Qidiruv

ot 1. Odam va jonivorlarning oʻz muskullarini ishlatib, jismoniy harakat qilish qobiliyati; jismoniy energiya; quvvat.

Jismoniy kuch. Muskul kuchi. Esing borida el tani, kuching borida yer tani. — Maqol

Bola kuchi yetsa, chelak sudrab, yetmasa, koʻra koʻtarib, sahnga suv separ edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Kimning bilagida kuchi boʻlsa, kim ishning havosini olsa oʻsha ilgʻor boʻlaveradi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Mehnat qilish, yaratish, yuzaga keltirish qobiliyati, ish-mehnat.

Bir parcha kuygan qora non uchun Yoshlik chogʻingdan oʻz kuching sotib. — Hamza

[Boylar] koʻklamgacha yuvindi bilan boqadi, olti oy yoz tekinga ishlatadi. Odamning kuchi eshak kuchidin past bahoga tushadi ularga! — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Maʼnaviy, aqliy va ruhiy quvvat.

Aqliy kuch.

Haydar ota kampirning iroda kuchiga ishonmas, shuning uchun hozir Asror-qulning unga roʻpara boʻlishini istamas edi. — A. Qahhor, Asror bobo

Uni toʻxtatib qolishga hech qanday andishaning, hech qanday sevgi va hurmatning kuchi yetmas edi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar

4. fiz. Jismlarning oʻzaro mexanik taʼsir etish qobiliyati va uning oʻlchovi.

Markazdan qochma kuch. Kuch birligi.

Tortish kuchi yoki, boshqacha aytganda, gravitatsiyaning nima ekani hozircha biron olimga oshkor emas. — Fan va turmush

5. Quvvat, energiya.

Elektrostansiyaning kuchi.

6. Taʼsir qilish darajasi; taʼsir.

Dorining kuchi.

Bu kungi qora sovuq quyosh kuchinida kesgan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Ochlik oʻz kuchini koʻrsatib, uni holdan toydirgan edi. — S. Ahmad, Ufq

Bu lahzada aroq Valijonga oʻz kuchini koʻrsatib qoʻygan edi. — Guldasta

7. Toʻyimlilik, quvvat berish belgi-xususiyati, koʻrsatkichi.

Yerning kuchi. Taomning kuchi.

8. Biror ishni amalga oshira bilish imkoni, imkoniyati; hol-qudrat, qurb.

Uning avtomashina sotib olishga ham kuchi yetadi.

Hambarali akani sotib olgani kuchingiz yetmasa kerak. Miltiq bilan boʻlmadi, endi pul bilan raxna solmoqchimisizlar? — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

9. Biror sohada va umuman ishlab chiqarishda ishlovchi kishilar.

Xotin-qizlar — korxonada katta kuch.

Bugun Uzbekistonda birinchi marta qurilayotgan metall zavodiga FZOni bitirgan yosh kuchlar keldi. — N. Safarov, Saodatning qissasi

Koʻchib kelgan zavodlarga qizlarni yubordik: kuchimiz ozayib qoldi, vazifamiz katta, yukimiz ogʻir. — I. Rahim, Chin muhabbat

10. Biror ishni amalga oshirishga qaratilgan, biror maqsad uchun foydalaniladigan shaxs yoki narsalar.

Dushman desantchilarni dengizga uloqtirib tashlash uchun qoʻshimcha kuch keltirardi. — T. Rustamov, Mangu jasorat

Xuroson taxti uchun isyon koʻtargan Mirzo Yodgor ham shu atrofda kuch toʻplagan edi. — Oybek, Navoiy

[Biz] Kelishmovchiliklarni chetdan kuch jalb qilmasdan, oʻz kuchimiz bilan, oʻzaro keng muhokama qilish yoʻli bilan bevosita bartaraf qiladigan boʻlib qoldik. — A. Qahhor, Nutq

11. asosan koʻplik shaklida) (Harbiy qoʻshilmalar; qoʻshin.

Qurolli kuchlar.

Tank va motodiviziyalardan yigirma ikkitasi katta havo kuchlarining yordami bilan Kalinin, Oryol, Tulaga qarab bormoqda. — I. Rahim, Chin muhabbat

12. asosan koʻplik shaklida Jamiyatning biror belgi-xususiyati, dunyoqarashi va shu kabilar bilan farqlanuvchi qismi.

Reaksion kuchlar. Sinfiy kuchlar munosabati. Qora kuchlar.

13. huq. Qaror, qonun va shu kabilarning qoʻllanishi, amali, joriyligi.

Qonun kuchga kirdi. Hukm kuchda qoldi. Qaror kuchini yoʻqotdi.

ot Izvosh haydovchi.

Xoʻjayinining feʼliga tushunib qolgan kucher izvoshini beozorgina, sekin jildirdi. — H. Gʻulom, Mashʼal

sft. 1. Jismoniy qobiliyati, kuch-quvvati nisbatan ortiq; baquvvat.

Kuchli yigit.

Mutal kuchli edi, ammo Otabek undan ham kuchli edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Sen mana shu oltinni ol bir kushik nari qishloqdan ikki ot ol, kuchli, chopqir zotlardan boʻlsin. — Hamza, Maysaraning ishi

Gʻilay odam shamni tokchaga qoʻyib, kuchli qoʻllari bilan Ahmad Chalabiyning yoqasidan tutdi. — Mirmuhsin, Meʼmor.

2. Sogʻlom va yaxshi rivojlangan.

Yuragi kuchli.

Uning [Gulnorning] xayolida yolgʻiz Yoʻlchigina uchadi, fikran u bilan soʻzlashadi, goʻyo yigit kuchli, keng koʻkragiga uning boshini olib erkalaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar

3. fiz.tex. Katta quvvatga ega boʻlgan; quvvatli.

Kuchli dastgoh. Kuchli mashina, shya Hammasi laboratoriyada kuchli magnit maydon xossalarini oʻrganish uchun yasalayotgan gʻaltak yaqinida turganda roʻy berdi. — O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv

Guvullar kuchli motor, Aylanar mashinalar. — Yu, Hamdam

4. Iqtisodiy, moddiy va boshqa jihatdan baquvvat; imkoniyati zoʻr, qudratli.

Kuchli davlat. Kuchli armiya. Kuchli raqib.

Abusaid mirzoning kuchli qoʻshini hozirgi paytda Buxoroga kirib kelishi muqarrar edi. — Mirmuhsin, Meʼmor.

5. Taʼsir darajasi yuqori, tez taʼsir qiladigan.

Kuchli dori. Kuchli zarb.

Kuchli dalil boʻlmasdan, ular bilan olishib boʻlmaydi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

Alif va boʻyoqning kuchli hididan boʻlsa kerak, burnini jiyirib olgan. — Mushtum

Qoradori ancha kuchli narkotik modda boʻlib, u organizmga zararli taʼsir oʻtkazadi. — Gazetadan

6. Zuhur etish, yuz berish darajasi yuqori: qattiq; shiddatli.

Kuchli shamol. Kuchli faryod. Kuchli portlash. Kuchli xoʻrsinish. Kuchli toʻlqin.

Muzloq togʻ bino boʻlib bunday kuchli guldurosni eshitmagan edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

Ergashev pulemyotidan shunchalik kuchli oʻt ochdiki, hatto pulemyot kojuxidagi suv samovardagidek varaqlab qaynar edi. — N. Safarov, Qaxramonning tugʻilishi

7. Oʻz ish-hunarini yaxshi biluvchi, qobiliyati zoʻr; talantli.

Kuchli oʻquvchi. Kuchli shaxmatchi. Kuchli olim. Kuchli yozuvchi.

— Xivada kuchli tabiblardan shu kishi qoldi — deya Ibrohim ota Oʻtar buvani maqtab ketdi. — J. Sharipov, Xorazm

Bu yerga mamlakatimizning turli burchaklaridan eng kuchli changʻichilarning tashrif buyurishi quvonchimizga quvonch qoʻshdi. — Gazetadan

8. s. t. Tarkibida oʻgʻit moddalari koʻp, unumdor; semiz.

Sen ham paxta berasan ammo yering kuchli, yangi yer. Azot kerak emas. — I. Rahim, Chin muhabbat

9. Oʻsish, rivojlanishni tezlashtiradigan; koʻp kuch-quvvat bagʻishlaydigan; toʻyimli, toʻq tutadigan.

Kuchli yem. Kuchli ovqat. Kuchli oʻgʻit.

10. Umuman, darajasi yuqori, yuqori darajali.

Kuchli hissiyot. Kuchli sogʻinch. Kuchli hayajon. Kuchli qiziqish. Kuchli harakat. Piring kuchli boʻlguncha, biliming kuchli boʻlsin. — Maqol

Erim qimorboz boʻlsayam, oriyati kuchli edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Bu xushhol va ochiq koʻngil ayolda koʻzga yaqqol tashlanmaydigan kuchli iroda va mustaqillik yashirin edi. — F. Musajonov, Himmat

Sanjar Siddiqovning talanti, oʻtkir badiiy tafakkuri uning ijodiy izlanishlarida katta kengliklar ochib berdi. — X. Yodgorov, Hayot toʻlqinlari.

ot 1. Itning bolasi; yetilmagan yosh it.

Kim, kuchuk birlan xoʻtikka qancha qilsang tarbiyat, It boʻlur, eshak boʻlur, boʻlmaslar aslo odami! Uygʻun va I. — Sulton, Alisher Navoiy

2. s. t. Umuman it.

Nuri ayvonga yaqinlashgach, tuproqqa qorishib yotgan katta, paxmoq kuchuk zanjirini shaldiratib, oʻrnidan turdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Itga nisbatli haqoratni bildiradi.

Hovli supuruvchi bola suv sepmay changitib yuborgani uchun, Ablah, kuchuk! deb qoʻydi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Madrayimxonning izidan kuchuklar koʻp. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

ot 1. Guli sariq, koʻk, safsar oʻtsimon oʻsimlik hamda uning tibbiyotda ishlatiladigan zaharli, tugmasimon mevasi.

baqqoldan yashirincha oldirilgan kuchala kichkinagina dekchada ertadan kechgacha qaynaydi; ertalab uning suvi bir choynakka solinib, Zebixonning uyiga olib kirilishi moʻljallandi. Choʻlpon, — Kecha va kunduz

2. Terak, tol kabi daraxtlarning toʻpguli.

Ular [daraxtlar] ham boʻrtib, kuchala chiqara boshlashibdi. — T. Toʻla, Toshkent uylari

n forces

• qurolli kuchlar armed forces
• havo kuchlari air power, air forces