Hayot Foundation loyihasi
Oʻz

Qidiruv

«ozlik» boʻyicha 342 ta natija: Izohli

Filtr

Lugʻat maqolalari

234 ta
oz

OZ ’kam\ O z soʻzla, koʻp oʻyla (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli a:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 93), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, I, 105; DS, 71); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:z > az > âz

son 1. yoki miqdor jihatdan uncha koʻp boʻlmagan; kam

Oz vaqt

Hovuzda suv

Gap koʻp, koʻmir — Maqol

Oz yemak - soz yemak — Maqol

Yaqinda tabiblarga koʻrsatgan edim, qoningiz oz, qimiz iching, dedi — Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Yetarli emas, kifoya qilmaydigan, qanoatlanarli boʻlmagan; kam

Bir yigitga yetmish hunar — Maqol

Maqtanma, gʻoz, hunaring — Maqol

Koʻp boʻlsa - ketar, oz boʻlsa - yetar — Maqol

Ikkovimiz oʻtkazadigan oltin umrning oltin minutlarini har qancha oltin soat sanasa oz! — Abdulla Qahhor, Ogʻriq tishlar

Elektr quvvati shu qadar oz ediki, nasos motorlarni aylantirishga ham ojizlik qilib qoldi — Said Ahmad, Ufq

3. Baʼzi-baʼzida; goho-goho, kamdan-kam. Bir oz - ozgina, andak. Ko‘pi ketib, ozi qoldi - yarmidan koʻpi ketib, undan ozroq miqdori qoldi (qiyinchilik kunlar, ogʻir ish va shu kabilar haqida). Oz boʻlmasa - naq boʻlmasa; sal boʻlmasa; naq, xuddi. Oz qoldi - sal qoldi. Eng ozi - kam deganda, eng kami, aqalli

Anvar oʻz tengi bolalar bilan oz aloqa qilar, ularga kam aralashar va ortiqcha oʻynabkulmas.. edi — Abdulla Qodiriy, Mehrobdan chayon

Qizlik vaqtida Nuri ularning kulbasiga juda oz chiqar edi — Oybek, Tanlangan asarlar

Bir oz tuzi kam boʻlibdi

Robiya xola bir oz bukchayganicha, mayda qadamlar bilan shipillab, supaga yoʻl boshladi — Saida Zunnunova, Olov

-Koʻpi ketib, ozi qoldi, - ovutdi uni Usmonjon, - hech narsa emas, bu qiyinchiliklar oʻtib ketadi — Saida Zunnunova, Olov

-Oz boʻlmasa, harom oʻlar ekan, jonivor, - deydi u [yoʻlovchi], bir tutam yashil beda bilan pichogʻini artayotib — Parda Tursun, Oʻqituvchi

Har safar momaqaldiroq gulduraganda, "oyi", deb dodlab yuborishiga oz qolardi — Sunnatilla Anorboyev, Hamsuhbatlar

Boya sinfda bolalardan biri himoya tilab: "Hurmatli oʻqituvchim!" deb yuborishga oz qoldi — Mirzakalon Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Uyatni bilsangiz, eng ozi shuning andishasi kerak emasmi? — Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Toʻliq maqola →
oʻzak

ot 1. Oʻsimlik poyasi va ildizining koʻpincha yumshoq toʻqimadan iborat boʻladigan ichki qismi.

Tolning oʻzagi.

2. . Daraxt, buta kabilarning tanasi; poya.

Gʻulomjon oʻrikning keksa, yoʻgʻon oʻzagini ushlab turib toʻxtadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Sumba qildim irgʻayning oʻzagidan. Oq olma, qizil olma.

3. Ildizmevaning (yogʻoch oʻzagiga oʻxshash) oʻrta qismi.

Sabzining oʻzagi.

4. . Elektromagnit va shu kabilarning ichiga, oʻrtasiga oʻrnatilgan qism; sterjen.

Elektromagnit oʻzagi.

5. . Soʻzning asl maʼnosini bildirib, yangi soʻz yasalishiga asos boʻladigan, soʻz yasovchi qoʻshiladigan eng kichik qism; soʻz yasalish asosi.

6. Biror narsaning eng muhim, asosiy qismi; asos, mohiyat.

Ular [ayollar] oilaning oʻzagi va fayzigina emas, balki jamoatchilik hayotida ham alohida oʻrin egallaydilar. — Gazetadan

Mening nazarimda, oʻrtoq Mardiyev, biz qilayotgan ishning oʻzagi bitta! Umumxalq, umumdavlat manfaati. — S. Karomatov, Soʻnggi barxan

Toʻliq maqola →
oʻzan

ot 1. Suv oqib oʻtadigan uzun chuqurlik; suv yoʻli.

Endi oʻzandan bu yoqqa ariq chiqarish va hovuz qazish kerak edi. — P. Qodirov, Qadrim

[Jamolning] Koʻz oldida egri-bugri Chirchiq oʻzani. Undan narida — kattakon Toshkent. — S. Anorboyev, Mehr

Zarafshon daryosining eski oʻzanlari koʻp. — P. Gʻulomov, Zarafshon etaklarida

U suv yuvgan taqir oʻzandan borar ekan, chakalakzordagi butalardan asar qolmaganiga gumon qilmasdi. — R. Rahmonov, Changalzordagi sharpa

Yigʻinimiz oddiy kunda emas, kanal oʻzaniga birinchi ketmon urilgan kunning oʻttiz yilligi arafasida boʻldi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari

2. Biror davomli narsaning muayyan yoʻli.

Yoʻq, hayotni joʻnlashtirib boʻlmaydi. U oʻzining chigal, murakkab oʻzanlari boʻylab oqadi. — A. Muxtor, Chinor

Ashurmirzo parvo qilmay, gap oʻzanidan chiqmadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Toʻliq maqola →
oʻzga

ot 1. Qarindoshlik, tugʻishganlik va shu kabilar jihatdan aloqasi yoʻq odam; begona.

— Demak, Xudoyqul oʻz jigaringiz boʻlgani uchun, oʻzgalardan koʻra koʻproq ezib, uni ogʻir bir ahvolga solishga haqli ekansiz-da? — dedi Elmurod. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Oʻzgaga boqsa koʻzim, koʻr boʻlsin, oqsin gavhari, Kosasi tuproq bila toʻlsin, koʻmilgan yaxshiroq! — Habibiy

2. Soʻzlovchi yoki soʻzlovchi va tinglovchidan boshqa odam.

Oʻzingda yoʻq — oʻzgada yoʻq. — Maqol

Yomon oʻzini bilmas, oʻzgani koʻzga ilmas — Maqol

Kuyov tomondan oriq, daroz, chayir bir xotin bel bogʻladi. Oʻzgalar — yosh-qari hammasi shu ikki ayolning belbogʻiga, etaklariga yopishdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Oʻzingizni biling, oʻzga bilan nima ishingiz bor? — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Oʻzi yoki oʻziga mansub boʻlmagan; notanish, yot.

Oʻzga tilda soʻzlashmoq.

Odamzod bir sabab bilan oʻzga yurt, oʻzga shaharlarni ixtiyor etadi. — Mirmuhsin, Meʼmor

4. (Oʻzi bogʻlanib kelgan soʻz bildirgan shaxs yoki narsadan boshqasiga ishora qiladi; -dan boshqa.

Otabekdan oʻzga farzandimiz boʻlmay orzu-havasimiz, umid-hadafimiz faqat shu Otabekdir. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Bandamiz — taqdirga tan berishdan oʻzga ilojimiz yoʻq. — N. Safarov, Olovli izlar

5. Odatdagidan boshqacha, oʻzgacha.

Bogʻning har burchagida oʻzga bir latofat: ariqlarda suv kumushlanadi, maysalardan uqa tutgan hovuz suv bilan emas, nur bilan toʻlgan kabi jimir-jimir mavjlanadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

6. Uchinchi shaxs.

Toʻliq maqola →
oziq

ot 1. Ovqat boʻladigan mahsulot, ov-qatli don-dun; yemish.

Oziq mahsuloti. Bir kunlik yoʻlga chiqsang, bir haftalik oziq ol! — Maqol

Yozning yozigʻi — qishning ozigʻi. — Maqol

Yigitlardan biri dasturxon yozib, yoʻlga olgan oziqlarini oʻrtaga qoʻydi. — A. Qahhor, Maston

Nima, oziq bittami, qozon osmadingiz! — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Hayvonlar ovqati, yem-xashak.

Hayvonlar uchun qishga oziq tayyorlamoq. Qurtlarga oziq bermoq.

3. Oʻsimliklar oʻsish jarayonida yerdan oladigan moddalar.

Oʻsimliklarga qoʻshimcha oziq berish. Ildiz oziq bersa, novda koʻkarar. — Maqol

  • Jon ozigʻi yoki jonga oziq Rohat. Yaxshi soʻz — jon ozigʻi, yomon soʻz — bosh qozigʻi. — MaqolMayin esgan nasimi, ob-u havosi, Boʻlur jonga oziq zavq-u safosi. — Habibiy
  • Maʼnaviy (yoki ruhiy) Oziq Kishiga maʼnaviy zavq bagʻishlaydigan, uning maʼnaviy jihatdan oʻsishiga, takomillashuviga xizmat qiladigan vosita. Goʻzal adabiyot — ruhiy oziq. — A. Qahhor, Sarob
  • Oziq tish Kishi va hayvonlarning ovqat chaynash, ezish uchun xizmat qiladigan tishi; jagʻ tishlari.
Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 234 →

Taʼriflar ichida

4 ta
hajm

hajm Biror jismning boʻy, en va balandlik jihatidan katta-kichikligi; fazoda egallab turgan oʻrni (kub birligi bilan oʻlchanadi). Binoning hajmi. Agar hajmini kattaroq qi

kamsuvlik

kamsuvlik Suvi kam \olat, suvi kamlik; shirasi ozlik. Yerning kamsuvligi. Daryoning kamsuvligi. Mevaning kamsuvligi.

koʻplik

ko‘plik Koʻp holat, koʻp ekanlik. Ishning koʻpligi. Koʻplariga tirgovuchlar qoʻyilgan boʻlsa ham, mevaning koʻpligidan shoxlari sinib, yerga tegib yotadi. Oybek, Tanlanga

jin

jin Sharq mifologiyasida va diniy tasavvurlarga koʻra: pastqam joylarda kishi koʻziga odam timsolida koʻrinib, goʻyo uni biror dard-illatga chalintirib (masalan ogʻzini q

Ertaklar

15 ta
Ahmoq podsho
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda oʻgʻrilik qilgan bir kishining aybi bilan boshlangan voqealar zanjiri ahmoq podshohning bemaʼni hukmlari tufayli kulgili tus oladi. Adolatni oʻrnatis

Bektemir botir
Xalq ogʻzaki ijodi

Bektemir botir haqidagi ushbu ertakda qahramonning jasorati, sadoqati va sevgi yoʻlidagi kurashlari tasvirlangan. Ertakda yigitning qiyinchiliklarga qaramay, oʻ

Buzoq, echki va qoʻzi
Xalq ogʻzaki ijodi

Ertakda dangasa er va uning mehnatkash xotini haqida hikoya qilinadi. Xotinining saʼy-harakatlari tufayli ular mol-mulkka ega boʻlishadi va kutilmagan xavfdan q

Gʻulombachcha
Xalq ogʻzaki ijodi

Kambagʻal kampirning oʻgʻli Gʻulombachcha podshoh qiziga qul qilib sotiladi va u bilan birga oʻqib, bir-biriga mehr qoʻyadi. Podshoh qizi Gʻulombachcha va boshq

Johil podsho va Abu Ali
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda johil podshoh va Abu Ali ismli donishmand tabib oʻrtasidagi munosabatlar tasvirlanadi. Podshohning kasal xotinini davolash uchun Abu Ali oʻziga xos u

Mohistara
Xalq ogʻzaki ijodi

Shahzoda Shavkat sirli kiyikni quvib, oʻzga olamga tushib qoladi va u yerda parizod Mohistaraga oshiq boʻladi. Bu sarguzasht uning hayotini butunlay oʻzgartirib

Hammasini koʻrish · 15 →

Sheva materiallari

89 ta
Chorsi ombir
Fargʻona viloyati · Chorsi ombir

metallsozlikda ishlatiladigan ombirning to'rt qirrali bir turi

achchiq
Fargʻona viloyati · achchiq

metallsozlikda metall buyumlarni pardozlash uchun ishlatiladigan suv, achchiqtosh, kislota kabilarning eritmasi

andaza
Fargʻona viloyati · andaza

Oʻlchov, trafaret; tunukasozlik va temirchilikda buyum qismlarini kesib olish uchun moʻljallangan oʻlchak

anjoma sandon
Andijon viloyati · anjoma sandon

Sandonning anjomasozlikda qoʻllaniladigan turi

anjomasozlik
Fargʻona viloyati · anjomasozlik

oltin, kumush va misdan badiiy buyumlar va bezak ashyolari yasash kasbi

anjomasozlik
Andijon viloyati · anjomasozlik

Anjoma yasash kasbi; Andijonda suvluqsozlik deb ham yuritiladi

Hammasini koʻrish · 89 →