от 1. дин. Оллоҳ яратган, тақдири унинг қўлида бўлган киши; Оллоҳнинг қули.
Худонинг бандаси.
Тангри ўз бандалари орасида ғайратлисини ёқтиради. — Ҳадис
Тангрининг биродар бандалари бўлинглар, ўрталарингда ҳасад, адоват, аразлаш бўлмасин. — Ҳадис
Бандаси Оллоҳнинг иродасидан чиқа олмайди. — С. Аҳмад, Уфқ
2. с. т. Умуман одам, киши.
Яхшиликка ўрганган бир банда осонлик билан ўз яхшилигини қўймайдир. — А. Қодирий, Кичик асарлар
Ҳеч вақт ҳукмдорлар ҳузурига бош эгиб борган банда эмасмен. — М. Осим, Карвон ёʻлларида
Агар банда сидқидил билан худодан сўраса, томчи ўрнига дарё бағишлайди. — Ойбек, Нур қидириб
3. Кимгадир, бирор кишига қарам киши; фуқаро.
4. кўчма Бирор нарсага бутун вужуди билан берилган кимса.
Нафс бандаси. Пул бандалари. Жиғилдон бандаси. Ғилоф бандаси.
— Нафс бандаси Биров ишдан келса, сиз ошдан келасиз, — деди Мели полвон жаҳли чиқиб. — П. Турсун, Ўқитувчи
Фабрикага ин қурган бир ҳовуч пул бандалари ана шу шиор остида ишлаганлар. — Газетадан
Лекин бир кун эмас, бир кун жиғилдон бандаси Абдуллаев билан чўталчи Мўминовларнинг чув тушиши турган гап. — Муштум
— Сизнинг назарингизда, ҳамма хотинлар латта-путта бандалари, шундайми, — деди Кумуш Камолиддинга. — Т. Жалолов, Олтин қафас
Озодлик маъноси бу эмас, ёлғон! Доллар бандасининг сохта сўзидир. — Р. Бобожон, Шеърлар
5. кўчма Ошиқ, мафтун, шайдо бўлган киши ҳақида.
Қизнинг чўлпон кўзи юракларга ўт ёқаркан, қора қўнғир сочи тақимига уриб турганини кўрган ҳар бир йигит унга банда бўлар экан. — Н. Сафаров, Катта карвон ёʻлида
Уч йил бўлди, мунтазирман ўзингга, Жоним банда ярқиллаган кўзингга. — Пўлкан, Ҳасан батрак
- Бандангиз ёки бандалари — Амирим, — деди мўйсафид соқолини тутамлаб, — бу хокисор бандангизнинг бир қошиқ қонидан кечинг. — Ўзбекистон қўриқлариДоно тадбирни ўртага солдингиз, пирим. Бандангизнинг фикрича, Заҳириддин Муҳаммад Бобур Мирзони қонуний подшоҳ атаб, муборак номларини хутбага қўшиб ўқитмоқ керак! — П. Қодиров, Юлдузли тунлар
- Хом сут эмган банда