сфт. 1. Мол-дунёси, давлати, бойлиги кўп; бадавлат, давлатманд.
Бой одам. Фақир пиёда юрар. Бой — туяда. — Мақол
Чоракор чораклаб олар, бой акам — ботмонлаб. — Мақол
Хўжайиннинг дадаси катта бой эди, мол-мулкни беҳад йиққан эди. — Ойбек, Танланган асарлар
Ёшлигимда бойлар эшигида қарол-лик қилганман. — Газетадан
2. Иқтисодий жиҳатдан мустаҳкам, ҳеч нарсадан камчилиги, муҳтожлиги ёʻқ; тўкис, бадавлат.
Юрт бой бўлса, унинг бозори ҳам тўкин бўлади. — У. Норматов, Талант тарбияси
Биз бой эканмиз, деб қазилмаларнинг кулини кўкка совурдик. — Фан ва турмуш
3. (кўпинча жўналиш келишигидаги сўз билан). Таркибида, бағрида керакли ва фойдали нарсалар кўп, мўл.
Темирга бой руда. Ери бойнинг эли бой. — Мақол
Ўзбекистон замини ҳам маъданларга бой. — Фан ва турмуш
Булар ҳам доривор моддаларга бой, ҳам озуқабоп ўсимликлардир. — Фан ва турмуш
Жийда гулининг атирга бой ҳиди уфуриб турибди. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати
4. Бирор нарсаси, жиҳати, хусусияти етарли даражада, тўла-тўкис, бекам-у кўст.
Бой тил. Бой тажриба. Бой кутубхона.
Отаси ўзининг бой кутубхонаси билан бежиз фахрланмасди. — К. Яшин, Ҳамза
Искандар ҳавас ва таажжуб билан биноларга, бой жиҳозларга, айниқса нозик санъат буюмларига, эшик ва деразаларга назар ташлаб қўярди. — Ойбек, Нур қидириб
Ўтган ҳар бир кун серзавқ, сермазмун, турли воқеаларга бой бўлди. — Газетадан
Унинг хотираси ҳайратда қоларли даражада бой ва тиниқ эди. — Газетадан
5. с.т. шв. (одатда эгалик қўшимчалари билан) Эр; турмуш ўртоғи.
Бойим уйда ёʻқ эдилар. Оч киши мой танламас, қари қиз бой танламас. — Мақол
Айланайин бойимдан, Кишноқи шу тойимдан. — Бойчечак
Ман билдим: аммамнинг бойи ўлибди, Билсанг, аммам есир бўлиб қолибди. — Интизор
6. Бойларга мурожаатда ёки улар ҳақида сўз борганда, уларнинг номи ўрнида ёки номига қўшиб ишлатилади.
Бой ота! Бу гапни бир айтдингиз, яна қайтиб гапирманг! — Ҳамза, Бой ила хизматчи
Хушхабарлар мана энди жанобингиздан бўлади-да, бой почча. — Ҳамза, Паранжи сирлари
Ниҳоят, ичкари ҳовли эшиги тарақ этиб очилиб, Миродилбой кўринди. — У. Исмоилов, Сайланма
7. Киши исмининг таркибий қисми бўлиб келади:
Болтабой. Тешабой, Жўрабой.
- Бой касал Ўзи оғир бўлмаса-да, парвариш талаб қиладиган ёки шундай парвариш учун баҳона бўлган касаллик; шундай касалликка учраган одам. Дард деган нарса анойи беморни топса, танасидан чиқмай ўтириб олади. Шунинг учун ҳам оғриғининг тайини ёʻқ беморларни бой касал дейишади. — Муштум
- Бой бермоқ 1. Ютқизмоқ, маҳрум бўлмоқ (ўйинда, ишда, курашда, турмушда). Бой берилган ишга пушаймон бўлишдан фойда ёʻқ. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактабиМенинг бой берадиган нарсам ёʻқ, акаси, бой бериб бўлганман. — А. Мухтор, АсарларҚулай фурсатни бой бермоқ.Шу ғанимат пайтни бой берсак, пахта ҳақида ўйлашнинг ҳожати ҳам қолмайди. — С. Аҳмад, ҲукмҚандай тўғри келса, шундай яшашлик — умрни бой беришликдир. — Газетадан
- Сир(ни) бой бермоқ Махфий нарсани ёки заиф томонларини билдириб қўймоқ. Сир бой бердинг — бош бой берма. — МақолБўтабой энди қўрқиб кетди, лекин сир бой бермади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариУ сап оғринди, лекин сир бой бермади. — М. М. Дўст, Лолазор