Qidiruv
«deydi» boʻyicha 1963 ta natija
Filtr
Lugʻat turi
Lugʻat maqolalari
1723 ta
Izohli lugʻat
· yana 5 ta lugʻatda
fl. 1. Oʻz fikrini ogʻzaki yoki yozma ravishda ifoda qilmoq, aytmoq; soʻzlamoq, gapirmoq.
Men senga nima degan edim. Bu haqda kitoblarda nima deyilgan? Oʻgʻlingiz sizga salom dedi. Bedardning oldida dardim bor demagin. — Maqol
Osh kelsa, yegin, Gap kelsa, degin. — Maqol
Toʻqlik nelar dedirmas, Ochlik nelar yedirmas. — Maqol
Shunday deyishingizni biluvdim. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa
Eng oqil mavjudot inson deymiz-u, baʼzan odamning arzimagan narsaga aqli yetmay qoladi. — Oʻ. Hoshimov, Nur borki, soya bor.
2. Biror tovush, un chiqarmoq.
Mushuk miyov dedi.
Imm degan ovoz eshitildi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
Qayerdadir qizilishton qarilladi, popushak pu-pu-pup-pishsh deb qoʻydi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
3. Atalmoq, nomlanmoq; otga, nomga ega boʻlmoq; atamoq.
Marhamat degan olti qiz bor ekan. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Avaz Sayfiy degan tanish mullavachchani topdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Keyin Hikmatulla degan novcha yigit soʻz oldi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Bari bir, taqdir degan narsa, payti kelib, oʻzini koʻrsatib qoʻyarkan. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Biz tomonlarda mayna degan qush boʻladi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
4. Hisoblamoq, sanamoq; bilmoq, oʻylamoq.
Odami ersang, demagil odami. Oni kim yoʻq xalq gʻamidan gʻami. — Navoiy, Xamsa.
[Famiddin:] Sakkiz yuz soʻmni siz bilan biz pul demaymiz. Chindan ham pul emas. — Oybek, Tanlangan asarlar
Axir kim ham onasini, volidasini sevmaydi deysiz! — Gazetadan
5. Deb oʻylamoq, faraz, mulohaza qilmoq.
Shunday ham deyaylik. Boring, ertaga samolyot uchmaydi deyaylik. — Xayr, shunday ham deng
Shovqin solmang, birov eshitsa, nima deydi! — A. Qahhor, Oltin yulduz
Ha, endi bitta-yarimta oʻrtogʻinikida qogandir-da, dedik. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
6. Istamoq, xohlamoq.
Nima desang, albatta muhayyo qilaman. Dushman nima demay-di, tushga nimalar kirmaydi. — Maqol
Um
ajratamiz dedingiz-u, men yoʻq dedimmi? — Oybek, Tanlangan asarlar
Dasturxonga noz-neʼmat toʻlsin deyman. — Guldasta
xalq uchun ishlaganlarga jonimni bersam deyman. — U. Ismoilov, Saylanma
7. Tanlamoq, biror kimsaga yoki narsaga tarafdor boʻlmoq, moyillik bildirmoq.
Yo meni de, yo uni de.
Men sening tenging emasman, Omonim bor, seni demasman. — H. Olimjon
Oʻzingiz yoʻling ochiq, keta ber, men ota-onamni deyman, degan edingiz-ku. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
8. (shart mayli shaklida) Biror ish-harakatni bajarishga urinmoq.
Gilamni koʻtaray desam, juda ogʻir ekan.
Ilgarilari urib yengar edim, endi uray desam, qochib, tomga chiqib ketadi. — A. Qahhor, Ayb kimda?
Koʻzini ochay desa, qovoqlari ogʻirlashib ketganday tuyuldi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar
9. Hisobga olinmoq, istisno qilinmoq.
Otlarning pishqirgani, hasharotlarning chirillashi bilan soy suvining mayin shildirashi demasa, atrof jimjit edi. — N. Fozilov, Diydor
Sal chimirilgan qoshlari demasa, Avazning raftoridan bir nima anglab olish qiyin edi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
10. Ravishdosh shaklida qoʻshma gaplarni bogʻlash uchun xizmat qiladi.
Endi Avaz xalqni kurashga chorlovchi sheʼrlar bitar deb, umid qilamiz. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
11. Buyruq va shart mayli shakllarida kirish soʻz vazifasida keladi.
Onam bechora, deng, mulla, oʻzi juda kam borar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Bechora kapsanchilar, deyman, yer oʻzlariga qarashli boʻlganda, shu ariqni oʻsha vaqtda chiqarishsa ham boʻlar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Yana, desangiz, ikkita, sutlik oq echkilari bor. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
deganda boʻlganda, boʻlgach, oʻtgach.
Soat oʻn ikki deganda yetib kelasan.
Bir oy deganda, nihoyat, menbop bir shtat topilib qoldi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
13. Degani degan Oʻz fikri, mulohazasini qabul qildiradigan, aytganini boʻldiradigan.
U kishining degani degan, hech kim bas kelolmaydi. — A. Muxtor, Tugʻilish
- Gʻing demoq
- Lom-mim demay
- Nima deysiz? 1. Qanday maslahat berasiz?, qanday fikr bildirasiz?, qanday (nima) deb oʻylaysiz? Balki gʻami, hasrati ozayar, nima deysiz? — Oybek, Tanlangan asarlarShariat oʻzi yoʻl topib beradi. Yoʻlni xotiningizning oʻzi topib kelib, sizni opchiqib ketsa, nima deysiz? — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Bir (yoki hech) nima demay Indamay, qarshilik koʻrsatmay, soʻzsiz. Bunisiga ham bir nima demayman, har kimning goʻri boshqa, menga nima. — A. Qahhor, Qizlar
- .deganday 1. Deyilgandek, deyilgani kabi. Oʻz uyim, oʻlan toʻshagim deganday, siz ham qaytib kelibsiz-da;U xoʻp deganday, bosh irgʻitdi.Nima ishing bor edi? degandek, unga tikildi. — S. Karomatov, Oltin qum
- .deguncha Bilanoq; hamono. Keldi deguncha, menga xabar ber.
- .demay yoki demasdan Surishtirmay, hisoblashmay. Boshi-koʻzi demay uraverdi. Yoz demasdan, qish demasdan ishlamoq.Qistab ketib boradi. Kecha demaydi, kunduz. — Ravshan
- Koʻp deganda Koʻpi bilan, ortigʻi bilan, koʻp boʻlsa. Bu ishga koʻp deganda oʻn kun kerak.
- Koʻrdim demaydi 1. Uncha-munchaga toʻymaydi, qonmaydi. Bir-ikki kosa ovqatni koʻrdim demaydi;Uncha-muncha ogʻir mehnatni koʻrdim demaydigan shu yigit ham toliqar edi. — A. Qahhor, Oltin yulduz
- Menga desa Men uchun bari bir, nima boʻlsa, boʻlar. Mayli, menga desa, bu yil mehnat kunimiz bir miridan tushsin! — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Nimaga (yoki nega) desangiz — Qoyil,— dedim labimni chapillatib, nega desangiz, shu payt qovun yegim kelib qolsa boʻladimi? — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakatiNimaga desangiz, har bir musulmonga maʼlumki, Muhammad alayhissalomning qabri shariflari bor u yerda. — Oybek,Tanlangan asarlar
- Shunday deng 1. Barakalla, ana endi oʻzingizga keldingiz;
- Hash-pash deguncha
Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat
· yana 4 ta lugʻatda
Da, de.HAM
Скажешь (ему) «али», (он) ответит: «бали» (т. е. будет твердить своё)., Ты ему вдоль, он тебе поперёк., Ты ему — белое, он тебе — черное., Ты ему — свое, и он тебе — свое.
посл. увидев старика,
Когда двое сердятся, оба виноваты., Не длилась бы распря долго, если бы одна только сторона была неправой.
Janjal ham ikki tomonning qoʻpol muomalasidan chiqadi. Bir qoʻlingiz band boʻlsa, chapak chalolmaganingiz singari, bir tomon ogʻir boʻlsa, yaʼni tilini tiysa, janjalning ham uni oʻchadi. Говорят, хлопок — это дело двух рук. И ссора возникает из-за обоюдной грубости. Подобно тому как одной ладонью, когда занята другая, в ладоши не ударишь, скандал и ссору можно пресечь с самого начала, если одна из сторон сохранит спокойствие и ответит молчанием. — М. Исмоилий, Одамийлик қиссаси.
Taʼriflar ichida
198 tabesavod Yozuv-chizuvni bilmaydigan, savodi yoʻq. Besavod odam. Besavod bola. Ilm-u maʼrifatdan bexabar; bilimsiz. Bizam ja-a besavodmas, hech qanday infeksiya yoʻqligini
hayt und. s. 1 Hayvonlarni qoʻzgʻashni, haydashni bildiradi. Hayt degan tuyaga madad. Maqol Hayt, deb Hasan mard Gʻirkoʻkni oʻynatib, suvliqni chaynatib ha, deb ketib bor
shuncha rvsh. Shu qadar, shunchalik, shu darajada. Shariat, xotinni qattiq tutish kerak, deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq tutsangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni p
qistir Qismoq feʼlining orttirma nisbati. Qoʻltigʻiga kitob qistirmoq. Labiga papiros qistirmoq. Etagini lippasiga qistirmoq. Chakkasiga gul qistirmoq. Teshaboy ota belbo
qattiq fiz. Odatdagi sharoitda oʻz shakli va hajmini saqlaydigan. Qattiq jism. Qattiq modda. Qattiq va suyuq yoqilgʻilar. Umuman, shakl oʻzgarishlariga, tashqi taʼsirga y
uz Kuch bilan tortib, yulqib, butundan ajratmoq, butunni qismga boʻlmoq. Hoʻkiz bir siltab, arqonni uzib yubordi. Joʻra poshsha boʻynidan marvarid marjonini chiqardi-da,
Ertaklar
40 ta
Xalq ogʻzaki ijodi
Bu ertakda podshohning oʻgʻil farzand koʻrish istagi va bu istakning amalga oshishi uchun qilingan hiyla-nayranglar tasvirlanadi. Shuningdek, oddiy dehqonning o
Xalq ogʻzaki ijodi
Bu ertakda kambagʻal baliqchi bola podshohning qiyin topshiriqlarini bajarib, oʻzining donoligi va omadini namoyish etadi. Uning sirlari ochilgach, podshohning
Xalq ogʻzaki ijodi
Bu ertakda oʻtinchi kalning sarguzashtlari, uning topqirligi va sehrli kuchlar yordamida qiyinchiliklarni yengib oʻtishi hikoya qilinadi. Kal podshohning hiylal
Xalq ogʻzaki ijodi
Ushbu ertakda besh opa-singilning sarguzashtlari, ularning mehmonnavarligi va qiyinchiliklarga duch kelishi hikoya qilinadi. Ertakda sadoqat, xiyonat va adolatn
Xalq ogʻzaki ijodi
Bu ertak boyvachcha yigitning pari qizga uylanishi va turmushdagi sarguzashtlari haqida hikoya qiladi. Ular yalmogʻiz kampirning changalidan qochib, koʻp qiyinc
Xalq ogʻzaki ijodi
Zolim podshohning oltin chinori uchun Bulbuligoʻyo qushini topishga chiqqan kenja shahzoda sarguzashtlari haqida hikoya qilinadi. U oʻzining mardligi va sadoqat