fl. 1. Alanga chiqarmay yonmoq.
Tutab kuyayotgan ot eti va terisining qoʻlansa hididan uning koʻngli behuzur boʻlib, boshi aylandi. — H. Gʻulom, Mashʼal
2. Umuman, oʻt-olov olmoq; yonmoq; yonib ishdan chiqmoq.
Xalq aziz farzandlarining xunini undan talab qiladi; burnini yerga ishqab, vayron boʻlgan shaharlarini, kuyib kul boʻlgan qishloqlarini tiklab berishga majbur qiladi. — A. Qahhor, Ikkining biri
3. Ortiq darajada qizib (erib), ishdan chiqmoq (elektr asboblar haqida).
Lampochka kuyib qoldi. Dazmol kuyib qolibdi.
4. Ortiq darajada isib-qizimoq; harorati koʻtarilmoq.
— O-o, oftobda qolibsizlar-ku? — dedi u, xalqning oftobda kuyib turganligini endi koʻrganday. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Avgust oyi jaziramasi — kuyib yonar edi hamma yoq. — E. Rahimov.
5. Oʻt-olov yoki kuydiradigan narsa taʼsirida zararlanmoq, jarohatlanmoq (tirik organizm haqida).
Qaynoq suv toʻkilib, oyogʻi kuymoq. Olov sachrab, qoʻli kuymoq.
6. Quyosh issigʻi taʼsirida qurib-qovjirab ketmoq, nobud boʻlmoq (oʻsimliklar haqida).
Yana bir yili qattiq qurgʻoqchilik boʻlib, ekinlar kuyib ketdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
7. koʻchma Bekor boʻlmoq, behuda ketmoq; ajrab qolmoq.
Mehnatingiz kuymaydi. Unmaydi ham, kuymaydi ham. — Matal.
Boltaboy, ikki kun ishlab, darrov tabelchidan shikoyat qilayotibdi, deb oʻyladi shekilli, unga [Sidshjonga] tik qarab: — Nima qilishdi? Hech kimning haqi kuymaydi! — dedi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Bechora xotinlar boʻlsa, erlaridan bekitib yurgan pullarini daʼvo qilolmay, damlari ichlariga tushib, kuyib qola beradilar. — P. Tursun, Oʻqituvchi
8. koʻchma Biron kimsa yoki narsadan zarar-ziyon koʻrmoq, yolchimay aziyat chekmoq.
Bu odamga qanday vazifa berishni oʻzlaringga havola qilamiz, lekin hosilot kengashiga rais qilsalaring, kuymaysizlar. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Toʻlagan ham koʻp ogʻaynilaridan kuygan, koʻplaridan alamzada ekan. — A. Qahhor, Ogʻaynilar
Koʻngli ochiq, sodda yigit ekansiz, men ham erdan kuyganman. — M. Ibrohimov, Yoʻlakdagi muhabbat
9. s. t. Xarj boʻlmoq, puli ketmoq.
Bunga sizning pulingiz kuyibdimi? Puli kuygan qalampir chaynabdi. — Maqol
10. koʻchma Alam qilmoq, alam qilib boʻgʻilmoq; qattiq xafa boʻlmoq, gʻam-alam chekmoq.
Uzi bilmaydi-yu, menga oʻrgatganiga kuyaman! — A. Qahhor, Sanʼatkor
Qoʻyinglar, chiroqlarim, soʻramanglar. Bizning koʻrganlarimiz qursin — eshitmanglar ham, kuymanglar ham. — P. Tursun, Oʻqituvchi
— Yoʻlchi oʻgʻlimning qoni qutlugʻ, uni yuzga, koʻzga surtish kerak, — chuqur xoʻrsinib davom etdi chol, — kuyma, qizim [dedi Unsinga]. — Oybek, Tanlangan asarlar.
11. koʻchma Qaygʻurmoq; achinmoq.
Men ketdim, endi senga kim kuyadi Ona shundoq boʻlar ekan! — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Eshon tuni bilan uxlamay, qurʼon oʻqiydi. Oʻz taqdiri uchun kuyadi, xudoga nola qiladi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
12. Alam-iztirob chekmoq.
Yor ishqida kuymoq.
Qoshing asli qoradir — oʻsma qoʻyganing yolgʻon, Sening uchun men kuygan — sening kuyganing yolgʻon. — Qoʻshiqlar
Lutfiniso kabi qadrdon bekasining oʻlimiga kuygan Yormat toʻyni tezroq oʻtkazish xususida ogʻiz ochmay qoʻydi. — Oybek, Tanlangan asarlar.
- Ichi kuymoq Baxillik yoki rashk hissi bilan xafa boʻlmoq, alam qilmoq. Yakkaxoʻjaliklar, yosh-yalang, ayollar va bolalar ish boshlangan yerga bordilar. Qiziqqanlar ham, hayron boʻlganlar ham, vahimaga tushgan va ichi kuyganlar ham ergashdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
- Oyogʻi kuygan tovuqdek
- Oxirati kuymoq
- Ogʻzi kuymoq
- Six ham kuymasin, kabob ham
- Uyi kuymoq Katta, jiddiy zarar koʻrmoq, xonavayron boʻlmoq. [Yusufbek hoji:] Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi Uying kuydi, musulmonlar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Yuragi kuymoq 1. Kuchli darajada chanqamoq. Oqsoqol parvo qilmay gapirdi: — Bay-bay Yurak kuyib ketdi. Qani, bir piyola muzdek suv olib chiqing-chi! — P. Tursun, Oʻqituvchi[Tojiboy Gulsumga:] Seni parvardigorim mening uchun yaratgan. Sening ishqingda yuragimning yarmisi kuyib ketdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi