fl. 1. Bogʻ, tugun solib ulamoq, payvasta qilmoq; biriktirib turmoq.
Iplarning uchini., bogʻlab uzaytirmoq. Botinkaning ipini bogʻlamoq. Qopning ogʻzini bogʻlamoq. Yuz qopni bogʻlab boʻlar, Yuz ogʻizni bogʻlab boʻlmas. — Maqol
Qoʻlidagi oʻtni yerga tashlab, tuflisi bogʻichini qisibroq bogʻla-di. — Yoshlik
2. Arqon, zanjir, ip va shu kabilar vositasida biriktirib, chandib, tangʻib, oʻz joyidan jilmaydigan, qimirlamaydigan, nari ketmaydigan qilib qoʻymoq.
Qoʻyni bogʻlab boqmoq. Kaptarning qanotlarini bogʻlamoq.
Anvarni koʻrsangiz hech narsaga qaramay, qoʻlini bogʻlangiz. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
Molxona oldidagi gulini toʻkkan gilosga bogʻlab qoʻyilgan kattakon ola sigirga koʻzim tushdi. — Oʻ. Hoshimov, Ikki eshik orasi
Fazliddin otni ildam chiqarib, daraxtga bogʻladi. — Oybek, Tanlangan asarlar
3. koʻchma Biror yerdan yoki kishidan ayrilmaydigan qilib qoʻymoq.
Taqdir ularni bir-biriga mahkam bogʻladi.
Sharofat Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan narsani yaxshi-lab bilmoqchi va shunga qarab tosh qoʻymoqchi boʻldi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
4. Bogʻich yoki biror boshqa narsa vositasi bilan biriktirmoq yoki tirkamoq, osmoq.
Ahmadjonning orqasiga bogʻlab olgan sumkasiga mina parchasi teggan edi. — A. Qahhor, Oltin yulduz
Iloji boʻlsa, meni ot dumiga bogʻlab, poyga qilsalar. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar
Olmos poʻlat bogʻlab men ham belimdan, Dev izlab chiqqanman oʻsgan elimdan. — Malikayi ayyor
5. Toʻplab, dastalab, belidan bogʻ solmoq, bogʻ solib tugmoq, dastalamoq.
Pichan bogʻlamoq. Piyoz bogʻlamoq.
6. Oʻrab tangʻimoq, oʻramoq, taqmoq.
Roʻmol bogʻlamoq. Kamar bogʻlamoq. Galstuk bogʻlamoq.
Boshiga oq doka roʻmol bogʻlagan, rangi zahil bir ayol koʻrindi. — N. Aminov, Qahqaha
Juvon eshikdan kirishi bilan bularni koʻrib, bir toʻxtadi-yu, durrasini qayta bogʻlab, toʻgʻri supa tomonga keldi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
7. Ogʻriq yerni ehtiyotlash, davolash maqsadida dori-darmon qoʻyib yoki shundayligicha oʻrab, chandib, tangʻib qoʻymoq.
Yarani bint bilan bogʻlamoq.
U biror hafta kasal-xonada yotib chiqqandan keyin, bir necha kun lunjini bogʻlab yurdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Boshimga sassiq bir suyuq doridan chaplab, roʻmol bilan tangʻib bogʻlab qoʻydi. — E. Raimov, Ajab qishloq
Tik turgancha barmogʻimga yod surkab, bint bilan tangʻib bogʻladi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
8. koʻchma Yoʻl-yoʻriq koʻrsatish, yordam berish uchun birkitmoq, biriktirib qoʻymoq.
Boshqarma bizga keksa ishchilardan bogʻlab qoʻysin. — A. Muxtor, Tugʻilish
Raisning koʻngliga kelmasin, deb mashinasiga ham tegmadi, shofyorni Mirzaahmad akaning eshigiga bogʻlab qoʻydi. Oʻzi shaloq aravada togʻ-u tosh kezib yuribdi. — S. Siyoyev, Otliq ayol
9. Boʻgʻib, toʻsib, kerakli tomonga yoʻnaltirmoq (suvni).
Ekinlarga suv bogʻlamoq. Suvni bogʻlaguncha, ariq och. — Maqol
Suvni kim bogʻladi, toʻgʻonni kim koʻtardi? — N. Safarov, Tanlangan asarlar
Sulton Sanjar Moziy oʻylab, shu daryoni bogʻlashga qaror qilibdi. — Ertaklar
10. Oʻzida biror narsa paydo qilmoq; yigʻmoq, toʻplamoq.
Yara fasod bogʻladi.
Barkashda sharbat bogʻlab ketgan anjir, oltin singari husayni uzum va shaftoli bor edi. — N. Safarov, Vodillik qahramon
Bogʻ va polizlarda taʼrifi yoʻq ming xil noz-u neʼmatlar shakar bogʻlaydi. — S. Azimov, Oppoq tong qoʻshigʻi
11. koʻchma Uzviy ravishda birlashtirmoq, birga qoʻshmoq, ulamoq.
Taʼlim-tarbiya ishlarini hayot bilan bogʻlamoq.
Mehnat bilan muhabbatni bogʻlagin, Soʻngra harna tilak boʻlsa chogʻlagin. — Habibiy, Devon
12. Uzviy bogʻlanish, munosabat asosida bir-biriga qoʻshmoq, daxldor qilmoq, ulamoq, biriktirmoq.
Ikki fikrni oʻzaro bogʻlamoq. Soʻzlarni bogʻlab gap tuzmoq.
Chol asl maqsadini unutib, ancha gaplarni aytib yuborganini oʻzi ham sezib qoldi-da, soʻzining oxirini yana echkiga bogʻladi. — S. Ahmad, Hukm
Navroʻzni dinga bogʻladik. Holbuki, bu bayramning islom diniga mutlaqo aloqasi yoʻq edi. — Gazetadan
- Ipsiz bogʻlamoq 1. Biror majburiyat bilan erkini olib qoʻymoq. [Qudrat Mirza-qulga:] Dehqonlarni ipsiz bogʻlamoqchilar deng! Ularni yerga bogʻlab, qul qilmoqchilar deng! — N. Safarov, Uygʻonish— Bizni hokim Teshaboyga ipsiz bogʻlab ketdi, — dedi Qudrat. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaShu yerda turing, hozir kelaman, deb bizni ipsiz bogʻlab ketdi.
- Supurgi bogʻlamoq Supurgi yasamoq. [Yoʻlchi] Savatni anhor boʻyida supurgi bogʻlab oʻtirgan bir kishiga omonat tashlab, bozorga gʻizilladi. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Shira bogʻlamoq Hozir Sheroziyning ovozi ayni shira bogʻlagan payt. Dongʻi Xorazmga tarqalgan. — J. Sharipov, Xorazm
- Yogʻ bogʻlamoq Semirmoq.
- Toʻr bogʻlamoq Toʻrlamoq (qovun, handalak haqida).
- Aloqa bogʻlamoq Munosabatda, aloqada boʻlmoq, munosabat oʻrnatmoq. Paxtakor bilan aloqa bogʻlamagan seleksiyachining ho-liga voy! U poʻpanak bosib yotaveradi. — Mirmuhsin, UmidShoir haramdagi kanizaklarning biri bilan aloqa bogʻlagan ekan. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
- Baxtini bogʻlamoq Baxtsiz qilmoq, baxtiga toʻsiq boʻlmoq. Taqsir, qizning baxtini bogʻlab qoʻymang, kuyovga bering. — Oltin beshik
- Bel bogʻlamoq
- Boshini bogʻlamoq
- Bogʻlab olmoq Oʻziga rom qilmoq, oʻziga qaratmoq, domiga ilintirmoq. Nozli nigohlaring kerakmas sening, Bogʻlab olarman deb endi oʻylama. — MirtemirAziza azbaroyi bola deb koʻzi uchib turgandan emas, bir amallab Yodgorni bogʻlab olish uchun bolali boʻlishni xohlardi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq solBas, sen ham nega oʻgʻlingning koʻnglini Zaynabga xippa qilib bogʻlay olmading? — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Yoʻlini bogʻlamoq Yoʻlini toʻsmoq, oldiga roʻpara boʻlmoq, toʻsiq boʻlmoq. — Voy, oʻqisin, otin boʻlsin, aylanay, uning yoʻlini bogʻlab qoʻyganimiz yoʻq, — dedi Oʻgʻil xola Ahmedovaga chimirilib. — T. Alimov, SovchiBilmayman, yoʻlingni yana kim bogʻlar, Gulingni begona aylama, bulbul. — Qoʻshiqlar
- Koʻsak (yoki dovuchcha) bogʻlamoq Hosilga kirmoq; meva tugmoq. Gʻoʻzalar endi shonalab, koʻsak bogʻlab kelayotgan bir mahalda shahar paxta zavodlariga paxta tashilishi Gʻulomjonni ajablantirmadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaOʻtgan yili aprel oyining oxirlari, oʻriklar allaqachon dovuchcha bogʻlab boʻlgan payt edi. — Gazetadan
- Muhabbat bogʻlamoq Muhabbat qoʻymoq, sevib qolmoq. Muhabbat bogʻlading [Navoiy], Mehnatkash elga mehribon boʻlding. — Habibiy, Devon
- Tilini (yoki til-jagʻini) bogʻlamoq Tilini lol qilmoq, gapirtirmay qoʻymoq. Latofat shu paytgacha tilini bogʻlab turgan alla-qand ay kuchni yengib, tez gapira boshladi. — O. Yoqubov, MirzaterakXotinining bu gapi Boʻtaboyning jon-jonidan oʻtib ketdi, lekin bundagi kuchli mantiq tilini bogʻladi-yu, hech narsa deya olmadi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariBiroq qizi tushgurning husnimi, shirin soʻzlarimi, har qalay, Gʻiyosiddinning til-jagʻini bogʻlab, qulogʻini kar, koʻzini koʻr qilib qoʻygan edi. — S. Ahmad, Hukm
- Umid bogʻlamoq U menga katta umid bogʻlagan edi, bari puchga chiqdi. — J. Abdullaxonov, OriyatYangi saylangan deputatlar faoliyatiga, ularning halol va fidokorona mehnatiga hamma umid bogʻlayapti. — Gazetadan
- Qanot bogʻlamoq Oʻzida goʻyo qanot paydo qilmoq, biror joyga uchib borguday boʻlmoq. Hovlidagi dasturxon tevaragida tekin ovqat topilgan joyga qanot bogʻlab uchib boradigan Zagʻchakoʻz domla, Tojiboy, oqsoqol oʻtirar edi. — P. Tursun, OʻqituvchiSalomat bu qishloqqa yoshligini qoʻmsagan kezlarda goʻyo qanot bogʻlab uchib kelishni istamasmidi? — S. Ahmad, Hukm
- Qoʻl bogʻlamoq Qoʻl qovushtirmoq (taʼzim, salom belgisi). Qoʻrgʻon ustida yasov tortgan qahramonlar qoʻl bogʻlab taʼzim bilan Azizbekni ilgariga oʻtkaza boshladilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarXon taxtda edi. Oʻng taraf kursida Abdurahmon oftobachi va soʻlda shoir mulla Niyoz domla qoʻl bogʻlab oʻtirar edilar. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
- Qoʻl-oyogʻini (yoki oyoq-qoʻlini) bogʻlamoq Majbur qilmoq, zoʻrlamoq. Agar qoʻl-oyogʻimni bogʻlab berishganda ham, bari bir, toʻyni azaga aylantiraman. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlarNasibaning oyoq-qoʻlini bogʻ-lagani Huzurjonovga siz arqon eshib berdingiz. — A. Qahhor, Asarlar