Проект Hayot Foundation
Ру

Поиск

По запросу «oz» — результатов: 2600: Толковый

Фильтр

Словарные статьи

808
oz

OZ ’kam\ O z soʻzla, koʻp oʻyla (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli a:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 93), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, I, 105; DS, 71); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:z > az > âz

son 1. yoki miqdor jihatdan uncha koʻp boʻlmagan; kam

Oz vaqt

Hovuzda suv

Gap koʻp, koʻmir — Maqol

Oz yemak - soz yemak — Maqol

Yaqinda tabiblarga koʻrsatgan edim, qoningiz oz, qimiz iching, dedi — Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Yetarli emas, kifoya qilmaydigan, qanoatlanarli boʻlmagan; kam

Bir yigitga yetmish hunar — Maqol

Maqtanma, gʻoz, hunaring — Maqol

Koʻp boʻlsa - ketar, oz boʻlsa - yetar — Maqol

Ikkovimiz oʻtkazadigan oltin umrning oltin minutlarini har qancha oltin soat sanasa oz! — Abdulla Qahhor, Ogʻriq tishlar

Elektr quvvati shu qadar oz ediki, nasos motorlarni aylantirishga ham ojizlik qilib qoldi — Said Ahmad, Ufq

3. Baʼzi-baʼzida; goho-goho, kamdan-kam. Bir oz - ozgina, andak. Ko‘pi ketib, ozi qoldi - yarmidan koʻpi ketib, undan ozroq miqdori qoldi (qiyinchilik kunlar, ogʻir ish va shu kabilar haqida). Oz boʻlmasa - naq boʻlmasa; sal boʻlmasa; naq, xuddi. Oz qoldi - sal qoldi. Eng ozi - kam deganda, eng kami, aqalli

Anvar oʻz tengi bolalar bilan oz aloqa qilar, ularga kam aralashar va ortiqcha oʻynabkulmas.. edi — Abdulla Qodiriy, Mehrobdan chayon

Qizlik vaqtida Nuri ularning kulbasiga juda oz chiqar edi — Oybek, Tanlangan asarlar

Bir oz tuzi kam boʻlibdi

Robiya xola bir oz bukchayganicha, mayda qadamlar bilan shipillab, supaga yoʻl boshladi — Saida Zunnunova, Olov

-Koʻpi ketib, ozi qoldi, - ovutdi uni Usmonjon, - hech narsa emas, bu qiyinchiliklar oʻtib ketadi — Saida Zunnunova, Olov

-Oz boʻlmasa, harom oʻlar ekan, jonivor, - deydi u [yoʻlovchi], bir tutam yashil beda bilan pichogʻini artayotib — Parda Tursun, Oʻqituvchi

Har safar momaqaldiroq gulduraganda, "oyi", deb dodlab yuborishiga oz qolardi — Sunnatilla Anorboyev, Hamsuhbatlar

Boya sinfda bolalardan biri himoya tilab: "Hurmatli oʻqituvchim!" deb yuborishga oz qoldi — Mirzakalon Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Uyatni bilsangiz, eng ozi shuning andishasi kerak emasmi? — Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Полная статья →
ozmoq

fl. Eti qochib, ozgʻin tortmoq; ozgʻinlanmoq, oriqlamoq.

Bir terining ichida qoʻy necha bor semirib, necha bor ozar. — Maqol

Ozgan ot argʻumoq boʻlmas. — Maqol

Umidning yoqasi titilib ketgan oʻsha eski kostyumi-yu, shimining tagi yirtilib, yamoq tushganiga, ozib, chakkalari turtib chiqqaniga qarab, hayron boʻlgan boʻlsa kerak. — Mirmuhsin, Umid

Bu orada u ozib, shundogʻam soʻlgʻin yuzlari battar zaʼfaron boʻlib ketdi. — S. Ahmad, Ufq

  • Aqldan (yoki esdan) ozmoq Shirmonxon qimir etmay oʻtirar, uning ifodasiz koʻzlariga qarab Mahmud, aqldan ozib qolmadimi, deb qoʻrqib ketdi. — S. Zunnunova, OlovYana qaytib oldinga oʻgirilganimda, yonimdagi ayolning yoʻqligini koʻrib, aqldan ozayozdim va telbalardek gandiraklab, hovli yuzida u yoqdan bu yoqqa yugurgancha, uni izlay boshladim. — Yoshlik
  • Yoʻldan ozmoq 1. Yoʻlini yoʻqotib qoʻymoq, boshqa yoʻlga kirib ketmoq, adashmoq; Men bola-chaqali odam, yanglishib, yoʻldan ozib, sizga uylangan ekanman, nikohimdan chiqdingiz, meni kutmang. — Oybek, Tanlangan asarlarJar chaqirilib, Xudo yoʻlidan ozgan osiy Avazga yuz darra buyurdilar. Avaz suratkashnikidan jilmay, jon hovuchlab yotaverdi. — S. Siyoyev, Avaz
  • Koʻngli (yoki yuragi) ozmoq Koʻngli aynimoq, bexud, behuzur boʻlmoq, oʻzini noxush sezmoq. Yuragim ozib ketdi.Otamurod oʻzini qoʻlga olmoqchi, yana olgʻa intilmoqchi boʻlardi, lekin borgan sari koʻngli ozib, koʻzi tinib ketardi. — M. Mansurov, Yombi
Полная статья →
oʻzak

ot 1. Oʻsimlik poyasi va ildizining koʻpincha yumshoq toʻqimadan iborat boʻladigan ichki qismi.

Tolning oʻzagi.

2. . Daraxt, buta kabilarning tanasi; poya.

Gʻulomjon oʻrikning keksa, yoʻgʻon oʻzagini ushlab turib toʻxtadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Sumba qildim irgʻayning oʻzagidan. Oq olma, qizil olma.

3. Ildizmevaning (yogʻoch oʻzagiga oʻxshash) oʻrta qismi.

Sabzining oʻzagi.

4. . Elektromagnit va shu kabilarning ichiga, oʻrtasiga oʻrnatilgan qism; sterjen.

Elektromagnit oʻzagi.

5. . Soʻzning asl maʼnosini bildirib, yangi soʻz yasalishiga asos boʻladigan, soʻz yasovchi qoʻshiladigan eng kichik qism; soʻz yasalish asosi.

6. Biror narsaning eng muhim, asosiy qismi; asos, mohiyat.

Ular [ayollar] oilaning oʻzagi va fayzigina emas, balki jamoatchilik hayotida ham alohida oʻrin egallaydilar. — Gazetadan

Mening nazarimda, oʻrtoq Mardiyev, biz qilayotgan ishning oʻzagi bitta! Umumxalq, umumdavlat manfaati. — S. Karomatov, Soʻnggi barxan

Полная статья →
oʻzan

ot 1. Suv oqib oʻtadigan uzun chuqurlik; suv yoʻli.

Endi oʻzandan bu yoqqa ariq chiqarish va hovuz qazish kerak edi. — P. Qodirov, Qadrim

[Jamolning] Koʻz oldida egri-bugri Chirchiq oʻzani. Undan narida — kattakon Toshkent. — S. Anorboyev, Mehr

Zarafshon daryosining eski oʻzanlari koʻp. — P. Gʻulomov, Zarafshon etaklarida

U suv yuvgan taqir oʻzandan borar ekan, chakalakzordagi butalardan asar qolmaganiga gumon qilmasdi. — R. Rahmonov, Changalzordagi sharpa

Yigʻinimiz oddiy kunda emas, kanal oʻzaniga birinchi ketmon urilgan kunning oʻttiz yilligi arafasida boʻldi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari

2. Biror davomli narsaning muayyan yoʻli.

Yoʻq, hayotni joʻnlashtirib boʻlmaydi. U oʻzining chigal, murakkab oʻzanlari boʻylab oqadi. — A. Muxtor, Chinor

Ashurmirzo parvo qilmay, gap oʻzanidan chiqmadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Полная статья →
oʻzga

ot 1. Qarindoshlik, tugʻishganlik va shu kabilar jihatdan aloqasi yoʻq odam; begona.

— Demak, Xudoyqul oʻz jigaringiz boʻlgani uchun, oʻzgalardan koʻra koʻproq ezib, uni ogʻir bir ahvolga solishga haqli ekansiz-da? — dedi Elmurod. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Oʻzgaga boqsa koʻzim, koʻr boʻlsin, oqsin gavhari, Kosasi tuproq bila toʻlsin, koʻmilgan yaxshiroq! — Habibiy

2. Soʻzlovchi yoki soʻzlovchi va tinglovchidan boshqa odam.

Oʻzingda yoʻq — oʻzgada yoʻq. — Maqol

Yomon oʻzini bilmas, oʻzgani koʻzga ilmas — Maqol

Kuyov tomondan oriq, daroz, chayir bir xotin bel bogʻladi. Oʻzgalar — yosh-qari hammasi shu ikki ayolning belbogʻiga, etaklariga yopishdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Oʻzingizni biling, oʻzga bilan nima ishingiz bor? — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Oʻzi yoki oʻziga mansub boʻlmagan; notanish, yot.

Oʻzga tilda soʻzlashmoq.

Odamzod bir sabab bilan oʻzga yurt, oʻzga shaharlarni ixtiyor etadi. — Mirmuhsin, Meʼmor

4. (Oʻzi bogʻlanib kelgan soʻz bildirgan shaxs yoki narsadan boshqasiga ishora qiladi; -dan boshqa.

Otabekdan oʻzga farzandimiz boʻlmay orzu-havasimiz, umid-hadafimiz faqat shu Otabekdir. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Bandamiz — taqdirga tan berishdan oʻzga ilojimiz yoʻq. — N. Safarov, Olovli izlar

5. Odatdagidan boshqacha, oʻzgacha.

Bogʻning har burchagida oʻzga bir latofat: ariqlarda suv kumushlanadi, maysalardan uqa tutgan hovuz suv bilan emas, nur bilan toʻlgan kabi jimir-jimir mavjlanadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

6. Uchinchi shaxs.

Полная статья →
oziq

ot 1. Ovqat boʻladigan mahsulot, ov-qatli don-dun; yemish.

Oziq mahsuloti. Bir kunlik yoʻlga chiqsang, bir haftalik oziq ol! — Maqol

Yozning yozigʻi — qishning ozigʻi. — Maqol

Yigitlardan biri dasturxon yozib, yoʻlga olgan oziqlarini oʻrtaga qoʻydi. — A. Qahhor, Maston

Nima, oziq bittami, qozon osmadingiz! — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Hayvonlar ovqati, yem-xashak.

Hayvonlar uchun qishga oziq tayyorlamoq. Qurtlarga oziq bermoq.

3. Oʻsimliklar oʻsish jarayonida yerdan oladigan moddalar.

Oʻsimliklarga qoʻshimcha oziq berish. Ildiz oziq bersa, novda koʻkarar. — Maqol

  • Jon ozigʻi yoki jonga oziq Rohat. Yaxshi soʻz — jon ozigʻi, yomon soʻz — bosh qozigʻi. — MaqolMayin esgan nasimi, ob-u havosi, Boʻlur jonga oziq zavq-u safosi. — Habibiy
  • Maʼnaviy (yoki ruhiy) Oziq Kishiga maʼnaviy zavq bagʻishlaydigan, uning maʼnaviy jihatdan oʻsishiga, takomillashuviga xizmat qiladigan vosita. Goʻzal adabiyot — ruhiy oziq. — A. Qahhor, Sarob
  • Oziq tish Kishi va hayvonlarning ovqat chaynash, ezish uchun xizmat qiladigan tishi; jagʻ tishlari.
Полная статья →

Показать все · 808 →

В определениях

550

Показать все · 550 →

Сказки

345
Abduaziz
Устное народное творчество

Abduaziz boy otasidan qolgan mol-mulkni sovurib, qirqta joʻrasidan yordam soʻraydi, ammo ular yordam bermaydi. Keyinchalik u karvon bilan safarga chiqib, quduqd

Ahmoq joʻralar
Устное народное творчество

Bu ertakda Yuz Muhammad ismli kalning topqirligi va ayyorligi orqali ahmoq joʻralarini aldab, ulardan qutulishi hikoya qilinadi. Uning har bir hiylasi kutilmaga

Ahmoq podsho
Устное народное творчество

Bu ertakda oʻgʻrilik qilgan bir kishining aybi bilan boshlangan voqealar zanjiri ahmoq podshohning bemaʼni hukmlari tufayli kulgili tus oladi. Adolatni oʻrnatis

Ajdar qush
Устное народное творчество

Yetim qiz gʻorda yashar ekan, uni ajdar qush asrab, oʻziga makon qilib oladi. Bir botir yigit ajdar qushni oʻldirib, qizni qutqaradi va u bilan baxtli hayot kec

Aka-uka
Устное народное творчество

Ushbu ertakda aka-ukaning sarguzashtlari orqali insonlarning taqdiri va amallarining oqibatlari haqida hikoya qilinadi. Aka oʻzining gʻalati duolari va harakatl

Aldarkoʻsa va boy
Устное народное творчество

Aldarkoʻsa yoʻlda ketayotib, oʻzining ustidan kulmoqchi boʻlgan takabbur boyga duch keladi. Aldarkoʻsa oʻzining zukkoligi bilan boyni qanday aldashni oʻylab top

Показать все · 345 →

Диалектные материалы

890
Birchigit
Jizzax viloyati · Birchigit

Ko‘saklarda qolgan ozgina paxta.

Bozoy
Fargʻona viloyati · bo'z yigit

bo'z yigit, bo'z bola, yosh yigit

Chorsi ombir
Fargʻona viloyati · Chorsi ombir

metallsozlikda ishlatiladigan ombirning to'rt qirrali bir turi

DUKART, dökart, dökat
Fargʻona viloyati · dukart

chilangarlikda - qaychining, ko'pincha soch olinadigan kichkina turi. Buni yana yupqaroq gazlama va qog'oz kesish uchun ham ishlatiladi

DUKARTCHA, dökartcha, dökachcha
Fargʻona viloyati · dukartcha

chilangarlikda "dukart"ning kichkina turi. Ilgari sartaroshlar dukart ishlatib bo'lmaydigan nozikroq joylarning tuk va mo'yini qirish uchun dukartchani ishlatar

Показать все · 890 →

Статьи

1

Внешние ресурсы

5
Common Voice: узбекский язык
Корпусы и научные ресурсы

Открытый набор данных узбекской речи; можно помочь, записывая свой голос или проверяя чужие записи.

Kiril-lotin.uz
Орфография и письмо

Онлайн-транслитерация: сам определяет алфавит и переводит текст с кириллицы на латиницу и обратно.

Lotin.uz
Орфография и письмо

Бесплатная транслитерация между кириллицей и латиницей без ограничений; исправляет oʻ и gʻ прямо при вводе.

Ziyouz.com
Библиотеки и учебные материалы

Просветительский портал с 2004 года: классическая и современная узбекская литература, фольклор, учебники — более 5 тысяч книг.

Страницы

1
Loyiha haqida

til.uz — oʻzbek tiliga bagʻishlangan milliy raqamli portal.