ботмоқ

фл. 1. Суюқлик, сочилувчан жисм ва шу кабилар ичига ёриб кирмоқ. чўммоқ.

Сувга томган ёғ ботмас. — Мақол

[Шокир ота] Олдида ётган керакли асбобларни тез топа олмас, кувани қидирган қўли ширач косага ботар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Кечаги чоршанба бозор бир сигир олдим денг, егани қуруқ хашаг-у, сутига қошиқ ботмайди — шундоққина қаймоқ. — Аския

2. Беланмоқ, кўмилмоқ; қопланмоқ.

Терга ботмоқ. Қонга ботмоқ.

Юсуфбек шундай қараса, Амирбек ўзидан кетиб қоляпти, ҳамма ери билчиллаб, қонга ботиб келаяпти. — Юсуф ва Аҳмад

Замбаракнинг ўқи тегди сонима, Оқ кўйлагим ботди қизил қонима. — Қўшиқлар

Отлар оппоқ кўпикка ботган, ҳар жунидан тер кетган — Юсуф ва Аҳмад

Мадаминнинг ёʻғон, семиз қора бармоқлари ёққа ботган гуручлар орасида ўрмалай бошлади. — П. Турсун, Ўқитувчи

У [Рукниддин] терга ботиб, сув бўлиб кетган эди. — Мирмуҳсин, Темур Малик

3. Ғарқ бўлмоқ, чўкмоқ.

Душман кемаси сувга ботди. Таваккалчининг кемаси ботмас. — Мақол

4. Босиб, эзиб ёки ёриб ичига кирмоқ; кўмилмоқ; суқилмоқ, санчилмоқ.

Баданига аччиқ қамчи ботибди. — Юсуф ва Аҳмад

Этак ярим бўлар-бўлмас, боғичи бўйнини кесиб юборгудай ботади. — С. Нуров, Нарвон

Билагузук билагима ботади. Уста йигит рўмолимдан тортади. — Қўшиқлар

Уларнинг ўлими бу хоин чолнинг Кўксига ханжардек абадий ботди. — Х. Даврон, Қақнус

Қилич, найза синди-да, Икковига ботмайди. — Нурали

5. Тиқилиб ёки кўмилиб, юролмай қолмоқ, зўрға юрмоқ.

Этиги тўпиғигача лойга ботиб кетди. — Ёшлик

Баъзан Бектемир тиззагача лойга ботади. Калавланади, йиқилади. — Ойбек, Қуёш қораймас

Олдинда бархан тепа пайдо бўлиб, машина ундан ўта олмай, ғариллай-ғариллай қумга ботиб қолди. — М. Мансуров, Ёмби

Тиззасигача тупроққа ботиб, бир ёнбошига қийшайиб қолди. — С. Аҳмад, Уфқ

6. Қарзга ботмоқ Катта миқдорда қарз бўлмоқ.

Отамуродни уйлантирганларида қарзга ботди. — Шарқ юлдузи

7. кўчма Бирор руҳий ҳолатга тушмоқ, кўмилмоқ; бирор салбий муҳит, ғоя ва шу кабилар таъсирига берилиб ёки гирдобига тушиб қолмоқ.

Шербек хаёлга ботиб, узоқ жим қолди, сўнг чуқур уҳ тортди. — С. Анорбоев, Оқсой

Гулнор бошини эгиб, чуқур сукутга ботди, бир лаҳзада юзини изтироб кўланкаси қоплади. — Ойбек, Танланган асарлар

Уларга тикилиб гоҳ жилмайди, гоҳ қайғуга ботди. — Ёшлик

Гуноҳга ботасизлар! Бор, юз-қўлингни ювиб чиқ, хазон бўлгур. — Ҳамза

— Дадаси! Гуноҳга ботманг, дадаси! — деди чириллаб. — Ў. Ҳошимов, Икки эшик ораси

8. кўчма Қаттиқ тегмоқ, оғир туюлмоқ.

Бу гап менга анча оғир ботди, лекин чидадим. — Ёшлик

Исфандиёрнинг беандиша мулоҳазаси бош вазирга оғир ботди. — С. Сиёев, Аваз

Лодон дединг, сенинг сўзинг менга ботибди, Шундай лодон неча девни ютибди. — Маликайи айёр

9. Ичкари томон эзилиб, ботиқ ҳосил бўлмоқ, ичкари кирмоқ.

Али тажанг бир томони ичига ботган каскасини кўзигача бостириб кийди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Унинг қизаринқираган кўзлари ич-ичига ботиб кетган эди. — С. Зуннунова, Олов

10. Уфқ орқасига яширинмоқ, яшириниб, кўздан ғойиб бўлмоқ (асосан Қуёш, Ой ҳақида).

Кун қизариб боца, қизингни узат, Тонг қизариб оца, томингни туза т. — Мақол

Ой боца ҳам, бой ётмас. — Мақол

Мана уззукун бутун борлиқни қиздириб, ўз кучини кўрсатган қуёш уфқни оловлантириб ботмоқда. — Газетадан

11. Сингмоқ, ҳазм бўлмоқ; насиб қилмоқ.

Бировни норози қилиб олинган нон менга ботмайди. — Шарқ юлдузи

Айронни қандай ичайин, Оч юрагимга ботмайди. — Нурали