Hayot Foundation лойиҳаси
Лойиҳа ҳақида
Ўз
Ўз

Қидирув

«бойимоқ» бўйича 22 та натижа

Филтр
Луғат тури
Изоҳли Таржима Терминологик Фразеологик
Тилдан
Ўзбекча Русча Инглизча
Тилга
Ўзбекча Русча Инглизча Қорақалпоқча Немисча Франсузча Арабча Туркча

Луғат мақолалари

16 та
бойимоқ
Изоҳли луғат · яна 8 та луғатда

фл. 1. Мол-дунёси, бойлиги кўпаймоқ; бойлик орттирмоқ, давлатманд бўлмоқ.

Суқ тўймас, ўғри бойимас. — Мақол

Ёлғончи ёлчимас, ўғри бойимас. — Мақол

Мирза бойигандан бойиб кетди. — Ёшлик

2. Таркибида бирор фойдали нарса миқ-дори кўпайиб, сифат жиҳатидан яхшиланмоқ.

Руда маълум ишловдан кейин анча бойийди.

3. Тўлмоқ, эга бўлмоқ, мукаммаллашмоқ.

Кутубхонамиз янги китоблар билан бойиди.

Кунлар севимли ҳунар ёʻлидаги интилиш ва машғулотлар билан ўтиб, қиз ҳаёти янги воқеа, янги мазмун билан бойиб борди. — С. Абдуқаҳҳор, Галия Измайлова

Ҳар гал бу тафсилот янгидан-янги сўзлар ва ташбиҳлар билан бойиб боради. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа

Тўлиқ мақола →
бўйин
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

от 1. (3-шахс бирликда — бўйни)

2. Одам ва умуртқали ҳайвонлар гавдасининг бош билан танани бириктирувчи қисми.

Ўғрини солсанг қўйнингга, Сиртмоқ тушар бўйнингга. — Мақол

Хотин — бўйин, эр — бош. — Мақол

Тонгнинг майин шабадаси Нусратбекнинг бўйинларини ёқимли силаб-сийпалади. — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди

Тўрткўз бўрининг бўйнидан қаттиқ тишлаб, у ёққа-бу ёққа юлқилаб кўрди. — С. Анорбоев, Ҳамсуҳбатлар

Қора кўзлари учқун сочиб порлайди. Кўкраклар баланд. Бўйни оқ марвариддай силлиқ, лаблари эҳтиросли. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

3. Баъзи асбобларнинг ингичка узунчоқ қисми; бўғиз.

Дуторнинг бўйни. Шишанинг бўйни.

Деворига толгул ва бўйни узун офтобанинг сурати солинган баланд айвон. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Нўш этиб, уйга келурман, ерда турмайдур оёқ, Шишалар бўйни узилсин, бош эгиб қон йиғласин. — Ҳабибий, Девон

4. тех. Ўқ, вал ва шу кабиларнинг подшипникка ўрнатиладиган қисми.

Вал бўйни.

  • Бўйин букмоқ Бу даҳшатни, офатни, у, эҳтимол, бир тақдир, бир зарурият деб тушунганда, балки камтарлик билан бўйнини буккан бўлар эди. — Ойбек, Танланган асарлар
  • Бўйин эгмоқ (ёки солмоқ) 1. Бошни қуйи солмоқ. Иккала от узоқ ёʻл босиб ҳориганидан, оғир бошларини кўтаришга мажоли келмагандай, бўйинларини эгиб турарди. — С. Анорбоев, ОқсойЭгилган бўйинни қилич кесмайди. — МақолШунда ҳам ўзидан паст деб юрган кишисига бўйин эггиси келмади. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ солКумуш уялиб, зўрғагина салом берди ва Юсуфбек ҳожининг яқинига келиб, бўйин эгди. — А. Қодирий, Ўтган кунларБўйин эгиб ҳаммаси, Таъзим қилиб туради. — ОйсулувДушманга бўйин эгма. — МақолЭски раислар бўйин эгармикан бу ёш жувонга. — И. Раҳим, ИхлосЭшбоев бу такаббур, безбет болани бўйин эгишга мажбур қилолмаган эди. — Ёшлик
  • Бўйин қисмоқ [Отам] Бир кун эримнинг узоқ сайилга кетганини эшитиб, уйимга етим боладек бўйнини қисиб кириб келди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
  • Бўйин бермоқ Бўйсунмоқ, гапга кирмоқ, кўнмоқ. У бировга бўйин беришни ёмон кўра-ди. — С. Аҳмад, УфқИкки йигит чопа келиб, унинг жиловидан тутишди. Қора Бахмал бўйин бермай, силтаб ташларди. — С. Аҳмад, Жимжитлик
  • Бўйин бурмоқ Сал норозилик қилиб, ишдан бўйин бурганларнинг боши балога қолар, бундайларга сургун, бадарға доим таҳдид солиб турарди. — К. Яшин, Ҳамза— Сиз, устод, бир нима десангиз, биз бўйин бурган эмасмиз, — деди Меъморнинг чеҳраси очилиб. — Мирмуҳсин, Меъмор
  • Бўйин сунмоқ Номардларга асло сунма бўйнингни, пуч ёнғоққа тўлдиради қўйнингни. — Мақол
  • Бўйин товламоқ (ёки тортмоқ) Бирор ишни бажаришдан, унга қатнашишдан бош тортмоқ. Дарвеш Али қўзғолонини бостиришга Алишернинг ўзини юборинг. Ё Алишер бу ишдан бўйин товлайди, ё бориб, фитнани бартараф қилади. — Уйғун ва И. Султон, Алишер НавоийБу подшоҳимизнинг олий фармони, ундан бўйин товлайдиганларга у шафқат қилиб ўтирмайди. — К. Яшин, Ҳамза
  • Бўйин тўлғамоқ Бизлар бамаслаҳат нима десак, у бўйин тўлғамас. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
  • Бўйин қўймоқ 1. Кўникиб, бирор ишга кириша бошламоқ. Ғуломжон сўнгги кунларда меҳнатга бўйин қўйган бўлса ҳам, энди бундан ўзи қониқа олмади. — Ҳ. Нуъмон, ФаслларАширбек ноилож жиянларининг гапига бўйин қўйди. — Юсуф ва АҳмадБу ишлар худонинг иши, кўн энди, Бўйин қўйгин Оллонинг қудратига. — Юсуф ва Аҳмад
  • Бўйни боғлиқ Тутқун, асир; эргаштириб, судраб юрилган. Бўйни боғлиқ ит овга ярамас. — МақолБўйним боғлиқ ҳам эмас, ечиқ ҳам эмас. Қамоқ бўлмаса ҳам, қамоққа ўхшайди. — Ойбек, Танланган асарлар
  • Бўйнига 1. Гарданига, зиммасига, устига. Катта рўзғорнинг ҳамма гуноҳи раиснинг бўйнига — Ш. Рашидов, Бўрондан кучлиБуларнинг барчаси унинг бўйнига қарз бўлиб ётарди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунчаНима уволи бўлса — ҳақ бўлсин, ноҳақ бўлсин — гувоҳнинг бўйнига, деб ҳукм қиламан. — Луқмони ҲакимМен қўлимдан келганини қилдим, энди [боланинг] уволи сизнинг бўйнингизга — ерсиз қоладими, етим бўла-дими — А. Қаҳҳор, Асарлар
  • Бўйнига арқон солмоқ Мажбур қилмоқ. Албатта, менинг бўйнимга биров арқон солаётгани ёʻқ. Тушунган одам [колхозга] киради. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
  • Бўйнига миниб олмоқ 1. Бўйсундириб, измига тушириб олмоқ. Эркак бошимни эгиб, қайтиб бораманми, унақада хотиним бўйнимга миниб олади. — С. Аҳмад, УфқКампир кўзига ёш олди: — Ўғилгинамнинг бўйнига миниб олган бу жувонсўхта. — Муштум
  • Бўйнига олмоқ 1. Ўз устига, зиммасига олмоқ. [Ҳомид:] Башарти шу хизматни бажариб беришни бўйнингга олсанг, онт билан айта-манки, давлатимнинг ярмиси сеники бўлсин! — А. Қодирий, Ўтган кунларМарғуба оғирликни яна ўз бўйнига олмоқчи бўлиб турган эди. — С. Зуннунова, Кўк чироқларВоҳидовга шипшитиб қўйишни мен бўйнимга оламан. — С. Зуннунова, Янги директорБир гап билан бойлаб бердим қўлимни, Бойлоғлиман, бўйнимга олдим ўлимни. — РустамБиз жаллод даррасига, оқ пошшо сургунига, хон болтасига, тўралар, бойлар калтагига чидашни бўйнимизга олганмиз. — С. Сиёев, АвазСамад, ўзинг гуноҳингни бўйнингга ол, шундай қилсанг, жазонг ҳам енгил бўлади. — ЁшликБўлди энди, айбни бўйнимга олдим-ку ахир. — К. Яшин, ҲамзаҲамон айбни ўз бўйнингизга олмайсиз, астағфирулло. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
  • Бўйнига осилмоқ Бировга хиралик қилиб ёпишиб олмоқ. Бунча менинг бўйнимга осилиб олдинг?
  • Бўйнига тушмоқ 1. Гарданига, зиммасига, устига тушмоқ. Башарти мажлисдан ўтказишса, бўйнимга катта қарз тушади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариШундай қилиб, мовут менинг бўйнимга тушиб турибди, денг?! — С. Зуннунова, Янги директорАйб кимнинг бўйнига тушди?
  • Бўйнига қўймоқ 1. Гарданига, зиммасига, устига юкламоқ, топширмоқ. Мен ҳозир бой билан гаплашаман, ҳовлингни ўзингга қайтартираман, тўй харажатларини бойнинг бўйнига қўяман. — Н. Сафаров, Танланган асарларкелган совчиларнинг ўзларига ёқмаганига гуноҳнинг барини Кумушнинг бўйнига ағдариб жавоб берар, аммо иккинчи ёқдан тузукроқ жойни кўзлар эдилар. — А. Қодирий, Ўтган кунларСалимбойвачча қоғозни қўлда маҳкам сиқиб, ғурур билан давом этди: —Бу нарса қўлимдами, ҳеч ким бирон айбни бўйнимга қўя олмайди. — Ойбек, Танланган асарларЁлғон айтмаган бўлса, юзлаштир, бўйнимга қўйиб берсин! — А. Қаҳҳор, Асарлар
  • Бўйнида(ги) Гарданида(ги), зиммасида(ги), устида(ги). Уй-рўзғор, мол-ҳол, бола-чақа — ҳаммаси Холисанинг бўйнида эди. — С. Нуров, НарвойКатта синглим Ойшахон тўртинчи синфда ўқийди. Ҳовлини супуриш, идиш-товоқларни твиш ўшанинг бўйнида. — Х. Тўхтабоев, Сариқ девни минибАввало бўйнингдаги қарзингни уз, ундан кейин кигиз билан бигиз сўра-да. — К. Яшин, Ҳамза
  • Бўйнидан бойлагандай Бирор иш-амални бажаришга мажбурлик ҳолати; мажбуран, эрксиз равишда; истаб-истамай.
  • Бўйнидан соқит қилмоқ Қутулмоқ, озод бўлмоқ. Улар эшакларни бўйинларидан соқит қилиш тўғрисида маслаҳат қилишибди. — Луқмони Ҳаким
  • Бўйни ёр бермаслик Бўйсунмаслик, ўзига эп кўрмаслик, истамаслик. Ўқишга бўйни ёр бермаган Абдусаттор ёшлигида кўча-кўйда судралиб юрди. — ГулдастаПўлатжон Абдураҳмонов ўз ота-онасига ёрдам беришдан бош тортиб, колхозда ишлашга бўйни ёр бермай, текин томоқ излаб, шаҳарма-шаҳар, қишлоқма-қишлоқ дайдиб юрибди. — М. Абдуллаев, Текин томоқ
  • Бўйни ёʻғон кўчма Зўравон, муштумзўр; чапани одам. [Ўғлингизнинг] Бошига бир мушт уриб, бир бурда қаттиқ нон берадиган бир бўйни ёʻғонга тегмасам, мен ҳам юрган эканман. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
  • Бўйни синмоқ Мағлуб бўлмоқ, енгилмоқ. Канизлар эса: — Осимжон сўзида туролмади, бўйни синди-ку, — деб таъна қилди,\ар. — Ж. Шарипов, Хоразм
Тўлиқ мақола →
бўйича
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

кўм. 1. (бош келишикдаги сўз билан)

2. Мувофиқ, биноан, кўра.

Буйруқ бўйича. Қонун бўйича.

У шарт бўйича Шоқосимга овқат, ётиш учун жувозхона олдидан бир ҳужра берди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бир кун кечаси у [Отабек] янги одати бўйича алла-қаёққа кетган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Бу Ўроз ҳар кунги одати бўйича, жийдага суялиб, ўзи ясаган кичкина дўмбирасини чала кетди. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Оид, тегишли, доир.

Классик кураш бўйича мамлакат чемпионати бошланди. — Газетадан

Рота бўйича навбатчи, кичик сержант Назаров эшитади. — Газетадан

Чиннига гул солиш бўйича ишларни ишчи-рассом бажаради. — Газетадан

Саводсизликни тугатиш бўйича ўқиш бир қадар ёʻлга тушиб қолди. — К. Яшин, Ҳамза

4. Соҳасида, масаласида.

Ҳотам ака бригадаси мева етиштириш бўйича биринчи ўринга чиқиб олди. — Назармат, Жўрлар баланд сайрайди

Стансиянинг директори мен эмас, Сизсиз, қолаверса, министрликнинг асаларичилик бўйича инспектори ҳам сизсиз. — Муштум

5. Ҳолатида, шаклида.

Атроф тинч, саҳро яратилган бўйича гўё қотиб қолгандай. — К. Яшин, Ҳамза

6. Ҳудуд-жой номлари билан бирга келиб, ҳаракат, ҳодиса ёки воқеанинг шу жойга тааллуқли эканлигини билдиради.

Туман бўйича. Вилоят бўйича.

Бултур бутун Ўзбекистон бўйича пахтадан рекорд ҳосил олинди. — Газетадан

1985 йили Европа бўйича узун мўйловлилар орасида биринчиликни олган туркиялик Аюб Тўпчи ўз мўйловини беш миллион лирага суғурта қилди. — Газетадан

  • Шу бўйича
Тўлиқ мақола →
бўйинбоғ
Изоҳли луғат · яна 4 та луғатда

от 1. Уй ҳайвонларининг бўйнига боғланадиган арқон ёки қайиш.

2. с. т. Галстук.

У ўтар ўз сафида, кийинган содда, Бўйинбоғ кўкрагига қандай ярашган. — Миртемир, Асарлар

Оқ кўйлаги ёқасига каштали бўйинбоғини тақди. — С. Нуров, Нарвой

Тўлиқ мақола →
бўйинча

от Иш ҳайвони бўйнига хомут остидан кийдириладиган, усти тери, ичига похол солинган ҳалқа шаклидаги от-улов абзали.

Ҳуснибийнинг дадаси Омонбий бўйинча тикар эди. — Ғ. Ғулом, Шум бола

Тешабой отни дарвоза оғзида тўхтатди-да, бўйинчасини ҳам чиқармай, миниб, шаҳар томон босди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

  • Ич бўйинча Катта бўйинча остидан кийдириладиган юмшоқ бўйинча.
Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 16 →

Таърифлар ичида

6 та
бойитмоқ

бойит Бойимоқ феълининг орттирма нисбати. Рудани бойитмоқ. Кутубхонани бойитмоқ. Анвар ҳар кимнинг уйида бўлган янги гуллардан кўчат ва уруғ олиб, йилдан-йилга гулзо

қаппаймоқ

қаппай Шишиб, тўлиб, тўлишиб кўтарилмоқ, олдинга туртиб, дўппайиб чиқмоқ; дўппаймоқ. Қорни қаппайган одам, У Хайри қаппайган эски портфелини ҳовуз бўйидаги супа