Қидирув

1. Туянинг бир ёшгача бўлган боласи, бўталоқ. Мақол

Сабр қилсанг, туянинг юкини бўта кўтарар

2. кўчма Болаларни, ёшларни бўталоққа қиёс қилиб, эркалатиб айтиладиган сўз

3. Бўта (эркаклар исми)

фл. 1. Суюқлик, сочилувчан жисм ва шу кабилар ичига ёриб кирмоқ. чўммоқ.

Сувга томган ёғ ботмас. — Мақол

[Шокир ота] Олдида ётган керакли асбобларни тез топа олмас, кувани қидирган қўли ширач косага ботар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Кечаги чоршанба бозор бир сигир олдим денг, егани қуруқ хашаг-у, сутига қошиқ ботмайди — шундоққина қаймоқ. — Аския

2. Беланмоқ, кўмилмоқ; қопланмоқ.

Терга ботмоқ. Қонга ботмоқ.

Юсуфбек шундай қараса, Амирбек ўзидан кетиб қоляпти, ҳамма ери билчиллаб, қонга ботиб келаяпти. — Юсуф ва Аҳмад

Замбаракнинг ўқи тегди сонима, Оқ кўйлагим ботди қизил қонима. — Қўшиқлар

Отлар оппоқ кўпикка ботган, ҳар жунидан тер кетган — Юсуф ва Аҳмад

Мадаминнинг ёʻғон, семиз қора бармоқлари ёққа ботган гуручлар орасида ўрмалай бошлади. — П. Турсун, Ўқитувчи

У [Рукниддин] терга ботиб, сув бўлиб кетган эди. — Мирмуҳсин, Темур Малик

3. Ғарқ бўлмоқ, чўкмоқ.

Душман кемаси сувга ботди. Таваккалчининг кемаси ботмас. — Мақол

4. Босиб, эзиб ёки ёриб ичига кирмоқ; кўмилмоқ; суқилмоқ, санчилмоқ.

Баданига аччиқ қамчи ботибди. — Юсуф ва Аҳмад

Этак ярим бўлар-бўлмас, боғичи бўйнини кесиб юборгудай ботади. — С. Нуров, Нарвон

Билагузук билагима ботади. Уста йигит рўмолимдан тортади. — Қўшиқлар

Уларнинг ўлими бу хоин чолнинг Кўксига ханжардек абадий ботди. — Х. Даврон, Қақнус

Қилич, найза синди-да, Икковига ботмайди. — Нурали

5. Тиқилиб ёки кўмилиб, юролмай қолмоқ, зўрға юрмоқ.

Этиги тўпиғигача лойга ботиб кетди. — Ёшлик

Баъзан Бектемир тиззагача лойга ботади. Калавланади, йиқилади. — Ойбек, Қуёш қораймас

Олдинда бархан тепа пайдо бўлиб, машина ундан ўта олмай, ғариллай-ғариллай қумга ботиб қолди. — М. Мансуров, Ёмби

Тиззасигача тупроққа ботиб, бир ёнбошига қийшайиб қолди. — С. Аҳмад, Уфқ

6. Қарзга ботмоқ Катта миқдорда қарз бўлмоқ.

Отамуродни уйлантирганларида қарзга ботди. — Шарқ юлдузи

7. кўчма Бирор руҳий ҳолатга тушмоқ, кўмилмоқ; бирор салбий муҳит, ғоя ва шу кабилар таъсирига берилиб ёки гирдобига тушиб қолмоқ.

Шербек хаёлга ботиб, узоқ жим қолди, сўнг чуқур уҳ тортди. — С. Анорбоев, Оқсой

Гулнор бошини эгиб, чуқур сукутга ботди, бир лаҳзада юзини изтироб кўланкаси қоплади. — Ойбек, Танланган асарлар

Уларга тикилиб гоҳ жилмайди, гоҳ қайғуга ботди. — Ёшлик

Гуноҳга ботасизлар! Бор, юз-қўлингни ювиб чиқ, хазон бўлгур. — Ҳамза

— Дадаси! Гуноҳга ботманг, дадаси! — деди чириллаб. — Ў. Ҳошимов, Икки эшик ораси

8. кўчма Қаттиқ тегмоқ, оғир туюлмоқ.

Бу гап менга анча оғир ботди, лекин чидадим. — Ёшлик

Исфандиёрнинг беандиша мулоҳазаси бош вазирга оғир ботди. — С. Сиёев, Аваз

Лодон дединг, сенинг сўзинг менга ботибди, Шундай лодон неча девни ютибди. — Маликайи айёр

9. Ичкари томон эзилиб, ботиқ ҳосил бўлмоқ, ичкари кирмоқ.

Али тажанг бир томони ичига ботган каскасини кўзигача бостириб кийди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Унинг қизаринқираган кўзлари ич-ичига ботиб кетган эди. — С. Зуннунова, Олов

10. Уфқ орқасига яширинмоқ, яшириниб, кўздан ғойиб бўлмоқ (асосан Қуёш, Ой ҳақида).

Кун қизариб боца, қизингни узат, Тонг қизариб оца, томингни туза т. — Мақол

Ой боца ҳам, бой ётмас. — Мақол

Мана уззукун бутун борлиқни қиздириб, ўз кучини кўрсатган қуёш уфқни оловлантириб ботмоқда. — Газетадан

11. Сингмоқ, ҳазм бўлмоқ; насиб қилмоқ.

Бировни норози қилиб олинган нон менга ботмайди. — Шарқ юлдузи

Айронни қандай ичайин, Оч юрагимга ботмайди. — Нурали

1. рвш. Орадан кўп вақт ўтмай ёки ўтказмай; тез. "Қанотли сўзлар". н Мирмуҳсин, Умид. Б. Бойқобилов

Экинлар бот авж олди. Бировнинг бахтига суянган бот қоқилар

-Бир ишга тез киришиб, бот қайтарсан. Ўзингни босиб ол, — деди Нафиса Ҳафизага

Ҳаёт ташвиши-ла бўлиб овора, Аждодлар руҳини унут-мангизбот

2. Яна, қайта. М.М.Дўст, Гала-тепа қиссалари. Орипов. М.М.Дўст, Лолазор

Эломонов Собиржонга ба-тафеил хат ёзиб, аҳволини тушунтирди, тезроқкел, деб бот ўтинди

Сен чиндан ҳам гўзалсан, Ҳузурингга келдим бот. А

Аввал бек ғашини келтирган пайпиарини бот ва бот эслайди

фл. Аралаш-қуралаш ҳолатга келтирмоқ, чалкаштирмоқ, чувалаштириб юбормоқ.

Бу ўй яна кўп ўйларни эргаштириб келиб, фикрини бўтаб юборди. — А. Қаҳҳор, Сароб

от 1. Лойқа, қум, тупроқ кабилар аралашган (сув ҳақида).

Бир жойга тўпланиб, тутқун бўлиб турган бўтана сув қирғоқни бузиб юборди. — Э. Усмонов, Ёлқин

Сой ва ариқларда сумалакранг бўтана шиддати ошиб боради, пишқиради. — С. Нуров, Нарвой

2. Лойқасимон, кир тусли, хира.

Қиём бўтана бўлмай, тиниқ тусда бўлиши лозим. — К. Маҳмудов, Ўзбек таомлари

от 1. Мураккабгуллилар оиласига мансуб, бинафша ёки ҳаворанг гулли бир йиллик бегона ўт.

Уйимиз олдида чучмомалар ўсарди. Биз уларни бўтакўз деб терар эдик. — Ш. Холмирзаев, Бодом қишда гуллади

Олтиндай товланиб ётган ариқлар ичида тўқ сафсар рангли бўтакўзлар очилиб ётар, улар тунги юлдузлар сингари кўз қисиб товланарди. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

2. кўчма Туя боласининг кўзига ўхшаш чиройли кўз; шаҳло кўз ва шундай кўзли киши.

[Фарғонанинг] Қизлари сизга ўхшаган бодомқовоқ, бўтакўз бўлади. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Ўлан айтиб ўтирган бўтакўзим, Бари қиздан яхшисан ёлғиз ўзинг. — Оқ олма, қизил олма

Яхши экан сизнинг олган қизингиз, Қурли бўлсин, жезна, бўтакўзингиз! — Гулнорпари

3. Бўтакўз (хотин-қизлар исми).