Қидирув

фл. 1. Сўз, жумла, гап, матн ва шу кабиларнинг ёзма шаклини ичда ёки оғзаки ифодаламоқ.

Мақолани ўқимоқ. Қадимий ёзувни ўқимоқ. Товуш чиқариб ўқимоқ. Ўқиб эшиттирмоқ. Рўйхатни ўқимоқ. Нотўғри ўқимоқ. Қийналиб ўқимоқ. Биринчи саволни ўқиди.

Кўп ўтмай, у дурустгина ўқийдиган ва унча-мунча ёзадиган бўлиб қолди. А. — Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Шеърий ёки насрий матнни ёддан айтмоқ.

Йигит форсча бир байт ўқиди. — Бобо Урёний бу, биламан! — деди Аваз. — Бошқа ўқи! — С. Сиёев, Ёруғлик

Чойхонада узун қулоқли қаландар кўзларини юмиб, янгроқ овозини баланд қўйиб, Машрабдан ғазаллар ўқийди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бувижон, дуоларингизни ўзимизнинг тилимизда ўқийверсангиз, худо тушунмасмикин-а? — Гулдаста

3. Диққат билан, таҳлил қилиб назардан ўтказмоқ; мутолаа қилмоқ.

Диққат билан қайта-қайта ўқимоқ.

Кўп ўқигансиз, лекин кам биласиз, синглим! — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Фузулийни яхшилаб ўқиш керак! — А. Қодирий, Ўтган кунлар

4. Ўзи бирикиб келган сўзни ёки унга хос маънони (мазмунни) билдирувчи сўзларни, ибораларни айтмоқ.

Лаънат ўқимоқ. Тасаннолар ўқимоқ.

Бу ерда ишлаётган экскурсоводлар ҳамда қайиқчилар маҳорати ва матонатига офаринлар ўқидик. — Газетадан

бугун Эрбўта билан ёʻлда келаётиб, болани эсдан чиқариб қўйганда ҳам, Ҳаёти дилрозини ўқиётганда ҳам шу ўй миясида, тилининг учида эди. — М. Исмоилий, Фарғона т. о.

5. Диний тушунчаларни ифодаловчи баъзи сўзлар билан қўлланиб, шу сўз иштирокидаги жумла, гап ва шу кабиларни айтмоқ, унга оид ҳолат, маросимни ўтамоқ маъносини билдиради.

Никоҳ ўқимоқ. Фотиҳа ўқимоқ. Дуо ўқимоқ. Намоз ўқимоқ.

— Шариат бўйича никоҳ хутбаси ўқилган, — деди шайх — К. Яшин, Ҳамза

Мансур онасининг қабри тепасида узоқ ўтирди. Қоровул чол қуръон ўқиганидан кейин ҳувуллаб қолган ҳовлига қайтди. Ў. — Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

6. кўчма Ўз тилида сўзламоқ (шахсдан бошқа нарсаларга нисбатан).

Тонг ёришгани, дунёга нур тўлгани учун қувонаётгандек, осмонда тўрғайлар ҳамд-у сано ўқийдилар — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Бир неча қалдирғоч Салор оқими бўйлаб учар ва учган кўйи валфажри ўқир эдилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

7. Шахс ёки нарсанинг қиёфа, ҳолатидан бирор маънони англамоқ, билмоқ, тушунмоқ, уқмоқ.

Гўё бу сеҳргар чол ҳамма сирни бетдан ўқиб олар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Унинг кўзларида, сени суйганимдан жўрттага ноз қиляпман, дегандай бир маъно ўқиди Комила. — Ойбек, Танланган асарлар

Табиат ўз тилида роз айтиб шувуллар экан, йигит бундан ўз қувончининг мадҳини ўқирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

8. Ўқув юртларида таҳсил олмоқ.

Мактабда ўқимоқ. Лицейда ўқимоқ. Мадрасада ўқимоқ. Бешинчи курсда ўқимоқ.

Қунт билан ўқиди. Олий маълумотли бўлди. — Х. Ёдгоров, Ҳаёт тўлқинлари

Бўлди! Театр-рассомчилик институтида ўқийдиган қиз. Худди ўшанинг ўзи! — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

9. кўчма Бирор мақсадга кўндирувчи, оғдирувчи гапларни қилмоқ, миясига қуймоқ.

Биз ҳам анойи эмасмиз, ахир. Мухбирни ўртага олиб, роса ўқиймиз — Муштум

Кейин аста устидан сув сочдим, тушунган хотинлар тугун кўтариб юрмайди, бир кило — икки кило ширинлик ёки бирор кийимлик олади-қўяди, деб роса ўқидим. — Т. Алимов, Дашшў

ўқимоқрусчачитатьинглизчаread

Элиг алтï аčтï оқïдï битиг Hukmdor xatni oldi, ochdi, o‘qidi – Правитель принял рукопись, раскрыл[и] прочитал – The ruler accepted the manuscript, opened and read

hold up to shame

сфт. 1. Ўткир ақл соҳиби; ақлли, доно.

Оқил одам. Семиз қўзининг гўшти яхши, Оқил онанинг — қизи. — Мақол

Сен [Умид] олийжаноб, оқила бир қиз муҳаббатини оёғости қилдинг, сен бу аламни ўлгунингча тортасан. — Мирмуҳсин, Умид

2. Ақл билан айтилган, қилинган; бамаъни.

Ёрни гўзал дема, оқил сўзи бўлмаса, Тотли бўлмас таом, агар тузи бўлмаса. — Ў.Мирзо

3. Оқил (эркаклар исми).

от 1. Маълум бир томонга оқаётган сув, суюқлик ёки газ жараёни.

Иссиқ оқим. Совуқ оқим. Газ оқими.

Рашид қайиқни оқим ихтиёрига қўйиб юборди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

2. Шундай жараён ёʻналган томон, ёʻналиш.

Азизхон ариққа тушганда, беш-олти йигит оқимга қарши сувни шалоплатиб сузиб юришарди. — С. Аҳмад, Уфқ

Чавандоз отини орқага буриб, сув оқимига қараб кетди ва юз қадамча юргандан кейин юганини тортиб, қамчи урди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

3. физ. Берилган сиртдан вақт бирлиги ичида ўтаётган тўлиқ энергия миқдори.

Ёруғлик оқими. Электронлар оқими. Магнит оқими.

4. кўчма Маълум бир томонга ёʻналган киши ёки нарсалар жараёни.

Одамлар оқими. Хатлар оқими.

Майдон атрофидаги кўчаларда, паркларда халқ оқими тошар, чайқалар эди. — Ойбек, Нур қидириб

Пул оқимини Алиқулнинг ўзи бошқарарди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

Ёмғир шаррос қуяр, кўчадаги ёʻловчилар соябон остида шошилиб қадам ташлар, улкан машиналар оқими ёмғир селини шириллатиб кесиб борарди. — А. Нурмуродов, Уруш

5. кўчма Ижтимоий фаолият, илм-фан, назария ва шу кабиларнинг бирор соҳасидаги ёʻналиши; қараш.

Реаксион оқим. Сиёсий оқим. Замон оқими.

Ёшлар ҳали оқим сифатида ўзларини намоён қила олганлари ёʻқ. — Газетадан

от Қозоқ ва қирғизларда: бадиҳагўй шоир, куйчи; халқ шоири; бахши.

Эй сен, жавон шоир, ўспирин оқин, ўтли юрагингга қилурман ҳавас. — А. Орипов, Йиллар армони