- 1 Бирор нарсанинг ичидан, орасидан, ўртасидан ёки устидан, бирор нарса оралаб, бир томондан иккинчи томонга. Боққа ҳовли орқали кирилади.Элмурод Эртасига Красноводск орқали Тбилисига — ҳарбий хизматга жўнади. — Шуҳрат, Шинелли йилларХалойиқ гуруллаб. уч эшик орқали залга кирди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- 2 Бирор кимса ёки нарса воситасида, ёрдамида, ёрдами билан. Телефон орқали гаплашмоқ. Хат орқали хабардор қилмоқ.Ҳиндлар ҳам бошқа мамлакатлар билан асосан инглиз тили орқали алоқа қилишади. — ГазетаданЭлмурод шу кўпи бир бола орқали Давлатёрни ўз ҳузурига чақирди. — П. Турсун, Ўқитувчи
- 3 Туфайли, сабабли. [Юсуфбек ҳожи] Сен билан ифтихор қилмасак-да, сен орқали хижолат чекмасимизга ишондик. — А. Қодирий, Ўтган кунларМен ҳали ёш боламан, Кўп жойни кўрганим ёʻқ. Лекин китоб орқали Билдим талай ёʻл-ёʻриқ. — Қ. МуҳаммадийБитта сиёҳдон орқали шунча гапларни топиб айтиш менинг хаёлимга келмаган эди. — Шукрулло, Сайланма
Қидирув
«орқали» бўйича 405 та натижа: Изоҳли
Луғат мақолалари
11 тарвш. 1. Гавданинг қоринга нисбатан терс томони, бўйиндан думғазагача бўлган қисми.
Қўлни орқасига қилиб юрмоқ.
Мингбоши ерда ғужанак бўлиб ётган Матқовулнинг орқасига қамчини шилп эткизиб туширди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Саидий эшикка орқасини бериб ўтирар эди. — А. Қаҳҳор, Сароб
2. Нарсаларнинг терс ёқдаги қисми, юз, бет, олд томонига тескари томони, тескариси.
Суратнинг орқаси. Тешанинг орқаси.
Самандаров чироқнинг пилигини кўтарди, қаламнинг орқаси билан столни қоқиб, ғовурни босди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Чиннигул дарвоза тагига етганда, орқасига қайрилиб қаради-ю, ичкарига кириб кетди. — С. Зуннунова, Кўк чироқ
Она шу сўзларни айтиб, ўтирган еридан кафтларининг орқасини ерга тираб, турди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар
3. Нарса ёки кимсанинг юз, бет, олд томонига қарши томон; орт.
Орқага қарамоқ. Уйнинг орқа девори.
Шу онда орқасидан гуруллаб автомобил келиб қолди. — А. Қаҳҳор, Каравот
Ёʻлдош орқадан аста келиб, Эл-муроднинг кўзини икки қўли билан бекитди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар
4. Ортда, кейинда жойлашган.
Велосипеднинг орқа ғилдираги. Тил орқа товушлари (грамматика).
5. Ортда қолган, ўтилган ёʻл; шахс ёки предмет чиқиб келган томон; ҳаракат ёʻналган томоннинг акси.
[Отабек] Эшик занжирига қўлини олиб боргани ҳолда ўйланиб тўхтади ва эшикни очмай, орқасига қайтди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Олға босиш, ҳар ҳолда, орқага қайтишдан хатарли эмас. — А. Қаҳҳор, Мастон
6. кўчма Ҳомий, суянчиқ, тирак.
Тоғдан орқаси бўлганнинг тошдан юраги бўлар. — Мақол
7. 3-шахс эгалик ва жўналиш, ўрин-пайт ва чиқиш келишиклари қўшимчалари билан кўмакчи вазифасида ишлатилади (орқасида, орқасидан).
8. ёки (Бировнинг) орқасидан кесак (тош) отмоқ
9. 1) иккинчи қайтиб келмаслигини тилаб лаънатламоқ;
10. 2) кимсанинг орқасидан уни ёмонлаб ғийбат қилмоқ.
- Орқада қолмоқ Қолоқлик қилмоқ; бирор вазифани ўз вақтида бажармаслик. Шалола қурилиши ҳозир энг орқада қолди. — С. Аҳмад, Уфқ
- Орқа қилмоқ Бирор шахс ёрдамига, ҳимоясига, кучига ишонмоқ, унга таяниб иш тутмоқ. Сени орқа қилиб, бунда юраман, Орт-сиртингдан кўп ҳимоят қиламан. — Алпомиш
- Орқага кетмоқ Таназзулга юз тутмоқ, олға босишдан тўхтамоқ. [Отабек:] Бизнинг кундан-кунга орқага кетишимизга ўзаро низойимиз сабаб бўлмоқда. А. Қодирий, Ўтган кунлар. Орқага сурмоқ — (ёкиБунинг ҳар иккиси ҳам колхозлаштириш ишини орқага суриши, ҳийлагина орқага суриши мумкин эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Орқасидан гапирмоқ Ўзи ёʻғида у ҳақда гапирмоқ; ғийбат қилмоқ. Дўст олдингда гапирар, Душман — орқангдан. — Мақол
- Орқасидан кулмоқ Ўзи ёʻғида масхара қилмоқ, мазах қилмоқ. [Гулнор:] Ойи, сиз сезасизми, бойникида орқамдан кулишади, гапиришади, пичинг, кесатиқ-месатиқ. — Ойбек, Танланган асарлар
- Орқасидан қувмоқ Етишиш, эришиш пайига тушмоқ.
- Оғирликни орқага ташламоқ Қийинчиликларга парво қилмай, ўзини дадил тутмоқ, уларни дадиллик билан енгмоқ. [Гуландом:] Укаларимни, дадамни севганимдан ҳар қандай оғирликни орқага ташладим. — Ойбек, Танланган асарлар
- Фронт орқаси ҳарб . Мамлакатнинг жанг ҳаракатларидан йироқ ичкари қисми.
- Юраги орқасига тортиб кетди Шундай дейишга деди-ю, отанинг қаҳрли нигоҳини кўриб, юраги орқасига тортди. — Ёшлик
рвш. айн. Олд-орқа.
Онахон орқа-олдига қараб олди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар
- Орқа-олдини ўнглаб олмоқ Бу кунларда халққа ўттиз икки қора пул солиш ҳам оғир. Юрт беш-ўн кун орқа-олдини ўнглаб олсин. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Гапнинг орқа-олдига қарамай Ўйламай-нетмай гапириш ҳақида. Азизхон гапнинг орқа-олдига қарамай айтиб юбораверарди. — С. Аҳмад, Уфқ
рвш. айн. Олд-орқа.
Орқа-ўнгига қарамоқ.
Унинг [Кумушнинг] нафис қора сочлари орқа-ўнгига тўзғиб, ажиб бир манзара бердилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Кителини елкасига ташлаб, зум ўтмай чиқди-да, орқа-ўнгига қарамай, кўчага отилди. — С. Аҳмад, Уфқ
- Орқа-ўнгини олмоқ Ўзини, хўжалигини ўнглаб, тиклаб олмоқ; нафасини ростламоқ.
от 1. Кўмакдош, кўмак, ёрдам берувчи; ўртоқ.
Бўлурмиз биз бақувват орқадошлар, Қирар албатта ёвни жангчи ёшлар. — Ҳабибий
2. Ўсиб келаётган ёш авлод, кекса авлоднинг ўринбосари.
Кекса отахон-онахонларимиз дунёдан ўтадилар. Ўрнига орқадошлар ўтирадилар. — Газетадан
фл. Орқасига олиб кўтармоқ.
Ғуломжон орқалаб чиққан тошини энди ағдариб, қаддини ростлаган эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Азизхон тугунларни орқалаб, олдинга тушиб ёʻл бошлади. — С. Аҳмад, Уфқ
Таърифлар ичида
359 тарадиоконсерт Радио орқали узатилган консерт.
видеодарс Видеоалоқа орқали ўтиладиган дарс.
телеклуб Телевидение орқали юритиладиган клуб.
видеоалоқа Видео узатиш воситалари орқали алоқа.
радиосигнал Радиотўлқин орқали узатилган сигнал.
видеоблог Видео лавҳалар орқали юритиладиган блог.
Эртаклар
33 та
Халқ оғзаки ижоди
Абдуазиз бой отасидан қолган мол-мулкни совуриб, қирқта жўрасидан ёрдам сўрайди, аммо улар ёрдам бермайди. Кейинчалик у карвон билан сафарга чиқиб, қудуқд
Халқ оғзаки ижоди
Бу эртакда Юз Муҳаммад исмли калнинг топқирлиги ва айёрлиги орқали аҳмоқ жўраларини алдаб, улардан қутулиши ҳикоя қилинади. Унинг ҳар бир ҳийласи кутилмага
Халқ оғзаки ижоди
Ушбу эртакда ака-уканинг саргузаштлари орқали инсонларнинг тақдири ва амалларининг оқибатлари ҳақида ҳикоя қилинади. Ака ўзининг ғалати дуолари ва ҳаракатл
Халқ оғзаки ижоди
Бир йигит тасодифан алвастининг телпагини қўлга киритади ва шу орқали кўринмас бўлиб қолади. У алвасти билан бирга турли саргузаштларга дуч келади, жумлад
Халқ оғзаки ижоди
Ушбу эртакда Ақл ва Давлат ўртасидаги баҳс тасвирланган бўлиб, улардан қайси бири ҳаётда муҳимроқ эканлиги синовдан ўтказилади. Ҳикоя давомида бир боланин
Халқ оғзаки ижоди
Бу эртакда тулкининг айёрлиги ва бўрининг соддалиги орқали ҳаётий сабоқлар берилади. Тулки ҳар доим ўзининг ақл-заковатидан фойдаланиб, қийин вазиятлардан