Qidiruv

ot 1. 1 Kun chiqish payti, subhidam, sahar, azon.

Bahor tongi. Tong payti. Tong shabadasi. Tong qorongʻisi.

Xoʻrozlar ham uygʻonib, Berdilar tongdan xabar. Kimlarga ogʻir botar, Kimni shirin allalar. — Gʻayratiy

Tongga yaqin toʻplar, mashinalar, tanklar qalangan, jangchilar qaynagan katta manzilning qoʻyniga kirdi. — Oybek, Quyosh qoraymas

Erta tongda Nurullaboyda Aravaga qoʻshildi otlar. — E. Rahim

2. koʻchma Biror narsaning boshlanish payti, ilk davri.

Baxt tongi.

Kunlar kelar — qop-qora ufq Ol shafaqdan boʻlar lolarang, Najot tongin ochadi quyosh. — Gʻayratiy

fl. 1. Muzlab qotib qolmoq, muzlamoq.

Daryo toʻngdi. Shoʻr toʻngmas, ahmoq oʻngmas. — Maqol

Muzyorarning palubasida toʻngadigan qanaqa suyuqlik boʻlsa, hammasi toʻngib, muzga aylanadi. — P. Qodirov, Uch ildiz

2. koʻchma Sovuq qotmoq, sovuq yemoq, sovqotmoq.

Sovuqda qolib, juda toʻngib ketdim.

Normat aka Karimjonga yaqinlashib: — Oyogʻingiz toʻnggan boʻlsa kerak. Otdan tushing, bir oz tepinib, oyoqlarni epaqaga keltirib olaylik. — Yo. Shukurov, Kamolot

3. Quyuqlashmoq, qotmoq.

Toʻngib qoladigan yogʻ.

ot Toʻnka, kunda.

Tol toʻngagi. Toʻngak kovlamoq. Qoʻpoldan toʻngak aylansin. — Maqol

Aqlli [odam] toʻngakka nozik yerini, yoriladigan yerini topib turib, bolta uradi — aqli bilan yoradi, oʻzini qiynamaydi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Sidiqjon sal yurgandan keyin yoʻl boʻyidagi kattakon toʻngakda oʻtirgan xotinni koʻrdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

sft. Tongga mansub, tongda boʻlgan yoki boʻladigan.

Tonggi shabada.

Konlar — injenerni, togʻlar — Farhodni, Ustasin chaqirar tonggi gudoklar. — Gʻ. Gʻulom

ot 1. Yovvoyi choʻchqa, qobon; umuman, choʻchqa.

Yer ovloq boʻlsa, toʻngʻiz tepaga chiqar. — Maqol

Eshak — ishi bilan, toʻngʻiz — tishi bilan. — Maqol

Uning Tursunboyning

qamish chaylasi oldidan oʻrdaklar uchadi, yaqinginasidan toʻngʻizlar oʻtadi. — S. Ahmad, Ufq

Qamish oʻrmonlarning bir xildagi salobatli shovullashi bilan toʻlgan jimjitlik toʻngʻiz ovchilarining goho uzoqlarda gumburlagan miltiqlari tovushidan buziladi, xolos. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

Biznikilar: Karam shoʻrva ichmaymiz, toʻngʻiz goʻshti soladi, deyishgan edi, goʻsht-yogʻni ham oʻz qoʻlimizga beradigan boʻlishdi. — I. Rahim, Chin muhabbat

2. koʻchma Tarbiya koʻrmagan, nodon yoki vijdonsiz odam haqida; shu hayvonga nisbatli haqoratni bildiradi.

Muhtaram kabin otamizga! Siz bilan meni qorongʻi zindonlarga tushirib, dor ostlarigacha tortgan Homid ismli bir toʻngʻizni, nihoyat, ikki yillik sargardonlik soʻngida tuproqqa qorishtirishga muvaffaq boʻldim. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

— Ket, toʻngʻiz, ket, tavba qilish zamoni oʻtdi — der edi xalq. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

— Anavi toʻngʻizning xirillab uxlashiga havasim kelyapti, — u Gʻavvosni koʻrsatdi. — Mirmuhsin, Meʼmor

3. Muchal yil hisobida oʻn ikkinchi yil nomi.

Uning yil — toʻngʻiz.

Hay, Shukur kampir, muchalingiz toʻngʻiz boʻlib, safar oyining oʻn birida tugʻilganmisiz, nima balo, sira el boʻlmaysiz-a? — A. Muxtor, Opa-singillar

rvsh. esk. kt. Ertangi, kelgusi kun.

Bugun degani tonglaga toʻgʻri kelmaydi. — Oybek, Navoiy