Qidiruv

ot mat. Egri chiziq ustiga bir nuqtada tegib oʻtgan toʻgʻri chiziq.

fl. Urmoq feʼlining majhul nisbati.

fl. 1. Oʻzini har tomonga urmoq, har yoqqa talpinmoq; harakat qilmoq, intilmoq.

Qafasda qush urinayotir.

Bozor-da yurgan xalq — fuqaro ham kir-yupun, isqirt, gʻazabli, shoshadi, turtinadi, urinadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Biror ishni bajarishga kirishmoq; unnamoq, tutinmoq; biror ish bilan band, ovora boʻlmoq.

[Nazokat] Oshga urindi. — H. Gʻulom, Mashʼal

Chol oynagini olib, koʻz yoshini artdi va yana ishga urindi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Sayfini ilgariroq ishga joʻnatdim-da, oʻzim nimagadir urinib, kechroq qolib bordim. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

3. Biror ishni bajarish, biror narsaga erishish va shu kabilar uchun harakat qilmoq, harakatida boʻlmoq.

Qiz uni [tovuqni] ushlab olgani koʻp urindi, juda qiynalib ketdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Aʼzam kun boʻyi Muhiddinni xoliroq uchratishga urinib koʻrdi, boʻlmadi. — R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi

Iloji boricha uning sheʼrlarini yerga urishga, Feruzning koʻzi oldida obroʻsizlantirishga urindilar. — S. Siyoyev, Avaz

4. Holdan toymoq; charchamoq; qiynalmoq.

[Oʻgʻil:] Jon ona, oʻzim yoʻlda juda urinib keldim. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Bir oz kutmabsiz-da, qori aka, issiqda ancha urinib qolibsiz. — I. Rahim, Chin muhabbat

Kumushbibi ogʻriqlardan shikoyat qilib yurar, shuning uchun onasi tinch uxlasin, ortiq urinmasin! deb bugun namozga ham uygʻottirmagan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

5. koʻchma Asli holatini, sifatini yoʻqotmoq: eskirmoq.

Uringan roʻmol.

Uyga urinib, ezilib qaytib kelgan nonni yeydigan odam yoʻq. — S. Ahmad, Non-nasibamiz haqida

Maktub anchagina uringan, qogʻoz shalaqlangan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

[Chopon] Juda yangi boʻlmasa ham, har holda urinmagan — T. Malik, Ajab dunyo

sft. 1. Har ishga urinaveradigan, serharakat; tirishqoq.

Masʼudaxon urinchoq qiz emasmi, bu kasbning past-balandiga tezda tushunib oldi. — Gazetadan

2. Tinch turmaydigan, urinaveradigan, tek turmas.

Urinchoq bola.

fl. 1. Urmoq feʼlining birgalik nisbati.

Yomon urishdimi? Oʻldirishdan ham toymaydi bu bezorilar. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Koʻplashib ularni otlariga mindirishdi-yu otlarning sagʻrisiga xipchin urishdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Ust-boshi yupun yigitlar, chollar quloqlarini roʻmol bilan bogʻ-lab olib, ketmon urishadi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Yoqalashmoq, olishmoq.

Bizning oʻgʻil koʻp yaxshi-da: birov bilan urishmaydi, papiros chekmaydi — A. Qahhor, Asarlar

— Shariat nomidan fatvo bermang! — dedi mulla Abdujalil, xuddi urishishga tayyorlanayotgan xoʻrozday boʻynini choʻzib. — Mushtum

3. Yomon, haqoratli soʻzlar bilan bir-birini koyimoq, bir-biri bilan aytishmoq.

Maʼsuma beka oʻrtaga tushib: — Urishmanglar, bir-biringizga qattiq gapirmanglar — dedi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Falokat bosib er-xotin urishib qolishdi. Oxir boʻlmadi, ajralib ketishdi. — Gazetadan

4. Nasihatomuz, qattiq gap-soʻz aytmoq; koyimoq.

Qaytib bormayman, degan ekan, Ziyodaxon urishibdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Mening oyim bir yoqdan, uy ishlariga yordamlashmading, deb urishadi, bir yoqdan, qoʻlingni sovuq suvga urma, deydi. — H. Nazir, Yonar daryo

5. Jang qilmoq, jangda qatnashmoq.

U [Mirzayev] oddiy qismda oddiy askar boʻlib urishib yurganida, boʻlinma komandiri [unga] bir sovgʻa berdi. — A. Qahhor, Oltin yulduz

Dadam Berlin qulagandan keyin Uzoq Sharqqa borib, yaponlar bilan ham urishibdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik