнинг бирини бошлиққа узатди. — Н. Аминов, Суварак

от 1. Юриш жараёнидаги ҳар бир оёқ ташлаш, оёқ босиш; одим.

Илдам қадам. Шахдам қадам.

Очил бу гапларнинг менга алоқаси ёʻқ, дегандай қилиб, қадамини тезлаштирди. — П. Қодиров, Уч илдиз

Ёнидаги қорабайир буни сезди шекилли, бир неча одим ўтиб, қадамини секинлаштирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Шу вақт болохона нарвонида гурс-гурс қадам товуши эшитилди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

— Мардонқул ака, — деди у бошлиқнинг юришига қадамини мослаб — А. Мухтор, Бўронларда бордек ҳаловат

Саодатхон бир-икки қадам босиб, яна орқасига қайтди. — С. Зуннунова, Янги директор

2. Ҳар бир қадам оралиғига тенг масофа, оралиқ масофа.

— Ассалому алайкум, — дедим остонадан бир қадам нарида туриб. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

Содиқ аминнинг капаси унгурдан юз қадамча ғарбда, тоғнинг соябон бўлиб осилиб тушган каттакон тоши остида эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. кўчма Иш-фаолият, ривожланиш ва шу кабиларда олға силжиш, илгарилаш.

Ўртоқ Аҳмедов, бу тажриба пахта агротехникасида олға қўйилган катта қадам, дейди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

4. кўчма Бирор жой, томонга қаратилган, ёʻналган юриш; ташриф.

Унинг бу ердан қадами узилди (кесилди). У бизникига қадам босмай қўйди.

Агар қадамимни бой сезиб қолса, Гулнорнинг аҳволи оғирлашмайдими? — Ойбек, Танланган асарлар

Хайрият, хайрият, Абдурасул! Сенинг ҳам қадаминг биз томонларга тушар экан — П. Турсун, Ўқитувчи

Сенинг учун келди совчи қадами — Баҳром ва Гуландом

5. кўчма Иш-фаолиятдаги ҳар бир хатти-ҳаракат; амал.

Одам баъзан бир марта нотўғри босиб қўйган қадами учун умрбод жавоб беради. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Ахир, кам гапириб, қадамини билиб босса, ишини билиб қилса ва зимдан қора ниятлар ёʻлидан кета берса, уни дарҳол билиш осонми, ахир? — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

кўм. 1. (б. к. билан) Таққослаш, ўхшатиш, даража муносабатларини, маъноларини билдиради; каби, ўхшаш, -дек.

Косани олиб, катта қошиқ билан шошиб-пишиб ичди. Косада ош уч эллик қадар озайди. — Ойбек, Танланган асарлар

Дунё қадар мардлик сиққан кенг қучоғингга, Яширинган миллион халқнинг ғазабли саси. — Ҳ. Пўлат.

Биз ўзимизни ичкарига олгач, дарвозабон ўзининг ҳазми кўтарган қадар бизга тўнғиллайдир-да, дарвозани берклаш ҳаракатига тушади. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. ж. к. (билан) Чегара муносабатини, маъносини билдиради; довур, -гача.

Уйдан вокзалга қадар. Етти яшардан етмиш яшарга қадар.

Дарвоза остини то ҳамсоялар эшигига қадар супуриб кириб ўлтириб, оналари билан чой ичмоққа машғул бўлар эрди. — Ҳамза, Танланган асарлар

Шу йилнинг охирига қадар корхонада бешта дастгоҳ тайёрланада. — Газетадан

қариндош, акарусчародственник, родной, братинглизчаrelative, brother

Qadašïŋ yoq ersä yurï tut adaš, adaš edgü bolsa bu boldï qadaš Qarindoshing yo‘q bo‘lsa, kel qarindosh tut, yor-do‘st ezgu bo‘lsa, u qarindosh(day) bo‘ladi – Если у тебя нет родственника, приобрети товарища, если товарищ хорош, [то считай, что для тебя] он стал родным – If you do not have a relative, get a friend, if a friend is good, he became a native