от 1. Ўсимликнинг ердан сув ва ўғит моддалар олиб берадиган ер ости қисми; томир.
Илдиздан кўкарган дарахт.
Қайрағоч, теракларнинг илдизи ер бағрига қаттиқ сингган. Ойбек, — Танланган асарлар
Дарахтнинг бўйи қанча чўзилса, илдизи ҳам шунча чуқур кетиши керак. — Э. Усмонов, Ёлқин
2. Тиш, соч, тирноқ кабиларнинг тери ёки эт орасида жойлашган қисми, томири.
Тишнинг илдизи.
Кампирнинг бир тутам оппоқ сочи илдизи билан юлиб олинган. — Фан ва турмуш
3. кўчма Асос, негиз, манба.
Қадимий меросимиз илдизларига қайтиб, ўтмишимиздаги бой анъаналарни янги жамият қурилишига татбиқ этмоғимиз керак. — Газетадан
шубҳа-хавотирларнинг илдизларини қидиришга мажбур этади. — Газетадан
4. мат. Маълум бир даражага кўтарилганда, ўз-ўзига кўпайтирилганда, берилган сонни ҳосил қиладиган сон; радикал.
Тўққизнинг квадрат илдизи — уч. Илдизини топмоқ.
- Илдиз отмоқ (ёки олмоқ, ёймоқ) 1. Илдизи ҳар томонга ўсиб, бақувват тортмоқ (ўсимлик ҳақида); Бу ҳол ҳамма ёққа илдиз ёйган.Олий ўқув юртларида эса ота-онанинг мансабига, ҳамёнига қараб ўқишга қабул қилиш ҳоллари илдиз отиб кетган эди. — МуштумЭнди билсам, эҳ-ҳа, бошимиздаги шўр жуда чуқур илдиз отиб кетган экан. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.;Бу қишлоқ сувини бир ичган одам, тамом, шу ерда илдиз отиб кетмай иложи ёʻқ. — Ф. Насриддинов, Олтин одамлар
- Илдиз қувмоқ 1. Томирини, келиб чиқиш манбаини ахтармоқ;
- Илдизи бақувват (ёки маҳкам) 1. Илдизи яхши ривожланган; Пошшахон савдо соҳасида ишлайдиган айрим илдизи маҳкам кишилардан таниш-билиш орттирди. — Д. Нурий, Осмон устуни
- Илдизига болта урмоқ Ҳаёт асосини ёʻқ қилмоқ. У [Ёʻлчи] зулм илдизига болта урди. Иншоолло, зулм дарахти қурийди. — Ойбек, Танланган асарларЭскича тўйлар, исрофгарчилик айрим пайтларда оила илдизига болта урувчи сарқит экан — Газетадан
- Илдизини қуритмоқ (ёки қирқмоқ) Таг-туби билан ёʻқ қилмоқ. Маждиддин разолатининг фош этилиши, шубҳасиз, катта иш бўлди. Лекин унинг илдизлари ҳали қирқилган эмас. — Ойбек, НавоийЛаънати жаҳолатнинг қон томирларимизда, юрак-бағримизда заҳар сочиб ётган манфур илдизлари қирқиладиган ёруғ кунлар ҳам келармикин? — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
- Ўқ илдиз, ўқилдиз Ерга тўғри (тик) ёʻналувчи ёʻғон (бақувват) илдиз.