Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«ақлли» бўйича 214 та натижа

Филтр

Луғат мақолалари

41 та
ақлли
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

сфт. 1. Ақли расо; мияли.

Ақлли бола. Ақлли йигит. Ақлли ўзини айблар, ақлсиз — дўстини. — Мақол

Муаллим ўрта яшар, ақлли, ёшларга меҳрибон киши эди. — Ойбек, Нур қидириб

Ақлли кишиларнинг садағаси кецанг ҳам арзийди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. Ақл билан вужудга келган; фаҳм-фаросатдан, билимдонликдан далолат берадиган.

Ақлли тадбир. Ақлли иш.

Унинг [Давлатёрнинг] баъзан лўнда ва ақлли гапларини эшитганда, Элмурод ҳузур қиларди. — П. Турсун, Ўқитувчи

3. Зийрак, фаҳмли, ҳушёр (ҳайвон ва қушлар ҳақида).

Ақлли ит.

Даврага эълончи чиқиб: — Ҳов, яхшилар, ҳозир биз сизларга номерларни: ақлли отлар ўйинини кўрсатамиз, деди. — Т. Обидов, Юсуфжон қизиқ

Тўлиқ мақола →
ақл
Изоҳли луғат · яна 7 та луғатда

от 1. Инсон миясининг дунёни акс эттириш ва шахснинг воқеликка муносабатини бошқариб турадиган фаолияти; фикрлаш қобилияти.

Жонзотлар ичида биргина одамзодга ақл ато этиб, юрагига диёнатни жойлабди. — Н. Норқобилов, Тўқнашув.

2. Фикрлаш қобилиятининг амали; фаҳм-идрок, зеҳн.

Ақлинг билан кўр, кўз алдайди. — Мақол

Қайси вазирим ақли зийрак, донишмандлигини билдирса, хазинамдан ўн тилло ва бош оёқ сарпо бераман. — Луқмон Ҳаким.

3. Мулоҳаза, маслаҳат тарзидаги фикр.

Кўпдан кўп ақл чиқар. — Мақол

Энди мени ақлим шуким, ўшал кандидатингиз томонига ўтганларни қўлга олиш учун Нурмат акамнинг ҳовлисига чақириб, бир оз зиёфатча билан кўнгилларини топиб шояд қўлга олиб қолармиз. — Ҳамза, Бурунги саволлар

  • Ақлдан озмоқ Фикрлаш қобилиятини ёʻқотмоқ, эс-ҳушидан айрилмоқ. Биринчи қадаҳ чанқоқни босиш учун, иккинчиси — хурсандчилик, учинчиси — кайф қилиб ҳузурланиш, тўртинчиси эса ақлдан озиш учун ичилади. — Газетадан
  • Ақл бовар қилмаслик, ақлга сиғмаслик Тасаввурга сиғмаслик, тасаввур эта олмаслик. Нурлан ақл бовар қилмайдиган ҳикоясини базўр тамомлади. — Газетадан
  • Ақлдан адашмоқ ёки ақлини ёʻқотмоқ, ақлини емоқ, ақли кетмоқ Тўғри фикр-мулоҳаза юритиш, тўғри идрок этиш ҳолатини ёʻқотмоқ, эс-ҳушини ёʻқотмоқ. Қизнинг чиройлилигига баззоз бола беҳуш бўлиб, ақлдан адашиб ётиб қолибди. — Луқмон Ҳаким.Яхши кўрганда, қизлар ақлини ёʻқотиб қўяди дейишади. — П. Қодиров, Уч илдизБобо, хафа қилдинг мендай ўғлингни Ақлинг кетиб, бобо, сенга не бўлди. — Нурали.
  • Ақлдан эмас Ақл юритиб қилинган тўғри иш эмас. Гиёҳвандлик билан кураш ёʻлида табиатни хонавайрон қилиш ақлдан эмас. — Саодат.
  • Ақли етмоқ Тўғри идрок этмоқ, моҳиятини тушунмоқ.
  • Ақл кирмоқ (ёки битмоқ) Ақл билан иш ютадиган бўлмоқ, эс-ҳушини йиғиб олмоқ. Қачон сенга ақл киради?! — Сўзлашувдан.
  • Ақлни олмоқ Эс-ҳушини оғдирмоқ, маҳлиё қилмоқ. Кийгани гулгун қирмизи, Ақлингни олар жоду кўзи. — Маликайи айёр.
  • Ақлини танимоқ Ақл билан иш тутадиган бўлмоқ, шундай ёшга етмоқ. Инсон туғилиб ақлини таниган кунданоқ теварак-атрофни ўраб турган борлиқ ҳақида ўйлай бошлайди. — Газетадан
  • Ақл тиш
  • Ақл ўргатмоқ Панд-насиҳат, ўгит, ёʻл-ёʻриқ тарзидаги фикр-мулоҳаза айтмоқ. Биров қоқилганда, ақл ўргатувчилар, тафтишчилар кўпаяди. — С. Нуров, Майсалар аёз урмайди
Тўлиқ мақола →
Ақллига (оқилга) — ишорат, нодонга — калтак.

русчаУмному — намек, глупому — палка., Хорошему коню — одна плеть, а плохому коню — тысяча плетей., Аналогия: Умному и намека достаточно., Умному — намек, глупому — толчок., Хорошему коню только кнут кажи, а с худого — хоть не сноси.ўзбекчаЯхши отга бир қамчи, ёмон отга минг қамчи.

Яхши отга бир қамчи, деганларидек, Алижон ҳам бир дақиқадан кейин бутунлай ўзгариб кетди. Как говорится, хорошему коню достаточно одной плети, вот и Алиджан после одного замечания совершенно переменился к лучшему. — Ҳ. Ғулом, Танланган асарлар.

Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 41 →

Таърифлар ичида

116 та
топиш-тутишли

топиш-тутишли Кўп пул топадиган ва уни жой-жойига сарфлай биладиган, топиш-тутиши яхши; топармон. Ўзиниям нақ кўрсангиз: ақлли-ҳушли, топиш-тутишли. Ойдин, О

бошли

бошли Боши, калласи бор. Етти бошли илон (эртакларда). У [Қоратой] ўттиз саккиз-қирқ яшар, юмалоқ, катта бошли, билаклари ёʻғон киши эди. Ойбек, Танланган аса

дунё

дунё Бутун борлиқ; коинот, олам. Боғ кўрки — бодом, Дунё кўрки — одам. Мақол Тил кичик бўлса ҳам, дунёни бузади. Мақол Дунёда онадан азиз, онадан мўтабар инсон

Ҳаммасини кўриш · 116 →

Эртаклар

53 та
Ақл ва бойлик
Халқ оғзаки ижоди

Ушбу эртакда чолнинг тўрт ўғли орасидан энг ақлли ва меҳнаткашини танлаши ҳақида ҳикоя қилинади. Эртак бойлик ва ақл ўртасидаги муносабатни кўрсатиб б

Ақлли бола
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртак ўгай она зулмига учраган ақлли боланинг саргузаштлари ҳақида. У ўзининг зукколиги билан қийин вазиятлардан чиқиб, бахтли ҳаёт кечиришга мувафф

Ақлли илон
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда бир чол ва унинг уйида яшовчи илон ҳақида ҳикоя қилинади. Илоннинг боласи тушиб қолгач, чол уни қутқаради ва илоннинг ақллилигига гувоҳ бўла

Ақлли олмахон
Халқ оғзаки ижоди

Қаҳратон қишда бўри олмахоннинг уйига киришга ҳаракат қилади. Аммо ақлли олмахон уни алдаб, ўзини ҳимоя қилиш учун айёрона режа тузади.

Ақлли қиз
Халқ оғзаки ижоди

Бир подшо ташна бўлиб, бир қизнинг уйидан сув сўрайди ва унинг ақлига қойил қолиб, уйланмоқчи бўлади. Қиз эса подшога бажарилиши қийин бўлган бир шарт

Ақлли қиз (2)
Халқ оғзаки ижоди

Уч ўғил ва бир қизи бор отанинг кўзлари ожиз бўлиб қолади. Қиз отасининг кўзини очиш учун дори излаб, кўплаб қийинчиликларни енгиб ўтади ва охир-оқ

Ҳаммасини кўриш · 53 →

Шева материаллари

4 та
Башту:
Фарғона вилояти · бошлиқ

бошли, эсли, ақлли

Челвегей
Фарғона вилояти · елвагай

Қо'қонда гелвагей ёки гелва тезаг', я'ни енгил ақлли одам

сарасаплй
Қорақалпоғистон Республикаси · эпчил

эпчил, ақлли, уста (одам)