Қидирув

фл. Оздирмоқ феълининг орттирма нисбати.

фл. Эти қочиб, озғин тортмоқ; озғинланмоқ, ориқламоқ.

Бир терининг ичида қўй неча бор семириб, неча бор озар. — Мақол

Озган от арғумоқ бўлмас. — Мақол

Умиднинг ёқаси титилиб кетган ўша эски костюми-ю, шимининг таги йиртилиб, ямоқ тушганига, озиб, чаккалари туртиб чиққанига қараб, ҳайрон бўлган бўлса керак. — Мирмуҳсин, Умид

Бу орада у озиб, шундоғам сўлғин юзлари баттар заъфарон бўлиб кетди. — С. Аҳмад, Уфқ

сон 1. ёки миқдор жиҳатдан унча кўп бўлмаган; кам

Оз вақт

Ҳовузда сув

Гап кўп, кўмир — Мақол

Оз емак - соз емак — Мақол

Яқинда табибларга кўрсатган эдим, қонингиз оз, қимиз ичинг, деди — Абдулла Қодирий, Ўтган кунлар

2. Етарли эмас, кифоя қилмайдиган, қаноатланарли бўлмаган; кам

Бир йигитга етмиш ҳунар — Мақол

Мақтанма, ғоз, ҳунаринг — Мақол

Кўп бўлса - кетар, оз бўлса - етар — Мақол

Икковимиз ўтказадиган олтин умрнинг олтин минутларини ҳар қанча олтин соат санаса оз! — Абдулла Қаҳҳор, Оғриқ тишлар

Электр қуввати шу қадар оз эдики, насос моторларни айлантиришга ҳам ожизлик қилиб қолди — Саид Аҳмад, Уфқ

3. рвш. Баъзи-баъзида; гоҳо-гоҳо, камдан-кам. Бир оз - озгина, андак. Кўпи кетиб, ози қолди - ярмидан кўпи кетиб, ундан озроқ миқдори қолди (қийинчилик кунлар, оғир иш ва шу кабилар ҳақида). Оз бўлмаса - нақ бўлмаса; сал бўлмаса; нақ, худди. Оз қолди - сал қолди. Энг ози - кам деганда, энг ками, ақалли

Анвар ўз тенги болалар билан оз алоқа қилар, уларга кам аралашар ва ортиқча ўйнабкулмас.. эди — Абдулла Қодирий, Меҳробдан чаён

Қизлик вақтида Нури уларнинг кулбасига жуда оз чиқар эди — Ойбек, Танланган асарлар

Бир оз тузи кам бўлибди

Робия хола бир оз букчайганича, майда қадамлар билан шипиллаб, супага ёʻл бошлади — Саида Зуннунова, Олов

-Кўпи кетиб, ози қолди, - овутди уни Усмонжон, - ҳеч нарса эмас, бу қийинчиликлар ўтиб кетади — Саида Зуннунова, Олов

-Оз бўлмаса, ҳаром ўлар экан, жонивор, - дейди у [ёʻловчи], бир тутам яшил беда билан пичоғини артаётиб — Парда Турсун, Ўқитувчи

Ҳар сафар момақалдироқ гулдураганда, "ойи", деб додлаб юборишига оз қоларди — Суннатилла Анорбоев, Ҳамсуҳбатлар

Боя синфда болалардан бири ҳимоя тилаб: "Ҳурматли ўқитувчим!" деб юборишга оз қолди — Мирзакалон Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Уятни билсангиз, энг ози шунинг андишаси керак эмасми? — Абдулла Қодирий, Ўтган кунлар

от 1. Ўсимлик пояси ва илдизининг кўпинча юмшоқ тўқимадан иборат бўладиган ички қисми.

Толнинг ўзаги.

2. шв . Дарахт, бута кабиларнинг танаси; поя.

Ғуломжон ўрикнинг кекса, ёʻғон ўзагини ушлаб туриб тўхтади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Сумба қилдим ирғайнинг ўзагидан. Оқ олма, қизил олма.

3. Илдизмеванинг (ёғоч ўзагига ўхшаш) ўрта қисми.

Сабзининг ўзаги.

4. тех . Электромагнит ва шу кабиларнинг ичига, ўртасига ўрнатилган қисм; стержен.

Электромагнит ўзаги.

5. тлш . Сўзнинг асл маъносини билдириб, янги сўз ясалишига асос бўладиган, сўз ясовчи қўшиладиган энг кичик қисм; сўз ясалиш асоси.

6. кўчма Бирор нарсанинг энг муҳим, асосий қисми; асос, моҳият.

Улар [аёллар] оиланинг ўзаги ва файзигина эмас, балки жамоатчилик ҳаётида ҳам алоҳида ўрин эгаллайдилар. — Газетадан

Менинг назаримда, ўртоқ Мардиев, биз қилаётган ишнинг ўзаги битта! Умумхалқ, умумдавлат манфаати. — С. Кароматов, Сўнгги бархан

от 1. Сув оқиб ўтадиган узун чуқурлик; сув ёʻли.

Энди ўзандан бу ёққа ариқ чиқариш ва ҳовуз қазиш керак эди. — П. Қодиров, Қадрим

[Жамолнинг] Кўз олдида эгри-бугри Чирчиқ ўзани. Ундан нарида — каттакон Тошкент. — С. Анорбоев, Меҳр

Зарафшон дарёсининг эски ўзанлари кўп. — П. Ғуломов, Зарафшон этакларида

У сув ювган тақир ўзандан борар экан, чакалакзордаги буталардан асар қолмаганига гумон қилмасди. — Р. Раҳмонов, Чангалзордаги шарпа

Йиғинимиз оддий кунда эмас, канал ўзанига биринчи кетмон урилган куннинг ўттиз йиллиги арафасида бўлди. — Ўзбекистон қўриқлари

2. кўчма Бирор давомли нарсанинг муайян ёʻли.

Ёʻқ, ҳаётни жўнлаштириб бўлмайди. У ўзининг чигал, мураккаб ўзанлари бўйлаб оқади. — А. Мухтор, Чинор

Ашурмирзо парво қилмай, гап ўзанидан чиқмади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

от 1. Қариндошлик, туғишганлик ва шу кабилар жиҳатдан алоқаси ёʻқ одам; бегона.

— Демак, Худойқул ўз жигарингиз бўлгани учун, ўзгалардан кўра кўпроқ эзиб, уни оғир бир аҳволга солишга ҳақли экансиз-да? — деди Элмурод. — П. Турсун, Ўқитувчи

Ўзгага боқса кўзим, кўр бўлсин, оқсин гавҳари, Косаси тупроқ била тўлсин, кўмилган яхшироқ! — Ҳабибий

2. Сўзловчи ёки сўзловчи ва тингловчидан бошқа одам.

Ўзингда ёʻқ — ўзгада ёʻқ. — Мақол

Ёмон ўзини билмас, ўзгани кўзга илмас — Мақол

Куёв томондан ориқ, дароз, чайир бир хотин бел боғлади. Ўзгалар — ёш-қари ҳаммаси шу икки аёлнинг белбоғига, этакларига ёпишди. — Ойбек, Танланган асарлар

Ўзингизни билинг, ўзга билан нима ишингиз бор? — Ойбек, Танланган асарлар

3. Ўзи ёки ўзига мансуб бўлмаган; нотаниш, ёт.

Ўзга тилда сўзлашмоқ.

Одамзод бир сабаб билан ўзга юрт, ўзга шаҳарларни ихтиёр этади. — Мирмуҳсин, Меъмор

4. чиқиш келишигидаги сўз билан) (Ўзи боғланиб келган сўз билдирган шахс ёки нарсадан бошқасига ишора қилади; -дан бошқа.

Отабекдан ўзга фарзандимиз бўлмай орзу-ҳавасимиз, умид-ҳадафимиз фақат шу Отабекдир. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Бандамиз — тақдирга тан беришдан ўзга иложимиз ёʻқ. — Н. Сафаров, Оловли излар

5. Одатдагидан бошқача, ўзгача.

Боғнинг ҳар бурчагида ўзга бир латофат: ариқларда сув кумушланади, майсалардан уқа тутган ҳовуз сув билан эмас, нур билан тўлган каби жимир-жимир мавжланади. — Ойбек, Танланган асарлар

6. тлш. Учинчи шахс.