boʻyin

бўйин

встречается в 7 словарях JSON В диалектах Все результаты поиска

Толковый словарь узбекского языка

boʻyin I

ot 1. (3-shaxs birlikda — boʻyni)

2. Odam va umurtqali hayvonlar gavdasining bosh bilan tanani biriktiruvchi qismi.

Oʻgʻrini solsang qoʻyningga, Sirtmoq tushar boʻyningga. — Maqol

Xotin — boʻyin, er — bosh. — Maqol

Tongning mayin shabadasi Nusratbekning boʻyinlarini yoqimli silab-siypaladi. — S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi

Toʻrtkoʻz boʻrining boʻynidan qattiq tishlab, u yoqqa-bu yoqqa yulqilab koʻrdi. — S. Anorboyev, Hamsuhbatlar

Qora koʻzlari uchqun sochib porlaydi. Koʻkraklar baland. Boʻyni oq marvaridday silliq, lablari ehtirosli. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

3. Baʼzi asboblarning ingichka uzunchoq qismi; boʻgʻiz.

Dutorning boʻyni. Shishaning boʻyni.

Devoriga tolgul va boʻyni uzun oftobaning surati solingan baland ayvon. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Noʻsh etib, uyga kelurman, yerda turmaydur oyoq, Shishalar boʻyni uzilsin, bosh egib qon yigʻlasin. — Habibiy, Devon

4. tex. Oʻq, val va shu kabilarning podshipnikka oʻrnatiladigan qismi.

Val boʻyni.

Boʻyin bukmoq Bu dahshatni, ofatni, u, ehtimol, bir taqdir, bir zaruriyat deb tushunganda, balki kamtarlik bilan boʻynini bukkan boʻlar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Boʻyin egmoq (yoki solmoq) 1. Boshni quyi solmoq. Ikkala ot uzoq yoʻl bosib horiganidan, ogʻir boshlarini koʻtarishga majoli kelmaganday, boʻyinlarini egib turardi. — S. Anorboyev, OqsoyEgilgan boʻyinni qilich kesmaydi. — MaqolShunda ham oʻzidan past deb yurgan kishisiga boʻyin eggisi kelmadi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq solKumush uyalib, zoʻrgʻagina salom berdi va Yusufbek hojining yaqiniga kelib, boʻyin egdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarBoʻyin egib hammasi, Taʼzim qilib turadi. — OysuluvDushmanga boʻyin egma. — MaqolEski raislar boʻyin egarmikan bu yosh juvonga. — I. Rahim, IxlosEshboyev bu takabbur, bezbet bolani boʻyin egishga majbur qilolmagan edi. — Yoshlik
Boʻyin qismoq [Otam] Bir kun erimning uzoq sayilga ketganini eshitib, uyimga yetim boladek boʻynini qisib kirib keldi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Boʻyin bermoq Boʻysunmoq, gapga kirmoq, koʻnmoq. U birovga boʻyin berishni yomon koʻra-di. — S. Ahmad, UfqIkki yigit chopa kelib, uning jilovidan tutishdi. Qora Baxmal boʻyin bermay, siltab tashlardi. — S. Ahmad, Jimjitlik
Boʻyin burmoq Sal norozilik qilib, ishdan boʻyin burganlarning boshi baloga qolar, bundaylarga surgun, badargʻa doim tahdid solib turardi. — K. Yashin, Hamza— Siz, ustod, bir nima desangiz, biz boʻyin burgan emasmiz, — dedi Meʼmorning chehrasi ochilib. — Mirmuhsin, Meʼmor
Boʻyin sunmoq Nomardlarga aslo sunma boʻyningni, puch yongʻoqqa toʻldiradi qoʻyningni. — Maqol
Boʻyin tovlamoq (yoki tortmoq) Biror ishni bajarishdan, unga qatnashishdan bosh tortmoq. Darvesh Ali qoʻzgʻolonini bostirishga Alisherning oʻzini yuboring. Yo Alisher bu ishdan boʻyin tovlaydi, yo borib, fitnani bartaraf qiladi. — Uygʻun va I. Sulton, Alisher NavoiyBu podshohimizning oliy farmoni, undan boʻyin tovlaydiganlarga u shafqat qilib oʻtirmaydi. — K. Yashin, Hamza
Boʻyin toʻlgʻamoq Bizlar bamaslahat nima desak, u boʻyin toʻlgʻamas. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Boʻyin qoʻymoq 1. Koʻnikib, biror ishga kirisha boshlamoq. Gʻulomjon soʻnggi kunlarda mehnatga boʻyin qoʻygan boʻlsa ham, endi bundan oʻzi qoniqa olmadi. — H. Nuʼmon, FasllarAshirbek noiloj jiyanlarining gapiga boʻyin qoʻydi. — Yusuf va AhmadBu ishlar xudoning ishi, koʻn endi, Boʻyin qoʻygin Olloning qudratiga. — Yusuf va Ahmad
Boʻyni bogʻliq Tutqun, asir; ergashtirib, sudrab yurilgan. Boʻyni bogʻliq it ovga yaramas. — MaqolBoʻynim bogʻliq ham emas, yechiq ham emas. Qamoq boʻlmasa ham, qamoqqa oʻxshaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Boʻyniga 1. Gardaniga, zimmasiga, ustiga. Katta roʻzgʻorning hamma gunohi raisning boʻyniga — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchliBularning barchasi uning boʻyniga qarz boʻlib yotardi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaNima uvoli boʻlsa — haq boʻlsin, nohaq boʻlsin — guvohning boʻyniga, deb hukm qilaman. — Luqmoni HakimMen qoʻlimdan kelganini qildim, endi [bolaning] uvoli sizning boʻyningizga — yersiz qoladimi, yetim boʻla-dimi — A. Qahhor, Asarlar
Boʻyniga arqon solmoq Majbur qilmoq. Albatta, mening boʻynimga birov arqon solayotgani yoʻq. Tushungan odam [kolxozga] kiradi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Boʻyniga minib olmoq 1. Boʻysundirib, izmiga tushirib olmoq. Erkak boshimni egib, qaytib boramanmi, unaqada xotinim boʻynimga minib oladi. — S. Ahmad, UfqKampir koʻziga yosh oldi: — Oʻgʻilginamning boʻyniga minib olgan bu juvonsoʻxta. — Mushtum
Boʻyniga olmoq 1. Oʻz ustiga, zimmasiga olmoq. [Homid:] Basharti shu xizmatni bajarib berishni boʻyningga olsang, ont bilan ayta-manki, davlatimning yarmisi seniki boʻlsin! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarMargʻuba ogʻirlikni yana oʻz boʻyniga olmoqchi boʻlib turgan edi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlarVohidovga shipshitib qoʻyishni men boʻynimga olaman. — S. Zunnunova, Yangi direktorBir gap bilan boylab berdim qoʻlimni, Boylogʻliman, boʻynimga oldim oʻlimni. — RustamBiz jallod darrasiga, oq poshsho surguniga, xon boltasiga, toʻralar, boylar kaltagiga chidashni boʻynimizga olganmiz. — S. Siyoyev, AvazSamad, oʻzing gunohingni boʻyningga ol, shunday qilsang, jazong ham yengil boʻladi. — YoshlikBoʻldi endi, aybni boʻynimga oldim-ku axir. — K. Yashin, HamzaHamon aybni oʻz boʻyningizga olmaysiz, astagʻfirullo. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Boʻyniga osilmoq Birovga xiralik qilib yopishib olmoq. Buncha mening boʻynimga osilib olding?
Boʻyniga tushmoq 1. Gardaniga, zimmasiga, ustiga tushmoq. Basharti majlisdan oʻtkazishsa, boʻynimga katta qarz tushadi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariShunday qilib, movut mening boʻynimga tushib turibdi, deng?! — S. Zunnunova, Yangi direktorAyb kimning boʻyniga tushdi?
Boʻyniga qoʻymoq 1. Gardaniga, zimmasiga, ustiga yuklamoq, topshirmoq. Men hozir boy bilan gaplashaman, hovlingni oʻzingga qaytartiraman, toʻy xarajatlarini boyning boʻyniga qoʻyaman. — N. Safarov, Tanlangan asarlarkelgan sovchilarning oʻzlariga yoqmaganiga gunohning barini Kumushning boʻyniga agʻdarib javob berar, ammo ikkinchi yoqdan tuzukroq joyni koʻzlar edilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarSalimboyvachcha qogʻozni qoʻlda mahkam siqib, gʻurur bilan davom etdi: —Bu narsa qoʻlimdami, hech kim biron aybni boʻynimga qoʻya olmaydi. — Oybek, Tanlangan asarlarYolgʻon aytmagan boʻlsa, yuzlashtir, boʻynimga qoʻyib bersin! — A. Qahhor, Asarlar
Boʻynida(gi) Gardanida(gi), zimmasida(gi), ustida(gi). Uy-roʻzgʻor, mol-hol, bola-chaqa — hammasi Xolisaning boʻynida edi. — S. Nurov, NarvoyKatta singlim Oyshaxon toʻrtinchi sinfda oʻqiydi. Hovlini supurish, idish-tovoqlarni tvish oʻshaning boʻynida. — X. Toʻxtaboyev, Sariq devni minibAvvalo boʻyningdagi qarzingni uz, undan keyin kigiz bilan bigiz soʻra-da. — K. Yashin, Hamza
Boʻynidan boylaganday Biror ish-amalni bajarishga majburlik holati; majburan, erksiz ravishda; istab-istamay.
Boʻynidan soqit qilmoq Qutulmoq, ozod boʻlmoq. Ular eshaklarni boʻyinlaridan soqit qilish toʻgʻrisida maslahat qilishibdi. — Luqmoni Hakim
Boʻyni yor bermaslik Boʻysunmaslik, oʻziga ep koʻrmaslik, istamaslik. Oʻqishga boʻyni yor bermagan Abdusattor yoshligida koʻcha-koʻyda sudralib yurdi. — GuldastaPoʻlatjon Abdurahmonov oʻz ota-onasiga yordam berishdan bosh tortib, kolxozda ishlashga boʻyni yor bermay, tekin tomoq izlab, shaharma-shahar, qishloqma-qishloq daydib yuribdi. — M. Abdullayev, Tekin tomoq
Boʻyni yoʻgʻon koʻchma Zoʻravon, mushtumzoʻr; chapani odam. [Oʻgʻlingizning] Boshiga bir musht urib, bir burda qattiq non beradigan bir boʻyni yoʻgʻonga tegmasam, men ham yurgan ekanman. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Boʻyni sinmoq Magʻlub boʻlmoq, yengilmoq. Kanizlar esa: — Osimjon soʻzida turolmadi, boʻyni sindi-ku, — deb taʼna qildi,\ar. — J. Sharipov, Xorazm