Қидирув

фл. 1. Бўйнидан сиртмоққа илиб ўлдирмоқ.

Дорга осмоқ.

Азизбек Хазина ҳисобини олиш учун келган девонбекларни ўлдириб, ўрда дарвозасига осди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

[Зуннунхўжа:] Уйимга ўт қўяман! Ўзимни осаман! Ўғлим, жон ўғлим, мен сизни шу умид билан ўғлим деганмидим. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Маҳкамлаб, михлаб ёки илиб осилтириб қўймоқ.

Деворга соат осмоқ. Дорга гилам осмоқ. Қозиққа сочиқ осмоқ. Арчага ўйинчоқ ва лампочкалар осдик.

Қўйни ҳам ўз оёғидан осадилар, эчкини ҳам ўз оёғидан осадилар. — Мақол

3. Бел, бўйин ёки елкага илиб кўтариб юрмоқ, тақмоқ.

Белга қилич осмоқ.

Йигитлар милтиқларини пайпаслаб топиб, елкага осдилар ва кўчага отилдилар. — Ойбек, Қуёш қораймас

4. Тақмоқ, илмоқ.

Қулоққа сирға осмоқ.

Нури олтин занжирни бўйнига осди, соат, кўкрагидан пастроқда юлдуздай ярқиради. — Ойбек, Танланган асарлар

Бўйнига осиб лола, Келди шу гўзал кўклам. — Ғайратий

5. махс. Ўрнатмоқ, жойлаштирмоқ; илмоқ.

Тракторга култиватор осмоқ. Қозон осмоқ.

фл. Ўзи билган ёки тахмин қилган нарсани янада суриштириб аниқлашга уринмоқ, шу мақсадда гап-сўз ташламоқ.

Пишиқ, сўзамол кампир келинларни ўсмоқчилаб гапга солар, эшитганларини дарров Қоратойга етказар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

— Қаёқда юрибсиз бемаҳалда? — худди эрининг кирдикоридан хабардор бўлгандай ўсмоқчилади Шакархон. — Ҳ. Назир, Ўтлар туташганда

У Муҳаррамдан кўп нарсани ўсмоқчилаб сўради. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

1. Пиширилган иссиқ овқат

Угра ош. Хўрда ош. яш Совчиларни яхши сўзлар ва қуюқ-суюқ ошлар билан жўнатиб, иккинчи келишига ўйлашиб жавоб берадиган бўлдилар — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. Умуман, ҳар қандай овқат, таом

Ош тузи. Ошинг ҳалол бўлса, кўчада ич! — Мақол

Элга берсанг ошингни, Эрлар силар бошинг- — Мақол

Жон бўлса, жаҳон топилар, Ош бўлса, қозон топшшр — Мақол

Тўра қозон бошидан мис товоқда суюқ ош олиб келиб, чордана қурибўтирди — Н. Фозилов, Дийдор

3. айн. палов. . -Ултиринг, ўлтиринг, меҳмон! — деди уста Фарфи. —

Ош дамламоқ. яи Илгарилари лағмон ёки ош ейиш учун нуқул корхонадан ташқарига чиқишга мажбур бўлар эдик — Газетадан

Ошга сабзи босилди-пишди — А. Қодирий, Ўтган кунлар

4. этн. Баъзи муносабатлар билан ўтказиладиган зиёфатлар номининг таркибий қисми, мае

қиз оши, хотин оши, арвоҳ оши, маслаҳат оши

от 1. Нарсанинг таг қисми, таги, туби.

Қурбон ота энгашиб, самоварнинг остига сим тиқаётган эди, қаддини ростлаб, Сидиқжонга қаради. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Нарсанинг қуйи қисмига, тагига яқин жой.

Гулнор дераза остига кўрпача солиб, қизни ўтказди. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Нарсанинг яқин атрофи, тевараги.

Ёʻлчи, қулоқлари остида ўқ узилиб тураркан, томирларида жўшқин куч, юрагида юксак ҳисларнинг, орзуларнинг бўронини сезди. — Ойбек, Танланган асарлар

Она боққа етиб келганда, Турсунбой кўчатлар остини юмшатаётган эди. — Т. Ашуров, Оқ от

4. Нарсалар эгаллаб, босиб ёки қоплаб турган жой, нарсанинг тагидаги жой, таг.

Дарахтларнинг ости салқин эди.

5. Нарсанинг ички қисми, ичи, ораси, қаъри.

Ер ости суви. Ер ости бойликлари.

Бегойим ер остида илон қимирласа, биладиган қув хотин. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Уни [тоғни] ер ости зилзилалари ҳам халқ овозидек титратмаган эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

6. Таг, туб (сув ҳавзаларида).

Денгиз ости.

Кўп одамлар бу дарёнинг остида ер тишлади. — Ойбек, Танланган асарлар

7. 3-шахс эгалик ва жўналиш, ўрин-пайт ва чиқиш келишиклари қўшимчалари билан кўмакчи вазифасида қўлланади (остида, остидан).

сфт. 1. Беморнинг ниҳоятда оғир, ҳеч нарсани билмайдиган ҳолати, тузалишига умид қолмаган оғир касал.

2. Ярамас, ёмон; бемаъни.

Ўсал ишни қилиб бўлган гуноҳкор. Ундайин фарзанднинг ўлмоғи даркор. — Ширин билан Шакар

Аҳмад ўсал бир кайфиятда ўрнидан турди, қўлёзмани олиб, хонадан чиқди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Бегижон, бу ишинг ўсал бўлибди, Бойчиборни, билдим, қалмоқ минибди. — Алпомиш

олм. кўрс. олм. Узоқдаги, аввал тилга олинган кимса ёки нарсани, ўрин, пайтни кўрсатиш, айтиб ўтилган, аввалдан маълум бўлган бирор ҳодисани эслатиш, унга ишора қилиш учун хизмат қилади.

Ўша йил. Ўша кундан бошлаб. Ўша одам ёдингиздами? Ўша жойда учрашамиз.

Бу шод-у хуррамликни туғдирган яна ўша сув эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Биз ўша ерга бориб туришимиз керак. А. — Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Яқинроқ борсак, яна ўша эрталабки ёш эр-хотинлар. — Ҳ. Қодирий, Ёʻлда

Ўша жилва ва ўша оташ, Ўша кўзки, сузгин, хаёлкаш, Ўша имо, ўша ишора Эта бошлар юракни пора. — Ҳ. Олимжон