fl. 1. Yuz bermoq, voqe boʻlmoq.
Kecha majlis boʻldi. Bugun bir qiziq voqea boʻldi.
Bir oydan keyin xuddi mana shu katta bogʻda dangʻillama toʻy boʻldi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Boʻldi kulgi! Ayniqsa, Mirrahimov zavq qilib kuldi — A. Qahhor, Asarlar
2. Kelmoq, boshlanmoq; oʻtmoq, kechmoq (fasl, davr, payt va shu kabilar haqida).
Bahor boʻldi. Kech boʻldi. Vaqt boʻldi.
Buvaydadan chiqib ketganimga yigirma yildan oshgandir, koʻp ham boʻlgandir. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
3. Baholanmoq, biror narxga olinmoq yoki sotilmoq.
Sigir qancha boʻldi? — Arzon boʻldi. Boʻlishi qancha? — Olavering, ot bilan tuya boʻlarmidi!
4. Amalga oshmoq, bitmoq.
Boʻladigan ish. Boʻlmaydigan ish. Hamma ish bir haftada boʻladi. Oʻqish qanoat bilan boʻladi.
Shunaqasiz-da, boʻlmaydigan gapga ishonib, boʻladiganiga ishonmaysiz. — S. Ahmad, Hukm
Endi boʻlar ish boʻldi, Asrorqul otaga aytmang. — A. Qahhor, Asarlar
5. Taxt holga kelmoq, tayyor boʻlmoq, bitmoq.
Qishligimizni hozirdan gʻamlab oldik. Kiyim-kechagimiz boʻldi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
6. Yetarli boʻldi deb hisoblamoq; toʻymoq.
Oshni oling! — — Rahmat, men boʻldim
7. koʻchma (chiqish kelishigidagi soʻz bilan) Toʻymoq; koʻrib-bilib hafsalasi qaytmoq; joniga tegmoq.
Men doridan boʻldim. Men hammalaringdan ham boʻldim.
8. Tugatmoq, oxiriga yetkazmoq.
Ishim koʻp emas, bir-ikki soatda boʻlib qolaman.
— Mana, boʻldi, — Muqaddam igna oʻrnini spirtli paxta bilan artib jilmaydi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
9. Yaramoq; toʻgʻri, muvofiq kelmoq.
Bu ish menga boʻlmaydi Bu palto senga boʻladi. Oʻziga boʻy boʻlmagan, oʻzgaga yeng boʻlmas. — Maqol
10. Ega boʻlmoq; bor, mavjud boʻlmoq.
Boʻlgani shu, boshqa yoʻq. Bunday yordamchining boʻlganidan boʻlmagani yaxshi.
Buning oʻrniga hidlar tarkibida boʻlgan zarralardan foydalansa boʻlmasmikin? — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
Dehqonning oti boʻladi-yu, ishga solinmaydimi? — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
11. Biror joyga borib, tashrif buyurib, maʼlum vaqt turmoq, qoʻnmoq, yashamoq.
Xorazmda koʻp boʻlganman. Hayvonot bogʻida boʻlmaganman.
Siz bizning hovlida boʻlganmisiz? — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
— Koʻp martalab mehmon boʻlgandim, — dedi qutidor, — ul vaqtda bobongiz ham hayot edilar, — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Dadang bu yerda ham, shahar hovlimizda ham boʻlgan. — Oybek, Tanlangan asarlar
12. Biror-bir tadbirda ishtirok etmoq, qatnashmoq, hozir boʻlmoq.
Toʻyda boʻldingizmi?
Yaxshi, sen bu toʻrtovining oʻtirishlarida boʻlganmiding? — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
13. Oʻsmoq, bitmoq (oʻsimlik, hosil haqida).
Bizning yerlarda xurmo boʻlmaydi. Oʻzbekistonda paxta yaxshi boʻladi. shl Bu yerga anjir ek, laganday boʻlmasa, kallamni ol. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar
14. Biror darajaga yetmoq, oʻz nasliga tortmoq.
Odam boʻlmoq. Oʻqib injener boʻlmoq. Otang bolasi boʻlma, odam bolasi boʻl. — Maqol
◆ Universitetni bitiraman, kandidat, doktor boʻlaman. — A. Qahhor, Ogʻriq tishlar
15. (chiqish kelishigidagi soʻz bilan) Dunyoga kelmoq, tugʻilmoq.
Choʻridan boʻlgan bola., uning ustiga — qiz, biyning shaʼniga isnod edi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi
— Hoy, mingboshining haromidan boʻlgan qizi, qanisan, bu yoqqa kel! — oʻshqirdi boyvachcha. — K. Yashin, Hamza
16. (chiqish kelishigidagi soʻz bilan) Kelib chiqmoq, tugʻilmoq.
Salomat Namanganning Chortoq qishlogʻidan boʻladi. — S. Ahmad, Hukm
17. Biror harakat yoki narsaning yetarli boʻlganini, meʼyordan oshganini, qoniqqanlikni, mamnunlikni ifodalaydi.
Boʻldi, ketmonlarni bir yerga toʻplanglar, ketdik. — S. Karomatov, Oltin qum
— Boʻldi, — qiz kula-kula kafti bilan yuzini toʻsdi. — Boʻldi, Marat aka, tavba qildim — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
E, boʻldi-boʻldi. Shodibekning oʻgʻliman, deng? — E. Raimov, Ajab qishloq
Mana, Ermat ota, mana bu ish boʻpti-da. — P. Tursun, Oʻqituvchi
18. Biror harakat, tadbirni maʼqullamoq, unga qoʻshilmoq.
Boʻpti, boradi! Biroq Xoʻjabekova koʻnarmikan? — S. Anorboyev, Oqsoy
Boʻpti. Sizning tashabbusingizni quvvatlaymiz. — P. Tursun, Oʻqituvchi
— Xoʻp boʻladi, — dedim-u, oʻrnimdan turdim. — E. Raimov, Ajab qishloq
19. Sifat turkumidagi soʻzlar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, masalan,
hayron boʻlmoq, xursand boʻlmoq, kir boʻlmoq. Oz boʻlsin, oz boʻlsa ham, soz boʻlsin. — Maqol
Jonim bilan, Rustamjon aka. Bundan koʻnglingiz toʻq boʻlsin. — K. Yashin, Hamza
Shov-shuv koʻtarma! Dadang xabardor boʻlib qolsa, yaxshi boʻlmaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar
20. -(a)r, -(a)digan, -(y)digan, -moqchi affiksli feʼllar bilan qoʻshilib, istak, mayl maʼnolarini bildiradi.
U [Otabek] koʻz yoshlarini toʻxtatmoqchi boʻlar edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Shundan keyin chetdan kelgan odamlarga hushyor koʻzim bilan qaraydigan boʻldim. — Mushtum
Uy qiladigan boʻlsangiz, mening koʻnglimga ham qarang-da. — A. Qahhor, Asarlar
Gulsumbibi qizi dam olgandan keyin, kechasi yoki ertaga astagina bildirmoqchi boʻldi. — Oybek, Tanlangan asarlar
21. -day, -dek affiksli feʼllar bilan qoʻshilib, ish-harakatning jarayoni, holatini bildiradi.
Hamroqul suvni ichib, bir oz oʻziga kelganday boʻldi. — A. Qahhor, Asarlar
Nogoh Bektemir dahshatli tushdan uygʻongandek boʻldi. — Oybek, Quyosh qoraymas
Turib-turib, goho uni tushimda koʻrganday boʻlaman. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
22. -(i)b affiksli ravishdoshdan keyin koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, ish-harakatning tugallanganligini bildiradi.
Samandarov xatni oʻqib boʻldi, uning ustiga kaftini qoʻyib, Toʻlagan akaga qaradi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Ayol paxtasini toʻkib boʻlguncha, Gʻulomjon unga yer ostidan razm solib turdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
23. Boʻlishsiz shakllarda kelib, ish-harakatning amalga oshirilishi qiyinligini yoki mumkin emasligini bildiradi.
It ogʻzidan suyak olib boʻlmas. — Maqol
Soʻz chumchuq emas, Ogʻizdan chiqsa, tutib boʻlmas. — Maqol
Yoz yomgʻiri loy boʻlmas, Oʻgʻri aslo boy boʻlmas. — Maqol
U yigʻlab yubormaslikka har qancha harakat qilsa ham, boʻlmadi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
24. Ot kesim tarkibida bogʻlama vazifasida keladi.
Oʻktam Abdullayev maktabga direktor boʻldi. Bu kishi bizning togʻamiz boʻladilar.
Erkak odam bir soʻzli boʻladi. — S. Ahmad, Ufq
Bola vujudi nozik boʻladi. — Gazetadan
Xotin kishining koʻz yoshi shirin boʻladi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
/Qushbegi:] Qutidor bilan Otabekning kimi boʻlasiz, singlim? — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Bor boʻling
- Boʻlgan ekan Ish, ahvol yaxshi emas ekan. Iya-iya, ulugʻ, siz ham shu gapni aytdingizmi? Sizki shundoq desangiz, rosa boʻlgan ekan-da. — S. Ahmad, Hukm
- Yoʻl boʻlsin
- Muborak boʻlsin
- Osh boʻlsin
- Shu-shu boʻldi-yu
- Qutlugʻ boʻlsin
- Bilan boʻlmoq 1. Biror tomon bilan birga qolmoq. Yo men bilan boʻl, yo u bilan boʻl;Toʻpaniso Sidiqjonning soʻzini eshitmagan va oʻz uyi ʼbilan boʻlib, boshqa yoqqa qarab oʻtirgan edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- -sa boʻlgani -sa yaxshi boʻlar edi. U kelsa, boʻlgani. Yomgʻir yogʻmasa, boʻlgani.
- -sa boʻladimi Nogahon yuz bergan voqea-hodisa haqida hikoya qilayotganda ishlatiladi. Saharga yaqin Achchida ketayotgan edim, roʻparamdan yoʻlbars chiqib qolsa boʻladimi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariRohilabuvi oʻlgur, tikib kiyib olsa boʻladimi! — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari