«deng» boʻyicha 1935 ta natija
dengizchilik atamasi
fl. 1. Oʻz fikrini ogʻzaki yoki yozma ravishda ifoda qilmoq, aytmoq; soʻzlamoq, gapirmoq.
Men senga nima degan edim. Bu haqda kitoblarda nima deyilgan? Oʻgʻlingiz sizga salom dedi. Bedardning oldida dardim bor demagin. — Maqol
Osh kelsa, yegin, Gap kelsa, degin. — Maqol
Toʻqlik nelar dedirmas, Ochlik nelar yedirmas. — Maqol
Shunday deyishingizni biluvdim. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa
Eng oqil mavjudot inson deymiz-u, baʼzan odamning arzimagan narsaga aqli yetmay qoladi. — Oʻ. Hoshimov, Nur borki, soya bor.
2. Biror tovush, un chiqarmoq.
Mushuk miyov dedi.
Imm degan ovoz eshitildi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
Qayerdadir qizilishton qarilladi, popushak pu-pu-pup-pishsh deb qoʻydi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
3. Atalmoq, nomlanmoq; otga, nomga ega boʻlmoq; atamoq.
Marhamat degan olti qiz bor ekan. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Avaz Sayfiy degan tanish mullavachchani topdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Keyin Hikmatulla degan novcha yigit soʻz oldi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Bari bir, taqdir degan narsa, payti kelib, oʻzini koʻrsatib qoʻyarkan. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Biz tomonlarda mayna degan qush boʻladi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
4. Hisoblamoq, sanamoq; bilmoq, oʻylamoq.
Odami ersang, demagil odami. Oni kim yoʻq xalq gʻamidan gʻami. — Navoiy, Xamsa.
[Famiddin:] Sakkiz yuz soʻmni siz bilan biz pul demaymiz. Chindan ham pul emas. — Oybek, Tanlangan asarlar
Axir kim ham onasini, volidasini sevmaydi deysiz! — Gazetadan
5. Deb oʻylamoq, faraz, mulohaza qilmoq.
Shunday ham deyaylik. Boring, ertaga samolyot uchmaydi deyaylik. — Xayr, shunday ham deng
Shovqin solmang, birov eshitsa, nima deydi! — A. Qahhor, Oltin yulduz
Ha, endi bitta-yarimta oʻrtogʻinikida qogandir-da, dedik. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
6. Istamoq, xohlamoq.
Nima desang, albatta muhayyo qilaman. Dushman nima demay-di, tushga nimalar kirmaydi. — Maqol
Um
ajratamiz dedingiz-u, men yoʻq dedimmi? — Oybek, Tanlangan asarlar
Dasturxonga noz-neʼmat toʻlsin deyman. — Guldasta
xalq uchun ishlaganlarga jonimni bersam deyman. — U. Ismoilov, Saylanma
7. Tanlamoq, biror kimsaga yoki narsaga tarafdor boʻlmoq, moyillik bildirmoq.
Yo meni de, yo uni de.
Men sening tenging emasman, Omonim bor, seni demasman. — H. Olimjon
Oʻzingiz yoʻling ochiq, keta ber, men ota-onamni deyman, degan edingiz-ku. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
8. (shart mayli shaklida) Biror ish-harakatni bajarishga urinmoq.
Gilamni koʻtaray desam, juda ogʻir ekan.
Ilgarilari urib yengar edim, endi uray desam, qochib, tomga chiqib ketadi. — A. Qahhor, Ayb kimda?
Koʻzini ochay desa, qovoqlari ogʻirlashib ketganday tuyuldi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar
9. Hisobga olinmoq, istisno qilinmoq.
Otlarning pishqirgani, hasharotlarning chirillashi bilan soy suvining mayin shildirashi demasa, atrof jimjit edi. — N. Fozilov, Diydor
Sal chimirilgan qoshlari demasa, Avazning raftoridan bir nima anglab olish qiyin edi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
10. Ravishdosh shaklida qoʻshma gaplarni bogʻlash uchun xizmat qiladi.
Endi Avaz xalqni kurashga chorlovchi sheʼrlar bitar deb, umid qilamiz. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
11. Buyruq va shart mayli shakllarida kirish soʻz vazifasida keladi.
Onam bechora, deng, mulla, oʻzi juda kam borar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Bechora kapsanchilar, deyman, yer oʻzlariga qarashli boʻlganda, shu ariqni oʻsha vaqtda chiqarishsa ham boʻlar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Yana, desangiz, ikkita, sutlik oq echkilari bor. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
deganda boʻlganda, boʻlgach, oʻtgach.
Soat oʻn ikki deganda yetib kelasan.
Bir oy deganda, nihoyat, menbop bir shtat topilib qoldi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
13. Degani degan Oʻz fikri, mulohazasini qabul qildiradigan, aytganini boʻldiradigan.
U kishining degani degan, hech kim bas kelolmaydi. — A. Muxtor, Tugʻilish
Da, de.HAM
Bir nesnenin veya insanın devrilmeden durma haliMUVOZANAT
ot 1. Okeanning quruqlikka tutashgan yoki quruqlikka yorib kirgan boʻlagi, okeanning quruqlik yoki orol va yarimorollar bilan ajralgan qismi.
Orol dengizi. Boltiq dengizi. Qizil dengiz. Dengiz havosi. Dengiz floti. Ahmoqda or boʻlmas, dengizda — guzar. — Maqol
Orollar va yarimorollar okeanni ayrim qismlarga boʻlib yuborgan, bu qismlar dengizlar deb ataladi. — Dunyo qitʼalari geografiyasi
Dengiz suvidek tiniq koʻzlari muloyim va mehr bilan boqardi. — S. Karomatov, Oltin qum
2. Keng maydonni egallagan va dengizga qiyos qilingan sunʼiy suv havzasi.
Toshkent dengizi.
Chorvoq dengizi xuddi uzukka, qoʻyilgan moviy koʻzga oʻxshab, yashnab koʻrinadi. — Gazetadan
3. koʻchma Juda katta uyum, toʻda, oqim; biror narsa bilan qoplangan keng maydon.
Paxta dengizi. Qon dengizi.
Kimlarning orqasida qamchi izlari. Hali ham toʻlqinlanar qon dengizlari. — Gʻayratiy
Koʻm-koʻk paxta dengizida qizgʻin ish borar edi. Oybek, O. — v. shabadalar.
Perronda chayqalar odam dengizi. Koʻzlarda iltijo, mehr va yolqin. — B. Boyqobilov, Meni kuting, yulduzlar
4. koʻchma Ogʻush, quchoq; qurshov; asirlik.
Poʻlat ota shunday ichki xayollar dengizida suzib, boyvachchaning koʻnglini eritadigan gap topolmay, kalovlanib turar edi. — K. Yashin, Hamza
Xatni yozgan chogʻingizda tamom bir oʻt ichida, gʻazab dengizida suzganligingiz gavdalanib, koʻzoʻngimdan oʻtdi[lar]. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
5. koʻchma Miqdoran va hajman tuganmas, cheksiz narsa haqida.
Bilganing daryo boʻlsa, Bilmaganing — dengiz. — Maqol
Pavel Ivanovich ilm bobida bamisoli bir dengiz. — S. Karomatov, Oltin qum
ot 1. Dengiz flotida xizmat qiluvchi kishi.
Jiyaningiz dengizchimidi? — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Yuktashuvchi ishchilar, Dengizchilar yigʻildi. Barcha koʻz,gar begunoh Baliqchiga tikildi. — Z. Diyor
2. ayn. Matros.
bobiy tar. Bobiylik mazhabidagi kishi. Boʻlmasa, bobiyman deng-chi, kitoblarim jadid-majid kitoblari deng-chi A. Qodiriy, Kichik asarlar Bobiylar ham xudoga ishonurlar. M
sahv kt. Yoʻl qoʻyilgan xato, kamchilik. — Men hozir sizga Nodirabegim gʻazallaridan oʻqib beraman. Sahv qilsam, kechirasiz, — dedi Gulnoz buvisiga. H. Gʻulom, Toshkentli
arz Dard-hasrat shikoyat tarzidagi (asosan ogʻzaki) gap, murojaat. Chol bu begona yigitning vaziyatida taraddudlanish sezib, qaytadan soʻradi: — Xoʻsh, oʻgʻlim, nima arzi
arvoh Diniy tasavvurlarga koʻra: faqat odam tirikligida, hayotida u bilan boʻladigan, vafotidan keyin tandan chiqib, abadiy mavjud boʻladigan gʻayrimoddiy asos; ruh. Tiri
kayf Ruhiy holat; kayfiyat. Kayfi yaxshi. Kayfi chogʻ. Kayfini buzmoq. Kambagʻal uchun oʻz haqini talab qilish ham qiyin. Chunki xoʻjayinning xursand va xursand boʻlmagan
deng. tryum
Uch opa-singil otalarining zolimligidan qochib, har biri oʻz yoʻliga ravona boʻladi. Kenja qiz Iqbol ayiq bilan turmush qurib, Ayiqpolvon ismli oʻgʻil koʻradi.
Bu ertakda podshohning oʻgʻil farzand koʻrish istagi va bu istakning amalga oshishi uchun qilingan hiyla-nayranglar tasvirlanadi. Shuningdek, oddiy dehqonning o
Bu ertakda kambagʻal baliqchi bola podshohning qiyin topshiriqlarini bajarib, oʻzining donoligi va omadini namoyish etadi. Uning sirlari ochilgach, podshohning
Bektemir botir haqidagi ushbu ertakda qahramonning jasorati, sadoqati va sevgi yoʻlidagi kurashlari tasvirlangan. Ertakda yigitning qiyinchiliklarga qaramay, oʻ
Ushbu ertakda besh opa-singilning sarguzashtlari, ularning mehmonnavarligi va qiyinchiliklarga duch kelishi hikoya qilinadi. Ertakda sadoqat, xiyonat va adolatn
Och boʻri podadan ajralgan echkini yemoqchi boʻladi. Echki oʻzining zukkoligi bilan boʻridan qutulishga harakat qiladi.
folk. Orol dengizi
zargarlikda dengizda yetishadigan maʼlum modda (javak, isirgʻa, bozwand kabi bezak ashyolarga ishlatiladi)
Ustyurt yassi tekisligi, sharqiy va Janubiy orolbo‘yi, orol dengizining qurib qolgan hududlarida tarqalgan, butunlay yo‘qolib ketish arafasida turgan sayg‘oq tu
