ot 1. Injuning, gavharning yirik turi.
Dono — durdan aʼlo. — Maqol
Gul tikansiz boʻlmas. Dur — sadafsiz. — Maqol
Aslida Ahmad yoqut nima, dur, brilliant, marvarid nima, unchalik farqiga bormas edi. — F. Musajonov, Himmat
Dudogʻ-u bilaklarida, qulogʻ-u barmoqlarida durr-u gavharlar, oltin bezaklar yiltillab, bir jahon boʻlib, uyqu ogʻushida yotibdi. Mirmuhsin, — Umid
2. koʻchma Bebaho yoki eng yaxshi, aʼlo, sara narsalar haqida.
Yaxshilik shunday durr-u gavharki, uning bahosi hech qachon kamaymaydi. — Gazetadan
Har soʻzi shirin-shakar dur qizlar. — Mushtum
3. koʻchma poet. Qimmatli, sermazmun, chuqur maʼnoli soʻz yoki sheʼr haqida.
Men Navoiy Xamsa sining sargʻish sahifalariga qarab olib yigʻlardim, koʻz yoshlarim toʻkilib, Navoiy tergan durlarga qorishardi. M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.
Qiz soʻzlasa, ogʻzidan Dur sochilar, yor-yor. — Qoʻshiqlar
Hangomada ogʻzidan dur sochibdi. — Yusuf va Ahmad
4. koʻchma Yorugʻlik, yogʻdu.
Quyosh separ nurlarin, Yerga zarrin durlarin. — Z. Diyor, Asarlar
5. koʻchma Meva, samara, hosil; natija.
Otam hamisha:Tajriba durini saralab ter, — derdilar. — Oʻzbekiston qoʻriqlari
Bagʻringga dur sochdi oltin paxtazor! — G. Joʻrayeva, Iqbol
Gul ochilib soʻlguncha, Qurti oʻradi ipak. Xalq etagi toʻlguncha Dur toʻkar etak-etak. Zulfiya, — Yuragimga yaqin kishilar
6. koʻchma Boylik, davlat; qut-baraka.
Ter toʻksang, dur olasan. — Maqol
Yerga chigit tushdi — dur tushdi deyishadi. — Gazetadan
Ter toʻkildi — dur yetishtirildi. — Gazetadan
7. koʻchma Suv va unga oʻxshash tovlanuvchan narsalar (tomchi, shudring, qor uchqunlari).
Roʻparamda sonsiz fontanlar, Qulogʻidan dur yogʻiladi. — X. Saloh, Chashma
Kechasi tushgan shudringga choʻmilgan koʻm-koʻk maysalar xuddi dur toʻkkandek charaqlab, quyosh bilan oʻpishib tovlanadi. — O. Yoqubov, Ota izidan